Dollar Exchange Rate
18:00
Hoàng Phong Nhã
"Cuốn sách này không mong bạn tin vào tác giả. Cuốn sách này chỉ mong bạn cùng tác giả đặt lại những câu hỏi lớn về sự trưởng thành của một dân tộc."
CHƯƠNG II
HƯNG NHÂN – GỐC RỄ CỦA HƯNG QUỐC
Lời mở đầu
Nếu hỏi:
Điều gì là tài sản quý giá nhất của một quốc gia?
Có người sẽ trả lời là tài nguyên.
Có người nói là vị trí địa lý.
Có người nói là vốn đầu tư.
Có người nói là quân đội.
Những câu trả lời ấy đều có phần đúng.
Nhưng lịch sử của hàng nghìn năm văn minh nhân loại cho thấy, không một yếu tố nào trong số đó đủ để bảo đảm sự hưng thịnh lâu dài.
Có những quốc gia giàu tài nguyên nhưng vẫn nghèo.
Có những quốc gia ít tài nguyên nhưng lại trở thành cường quốc.
Có những đế chế sở hữu quân đội hùng mạnh nhưng rồi vẫn suy tàn.
Trong khi đó, nhiều quốc gia nhỏ bé, sau chiến tranh hoặc gần như không có tài nguyên thiên nhiên, vẫn vươn lên mạnh mẽ nhờ đầu tư vào con người.
Điều đó dẫn đến một kết luận quan trọng:
Sức mạnh bền vững của quốc gia bắt đầu từ chất lượng của con người.
Đó chính là nền tảng của khái niệm Hưng Nhân.
Hưng Nhân là gì?
Hưng Nhân không chỉ là nâng cao trình độ học vấn.
Cũng không chỉ là đào tạo nhiều chuyên gia hay kỹ sư.
Hưng Nhân là quá trình làm cho con người phát triển toàn diện về:
Tri thức.
Đạo đức.
Sức khỏe.
Tinh thần trách nhiệm.
Năng lực sáng tạo.
Ý thức công dân.
Khả năng hợp tác.
Khát vọng phụng sự.
Một quốc gia chỉ thực sự hưng thịnh khi ngày càng có nhiều con người mang những phẩm chất ấy.
Vì sao Hưng Nhân là gốc của Hưng Quốc?
Mọi thành tựu của một quốc gia đều do con người tạo ra.
Khoa học do con người sáng tạo.
Pháp luật do con người xây dựng.
Doanh nghiệp do con người điều hành.
Văn hóa do con người gìn giữ và phát triển.
Ngay cả thể chế cũng do con người thiết kế, vận hành và cải cách.
Vì vậy, nếu con người không trưởng thành, thì rất khó kỳ vọng các lĩnh vực khác phát triển bền vững.
Đầu tư vào con người vì thế không chỉ là một chính sách xã hội.
Đó là chiến lược phát triển lâu dài của quốc gia.
Mệnh đề Hưng Quốc
"Muốn Hưng Quốc, trước hết phải Hưng Nhân. Con người không chỉ là mục tiêu của phát triển, mà còn là nguồn gốc của mọi sự phát triển."
II. HƯNG NHÂN – GỐC RỄ CỦA HƯNG QUỐC
Lời mở đầu
Nếu hỏi:
Điều gì là tài sản quý giá nhất của một quốc gia?
Có người sẽ trả lời là tài nguyên.
Có người nói là vị trí địa lý.
Có người nói là vốn đầu tư.
Có người nói là quân đội.
Những câu trả lời ấy đều có phần đúng.
Nhưng lịch sử của hàng nghìn năm văn minh nhân loại cho thấy, không một yếu tố nào trong số đó đủ để bảo đảm sự hưng thịnh lâu dài.
Có những quốc gia giàu tài nguyên nhưng vẫn nghèo.
Có những quốc gia ít tài nguyên nhưng lại trở thành cường quốc.
Có những đế chế sở hữu quân đội hùng mạnh nhưng rồi vẫn suy tàn.
Trong khi đó, nhiều quốc gia nhỏ bé, sau chiến tranh hoặc gần như không có tài nguyên thiên nhiên, vẫn vươn lên mạnh mẽ nhờ đầu tư vào con người.
Điều đó dẫn đến một kết luận quan trọng:
Sức mạnh bền vững của quốc gia bắt đầu từ chất lượng của con người.
Đó chính là nền tảng của khái niệm Hưng Nhân.
Hưng Nhân là gì?
Hưng Nhân không chỉ là nâng cao trình độ học vấn.
Cũng không chỉ là đào tạo nhiều chuyên gia hay kỹ sư.
Hưng Nhân là quá trình làm cho con người phát triển toàn diện về:
Tri thức.
Đạo đức.
Sức khỏe.
Tinh thần trách nhiệm.
Năng lực sáng tạo.
Ý thức công dân.
Khả năng hợp tác.
Khát vọng phụng sự.
Một quốc gia chỉ thực sự hưng thịnh khi ngày càng có nhiều con người mang những phẩm chất ấy.
Vì sao Hưng Nhân là gốc của Hưng Quốc?
Mọi thành tựu của một quốc gia đều do con người tạo ra.
Khoa học do con người sáng tạo.
Pháp luật do con người xây dựng.
Doanh nghiệp do con người điều hành.
Văn hóa do con người gìn giữ và phát triển.
Ngay cả thể chế cũng do con người thiết kế, vận hành và cải cách.
Vì vậy, nếu con người không trưởng thành, thì rất khó kỳ vọng các lĩnh vực khác phát triển bền vững.
Đầu tư vào con người vì thế không chỉ là một chính sách xã hội.
Đó là chiến lược phát triển lâu dài của quốc gia.
Mệnh đề Hưng Quốc
"Muốn Hưng Quốc, trước hết phải Hưng Nhân. Con người không chỉ là mục tiêu của phát triển, mà còn là nguồn gốc của mọi sự phát triển."
HƯNG NHÂN – TỪ CÁ NHÂN ĐẾN QUỐC GIA
Một quốc gia không tồn tại như một thực thể trừu tượng.
Quốc gia được tạo thành từ hàng triệu con người.
Mỗi con người lại được nuôi dưỡng trong một gia đình.
Mỗi gia đình thuộc về một cộng đồng.
Nhiều cộng đồng hợp thành một dân tộc.
Nhiều thế hệ kế tiếp nhau tạo nên lịch sử của một quốc gia.
Bởi vậy, sức mạnh quốc gia không hình thành từ trên xuống.
Nó được tích lũy từ dưới lên.
Đó là một quá trình phát triển hữu cơ.
Nếu từng cá nhân biết học hỏi, từng gia đình coi trọng giáo dục, từng cộng đồng nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm, thì những giá trị ấy sẽ lan tỏa và dần trở thành phẩm chất của cả dân tộc.
Ngược lại, nếu những nền tảng ấy suy yếu trong thời gian dài, thì sự suy yếu của quốc gia cũng sẽ bắt đầu từ chính những tế bào nhỏ nhất của xã hội.
Đó là lý do Hưng Quốc học coi con người là điểm khởi đầu của mọi cải cách.
Không phải vì con người là yếu tố duy nhất.
Mà vì mọi yếu tố khác cuối cùng đều phải được con người tạo ra, vận hành, gìn giữ và đổi mới.
Chuỗi tích lũy của sức mạnh quốc gia
Hưng Quốc học đề xuất một chuỗi phát triển gồm tám tầng:
Tu thân → Tề gia → Hưng học → Hưng nghiệp → Hưng xã → Hưng pháp → Hưng quốc → Hưng văn minh.
Đây không chỉ là trình tự thời gian.
Đây là trình tự của sự tích lũy.
Một cá nhân trưởng thành tạo nên một gia đình vững mạnh.
Nhiều gia đình vững mạnh tạo nên một xã hội lành mạnh.
Một xã hội lành mạnh tạo nên một quốc gia có nội lực.
Một quốc gia có nội lực mới có thể đóng góp lâu dài cho nền văn minh nhân loại.
Mỗi tầng đều là nền móng của tầng tiếp theo.
Không tầng nào có thể bị bỏ qua.
Không tầng nào có thể phát triển bền vững nếu tầng dưới bị suy yếu.
Đó là quy luật tích lũy của Hưng Quốc.
Nguyên lý tích lũy
Thiên nhiên không tạo nên cây cổ thụ trong một ngày.
Lịch sử cũng không tạo nên một quốc gia hùng mạnh trong một thế hệ.
Sự hưng thịnh luôn là kết quả của những giá trị được tích lũy liên tục:
Tri thức được tích lũy.
Niềm tin được tích lũy.
Đạo đức được tích lũy.
Kinh nghiệm được tích lũy.
Thể chế được hoàn thiện dần.
Văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Điều nguy hiểm nhất đối với một dân tộc không phải là đi chậm.
Mà là đánh mất những giá trị đã được tích lũy.
Bởi xây dựng thường cần nhiều thế hệ.
Nhưng phá hủy đôi khi chỉ cần một thế hệ thiếu trách nhiệm.
Mệnh đề Hưng Quốc
Một quốc gia không lớn lên bằng những bước nhảy, mà bằng sự tích lũy bền bỉ của nhiều thế hệ.
ĐỊNH LUẬT THỨ NHẤT CỦA HƯNG QUỐC HỌC
Định luật Chất lượng Quốc Nhân
Mỗi quốc gia đều có diện tích, dân số, tài nguyên và hoàn cảnh lịch sử khác nhau.
Nhưng có một yếu tố mà mọi quốc gia đều không thể vượt qua:
Chất lượng của quốc gia không thể vượt xa chất lượng của Quốc Nhân.
Quốc Nhân ở đây không chỉ là người mang quốc tịch.
Quốc Nhân là toàn thể những con người cùng tạo ra đời sống của quốc gia: người lao động, doanh nhân, nông dân, công nhân, nhà khoa học, giáo viên, nghệ sĩ, quân nhân, công chức, nhà quản trị và mọi công dân.
Nếu đa số Quốc Nhân:
Có tri thức,
Có đạo đức,
Có tinh thần trách nhiệm,
Có năng lực hợp tác,
Có ý thức pháp luật,
Có khát vọng sáng tạo,
thì quốc gia sẽ có nền tảng để phát triển.
Nếu những phẩm chất ấy suy giảm trong thời gian dài, thì sự suy yếu của quốc gia cũng sẽ dần xuất hiện.
Điều này không có nghĩa mọi cá nhân đều phải hoàn hảo.
Điều quan trọng là xu hướng chung của xã hội.
Một quốc gia có thể có nhiều người tài.
Nhưng nếu chất lượng trung bình của Quốc Nhân không được nâng lên, sự phát triển sẽ khó bền vững.
Vì vậy, nhiệm vụ lớn nhất của Hưng Quốc không phải là chỉ tạo ra thêm của cải.
Mà là không ngừng nâng cao chất lượng của Quốc Nhân.
Đó là công việc của giáo dục.
Của gia đình.
Của pháp luật.
Của văn hóa.
Của khoa học.
Và của chính mỗi công dân.
Hệ quả của Định luật
Từ định luật này có thể rút ra một số hệ quả quan trọng.
Thứ nhất, đầu tư hiệu quả nhất về lâu dài là đầu tư vào con người.
Thứ hai, mọi cải cách nếu không làm cho chất lượng Quốc Nhân được nâng lên thì hiệu quả sẽ khó bền vững.
Thứ ba, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng GDP, mà còn phải được đánh giá qua chất lượng công dân.
Thứ tư, sự trưởng thành của Quốc Nhân chính là nền tảng của sự trưởng thành của quốc gia.
Đó là lý do Hưng Quốc học đặt Hưng Nhân ở vị trí mở đầu của toàn bộ hệ thống.
Có một bí mật mà lịch sử luôn nhắc đi nhắc lại...
Trong suốt hàng nghìn năm, con người đã đi tìm bí quyết để làm cho một quốc gia hùng mạnh.
Có người tin rằng sức mạnh nằm ở những mỏ vàng.
Có người tin rằng sức mạnh nằm ở những đạo quân.
Có người đặt niềm tin vào những bức tường thành.
Có người đặt niềm tin vào những bộ luật.
Nhưng rồi lịch sử lặng lẽ làm một cuộc thử nghiệm.
Có những đế chế sở hữu vàng bạc chất đầy kho vẫn biến mất.
Có những đội quân từng làm rung chuyển cả một châu lục rồi chỉ còn trong sách sử.
Có những thành quách tưởng như bất khả xâm phạm cuối cùng cũng hóa thành phế tích.
Trong khi đó, có những dân tộc gần như trắng tay sau chiến tranh, nghèo tài nguyên, diện tích nhỏ bé, nhưng chỉ vài thập niên sau đã khiến cả thế giới phải nhìn lại.
Điều gì đã tạo nên sự khác biệt ấy?
Nếu câu trả lời không nằm ở vàng bạc.
Không nằm ở lãnh thổ.
Không chỉ nằm ở vũ khí.
Vậy nó nằm ở đâu?
Đó là câu hỏi mà Hưng Quốc học muốn cùng người đọc đi tìm.
Và hành trình ấy bắt đầu không phải từ cung điện của các vị vua.
Không phải từ nghị viện.
Không phải từ những bản hiến pháp.
Mà bắt đầu từ một con người bình thường.
Chúng ta có đang đánh giá sai sức mạnh của một quốc gia?
Nếu tôi hỏi:
"Quốc gia nào mạnh?"
Có lẽ nhiều người sẽ trả lời ngay:
Đó là quốc gia có GDP cao.
Quân đội mạnh.
Nhiều tài nguyên.
Nhiều tập đoàn lớn.
Câu trả lời ấy có sai không?
Không.
Nhưng tôi muốn mời bạn thử nghĩ thêm một bước.
Nếu ngày mai toàn bộ nhà máy của một quốc gia bị phá hủy bởi chiến tranh...
Điều gì sẽ quyết định họ có thể đứng dậy trong mười năm hay sẽ tụt lại trong một thế kỷ?
Máy móc?
Tiền bạc?
Hay chính những con người còn sống?
Nếu những con người ấy còn giữ được tri thức...
Còn giữ được kỷ luật...
Còn giữ được lòng tin...
Còn giữ được khát vọng xây dựng...
Thì nhà máy có thể xây lại.
Cầu đường có thể làm lại.
Nền kinh tế có thể phục hồi.
Nhưng nếu đánh mất những phẩm chất ấy, thì ngay cả khi mọi công trình vẫn còn nguyên, sự suy yếu có lẽ đã bắt đầu.
Có lẽ từ trước đến nay chúng ta đã quá quen nhìn vào những gì dễ thấy.
Nhưng điều quyết định tương lai của một quốc gia lại thường nằm ở những thứ rất khó nhìn thấy.
Chúng ta đang đi tìm sức mạnh của quốc gia...
Nhưng có lẽ chúng ta đã đi tìm sai chỗ.
Trong nhiều thế kỷ, con người đi tìm sức mạnh của quốc gia trong những thứ có thể nhìn thấy.
Lãnh thổ.
Quân đội.
Kho báu.
Tài nguyên.
Những tòa nhà chọc trời.
Những con số tăng trưởng.
Nhưng hãy thử tự hỏi mình một câu.
Nếu tất cả những điều ấy đều quan trọng, tại sao lịch sử vẫn chứng kiến những đế chế hùng mạnh biến mất?
Điều gì đã mất trước?
Đất đai?
Hay niềm tin?
Quân đội?
Hay ý chí?
Kho báu?
Hay chất lượng của con người?
Có thể chúng ta đã nhìn quá lâu vào phần ngọn.
Đã đến lúc nhìn xuống bộ rễ.
Và có lẽ...
Bộ rễ của mọi quốc gia không nằm dưới lòng đất.
Mà nằm trong chính những con người của quốc gia ấy.
CHƯƠNG II
HƯNG NHÂN – GỐC RỄ CỦA HƯNG QUỐC
III. Bí mật nào đã làm nên sức mạnh của các dân tộc?
Xin mời bạn cùng tôi làm một cuộc du hành.
Không phải đến một quốc gia.
Mà đến nhiều quốc gia.
Không phải trong vài năm.
Mà qua hàng nghìn năm lịch sử.
Chúng ta sẽ đi qua những đế chế từng làm rung chuyển thế giới.
Chúng ta sẽ ghé thăm những quốc gia nhỏ bé từng bị xem là không có tương lai.
Chúng ta sẽ đứng trước những nền văn minh huy hoàng, rồi chứng kiến sự suy tàn của họ.
Và tôi muốn mời bạn mang theo chỉ một câu hỏi duy nhất.
Điều gì thật sự tạo nên sức mạnh của một dân tộc?
Đừng vội trả lời.
Bởi câu trả lời đầu tiên thường là câu trả lời dễ nghĩ đến nhất.
Lịch sử lại nhiều lần cho thấy, điều đúng nhất thường nằm sau những điều tưởng như hiển nhiên.
Có người nói:
"Dầu mỏ."
Nếu đúng như vậy, tại sao không phải mọi quốc gia giàu tài nguyên đều trở thành những quốc gia phát triển hàng đầu?
Có người nói:
"Quân đội."
Nếu đúng như vậy, tại sao nhiều đế chế từng sở hữu những đội quân hùng mạnh nhất cuối cùng vẫn sụp đổ?
Có người nói:
"Địa lý."
Nếu đúng như vậy, tại sao trên cùng một bán đảo, có những quốc gia phát triển rất nhanh, trong khi những quốc gia khác lại phát triển chậm hơn?
Có người nói:
"Thể chế."
Điều đó rất quan trọng.
Nhưng rồi một câu hỏi khác lại xuất hiện.
Ai tạo ra thể chế?
Ai sửa đổi nó?
Ai vận hành nó?
Ai bảo vệ nó?
Cuối cùng, chúng ta vẫn quay trở lại với con người.
Đến đây, có lẽ bạn sẽ hỏi tôi.
"Nếu con người quan trọng như vậy, tại sao lịch sử vẫn có những quốc gia sở hữu rất nhiều người tài nhưng vẫn gặp khó khăn?"
Đó là một câu hỏi rất hay.
Và cũng là nơi Hưng Quốc học muốn đưa ra một cách nhìn khác.
Một quốc gia không được vận hành bởi vài chục thiên tài.
Cũng không được quyết định bởi một vài nhà lãnh đạo xuất chúng.
Một quốc gia được vận hành mỗi ngày bởi hàng triệu con người bình thường.
Người nông dân gieo hạt.
Người công nhân đứng bên dây chuyền sản xuất.
Người thầy đứng trên bục giảng.
Người kỹ sư thiết kế cây cầu.
Người bác sĩ trực trong đêm.
Người doanh nhân giữ chữ tín với khách hàng.
Người công chức giải quyết một hồ sơ đúng pháp luật.
Họ có thể không xuất hiện trên truyền hình.
Tên tuổi của họ có thể không được ghi vào sử sách.
Nhưng chính họ đang âm thầm viết nên lịch sử của quốc gia mỗi ngày.
Có lẽ chúng ta đã quá quen ca ngợi những anh hùng.
Điều đó không sai.
Nhưng lịch sử còn được xây dựng bởi hàng triệu con người không mang danh anh hùng.
Một dân tộc hùng mạnh không chỉ vì có những con người phi thường.
Mà vì có rất nhiều con người bình thường biết sống tử tế, làm việc có trách nhiệm và không ngừng học hỏi.
Có thể đó mới là bí mật lớn nhất của sự hưng thịnh.
Không phải một vị vua.
Không phải một thiên tài.
Không phải một mỏ vàng.
Mà là chất lượng của hàng triệu Quốc Nhân.
Nếu điều ấy đúng, thì nhiệm vụ lớn nhất của một quốc gia không chỉ là xây thêm nhà máy.
Không chỉ là mở thêm đường cao tốc.
Không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư.
Mà là giúp cho mỗi thế hệ Quốc Nhân trưởng thành hơn thế hệ trước.
Bởi khi con người trưởng thành, quốc gia cũng trưởng thành.
Và khi hàng triệu con người cùng tiến lên một bước, lịch sử của cả dân tộc sẽ bước sang một trang mới.
IV. Sai lầm lớn nhất của các dân tộc
Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên khi tôi nói điều này.
Rất nhiều dân tộc không thất bại vì nghèo.
Họ thất bại vì trả lời sai câu hỏi.
Trong nhiều thế kỷ, chúng ta luôn hỏi:
"Làm thế nào để đất nước giàu hơn?"
Đó là một câu hỏi đúng.
Nhưng chưa phải câu hỏi đầu tiên.
Bởi nếu chỉ chăm chăm đi tìm của cải, rất có thể chúng ta sẽ bỏ quên chính con người tạo ra của cải.
Hãy thử tưởng tượng.
Có hai người nông dân.
Một người chỉ chăm bón cho trái.
Một người dành nhiều thời gian hơn để chăm sóc bộ rễ.
Năm đầu tiên, người chăm trái có thể thu hoạch nhiều hơn.
Nhưng mười năm sau thì sao?
Câu trả lời nằm ở bộ rễ.
Quốc gia cũng vậy.
Kinh tế là trái.
Công nghệ là cành.
Quốc phòng là thân cây.
Nhưng Quốc Nhân mới là bộ rễ.
Một bộ rễ khỏe có thể nuôi sống cả một cánh rừng.
Một bộ rễ mục nát không thể cứu nổi một cây cổ thụ.
Đến đây tôi muốn hỏi bạn một câu.
Một quốc gia giàu có...
Liệu đã là một quốc gia hùng mạnh?
Có lẽ nhiều người sẽ trả lời:
"Đương nhiên."
Nhưng hãy chậm lại một chút.
Nếu sự giàu có ấy chỉ dựa vào tài nguyên sẽ cạn kiệt.
Nếu sự giàu có ấy không đi cùng giáo dục.
Không đi cùng khoa học.
Không đi cùng niềm tin xã hội.
Không đi cùng khả năng đổi mới.
Thì liệu sự giàu có ấy sẽ kéo dài được bao lâu?
Lịch sử đã nhiều lần trả lời.
Không có sự giàu có nào bền vững nếu bộ rễ của quốc gia dần khô héo.
Có một nghịch lý rất đáng suy ngẫm.
Con người thường nhìn lên những tòa nhà chọc trời để đánh giá một đất nước.
Nhưng ít ai cúi xuống nhìn nền móng.
Một kỹ sư sẽ không bao giờ đánh giá sức mạnh của một cây cầu bằng màu sơn.
Ông ta nhìn vào kết cấu.
Một bác sĩ không đánh giá sức khỏe con người bằng quần áo.
Ông ta nhìn vào trái tim.
Vậy tại sao khi đánh giá một quốc gia, chúng ta thường nhìn vào những gì dễ thấy nhất mà quên đi điều giữ cho tất cả đứng vững?
Có lẽ đã đến lúc phải thay đổi cách nhìn.
Đừng bắt đầu từ những tòa nhà.
Hãy bắt đầu từ những lớp học.
Đừng bắt đầu từ những con số tăng trưởng.
Hãy bắt đầu từ chất lượng của con người.
Bởi nơi nào con người trưởng thành, nơi đó tương lai sẽ có cơ hội trưởng thành.
Hưng Quốc học không phủ nhận vai trò của kinh tế.
Cũng không xem nhẹ khoa học, công nghệ hay thể chế.
Ngược lại.
Tất cả những điều ấy đều vô cùng quan trọng.
Nhưng Hưng Quốc học đặt ra một câu hỏi khác.
Điều gì tạo ra tất cả những điều ấy?
Câu trả lời vẫn là con người.
Và đó là lý do vì sao hành trình Hưng Quốc phải bắt đầu bằng Hưng Nhân.
V. Cuộc thử nghiệm kéo dài năm nghìn năm
Nếu lịch sử có thể lên tiếng, có lẽ nó sẽ hỏi chúng ta một câu rất đơn giản.
Các bạn đã học được gì từ tôi?
Một câu hỏi tưởng chừng dễ trả lời.
Nhưng hãy thử suy nghĩ.
Suốt hàng nghìn năm, nhân loại đã xây dựng biết bao đế chế.
Có những đế chế rộng đến mức mặt trời không bao giờ lặn.
Có những quốc gia từng thống trị các đại dương.
Có những dân tộc đi đầu về khoa học, thương mại hay quân sự.
Thế rồi...
Nhiều đế chế biến mất.
Nhiều cường quốc suy yếu.
Nhiều nền văn minh chỉ còn lại những phế tích.
Nếu sức mạnh chỉ nằm ở quân đội, tại sao những đạo quân hùng mạnh nhất cũng không giữ được đế chế của mình?
Nếu sức mạnh chỉ nằm ở của cải, tại sao kho vàng không mua được sự trường tồn?
Nếu sức mạnh chỉ nằm ở quyền lực, tại sao nhiều triều đại tưởng như bất khả xâm phạm vẫn sụp đổ?
Lịch sử không trả lời bằng lời nói.
Lịch sử trả lời bằng kết quả.
Tôi muốn mời bạn làm một cuộc thử nghiệm khác.
Hãy nhắm mắt và tưởng tượng.
Có hai quốc gia.
Quốc gia thứ nhất sở hữu rất nhiều tài nguyên.
Quốc gia thứ hai gần như không có gì ngoài con người.
Ba mươi năm sau...
Bạn nghĩ quốc gia nào sẽ đi xa hơn?
Có lẽ bạn sẽ nói:
"Không thể trả lời nếu chưa biết con người của họ như thế nào."
Chính xác.
Bạn vừa chạm đến điều mà Hưng Quốc học muốn khám phá.
Khi mọi yếu tố khác thay đổi...
Khi tài nguyên có thể cạn kiệt...
Khi công nghệ có thể lỗi thời...
Khi quyền lực có thể đổi chủ...
Thì còn một thứ quyết định khả năng đứng dậy của một dân tộc.
Đó là chất lượng của chính những con người đang sống trong dân tộc ấy.
Nhưng hãy cẩn thận.
Đừng hiểu Hưng Nhân là chỉ đào tạo thêm nhiều người có bằng cấp.
Một dân tộc không trưởng thành chỉ vì có nhiều cử nhân.
Một dân tộc trưởng thành khi ngày càng có nhiều người:
Biết suy nghĩ độc lập.
Biết hợp tác.
Biết giữ chữ tín.
Biết tôn trọng pháp luật.
Biết học từ sai lầm.
Biết đặt lợi ích lâu dài lên trên lợi ích trước mắt.
Những phẩm chất ấy không thể mua.
Không thể nhập khẩu.
Không thể ban phát bằng mệnh lệnh.
Chúng chỉ có thể được bồi đắp qua giáo dục, văn hóa, gia đình, thể chế và sự rèn luyện của mỗi thế hệ.
Có lẽ...
Đó mới là công trình vĩ đại nhất mà một dân tộc phải xây dựng.
VI. Người làm vườn và người hái quả
Tôi muốn kể với bạn một câu chuyện.
Có hai người làm vườn.
Người thứ nhất mỗi ngày đều đi quanh khu vườn.
Ông chăm chú nhìn những trái cây.
Quả nào chưa đủ lớn, ông sốt ruột.
Quả nào chín, ông lập tức hái.
Mỗi mùa vụ trôi qua, điều ông quan tâm nhất vẫn là số lượng trái thu được.
Người thứ hai lại khác.
Ông dành phần lớn thời gian để chăm sóc bộ rễ.
Ông cải tạo đất.
Giữ nguồn nước.
Cắt bỏ những cành sâu bệnh.
Ông kiên nhẫn đến mức nhiều người cho rằng mình đang lãng phí thời gian.
Năm đầu tiên...
Người thứ nhất thu hoạch nhiều hơn.
Mười năm sau...
Khu vườn của người thứ hai vẫn xanh.
Còn khu vườn của người thứ nhất bắt đầu cằn cỗi.
Có lẽ bạn sẽ mỉm cười.
Đó chỉ là một câu chuyện.
Đúng vậy.
Nhưng lịch sử của các dân tộc đôi khi cũng giống như khu vườn ấy.
Có những quốc gia chỉ chăm vào "quả".
Tăng trưởng.
Sản lượng.
Doanh thu.
Những con số đẹp.
Những thành tích ngắn hạn.
Đó đều là những điều cần thiết.
Nhưng nếu chỉ chăm vào quả mà quên bộ rễ, khu vườn sẽ dần mất sức sống.
Có những quốc gia khác kiên trì chăm vào bộ rễ.
Họ đầu tư vào giáo dục.
Nuôi dưỡng văn hóa học tập.
Xây dựng niềm tin xã hội.
Hoàn thiện pháp luật.
Khuyến khích sáng tạo.
Những điều ấy không phải lúc nào cũng tạo ra kết quả ngay.
Nhưng từng năm trôi qua, bộ rễ ngày càng khỏe.
Và đến một lúc, cả khu rừng cùng lớn lên.
Đến đây, tôi muốn hỏi bạn một câu.
Nếu bạn chỉ được chọn một việc trong ba mươi năm tới...
Bạn sẽ chăm vào quả...
Hay chăm vào rễ?
Có lẽ câu trả lời không còn chỉ dành cho một người làm vườn.
Nó cũng là câu hỏi dành cho mọi dân tộc.
Có một điều thú vị.
Không ai nhìn thấy bộ rễ.
Khách đến thăm khu vườn thường trầm trồ vì tán lá.
Vì hoa.
Vì trái.
Ít ai cúi xuống nhìn phần nằm dưới mặt đất.
Các quốc gia cũng vậy.
Người ta dễ nhìn thấy những tòa nhà cao tầng.
Những xa lộ.
Những khu công nghiệp.
Những con số tăng trưởng.
Nhưng điều giữ cho tất cả những thành quả ấy đứng vững lại nằm ở nơi không dễ nhìn thấy.
Đó là chất lượng của Quốc Nhân.
Đó là văn hóa.
Đó là giáo dục.
Đó là niềm tin.
Đó là tinh thần trách nhiệm.
Đó là những giá trị được âm thầm vun đắp qua nhiều thế hệ.
Một dân tộc khôn ngoan không chỉ biết thu hoạch.
Họ biết chăm rễ.
Bởi họ hiểu rằng:
Quả nuôi sống một mùa.
Bộ rễ nuôi sống nhiều thế hệ.
VII. Tôi muốn mời bạn làm một cuộc đánh cược với lịch sử
Xin cho phép tôi được hỏi bạn một câu.
Đừng trả lời ngay.
Hãy suy nghĩ thật chậm.
Nếu ngày mai bạn được giao xây dựng một quốc gia mới...
Bạn sẽ xin điều gì trước?
Một mỏ dầu khổng lồ?
Một kho vàng?
Một vị trí địa lý thuận lợi?
Hay...
Một dân tộc ham học hỏi?
Có lẽ nhiều người sẽ chọn mỏ dầu.
Điều đó hoàn toàn dễ hiểu.
Dầu mỏ có thể bán.
Vàng có thể tích trữ.
Đất đai có thể khai thác.
Nhưng hãy thử nghĩ thêm một bước.
Nếu một dân tộc không biết học...
Không biết hợp tác...
Không biết sáng tạo...
Không biết giữ chữ tín...
Thì liệu họ có giữ được những tài sản ấy mãi không?
Hay rồi một ngày...
Tất cả sẽ lần lượt rời bỏ họ?
Bây giờ tôi xin đổi câu hỏi.
Nếu bạn chỉ được chọn một tài sản duy nhất để trao cho con cháu mình...
Bạn sẽ chọn điều gì?
Một núi vàng?
Hay khả năng tạo ra những núi vàng mới?
Đó không còn là câu hỏi của một gia đình.
Đó là câu hỏi của mọi dân tộc.
Có lẽ đây là lúc chúng ta nên thay đổi cách suy nghĩ.
Trong nhiều thế kỷ, các quốc gia thường đi tìm tài nguyên.
Hưng Quốc học lại muốn đi tìm một loại tài nguyên khác.
Loại tài nguyên ấy không nằm trong lòng đất.
Không nằm ngoài biển.
Không nằm trong kho bạc.
Mà nằm trong trí tuệ.
Trong nhân cách.
Trong tinh thần trách nhiệm.
Trong khát vọng học hỏi.
Trong khả năng sáng tạo của mỗi Quốc Nhân.
Đó là loại tài nguyên càng khai thác càng giàu.
Càng chia sẻ càng lớn.
Càng sử dụng càng sinh sôi.
Không ai có thể cướp đi bằng chiến tranh.
Không ai có thể mua hết bằng tiền.
Không ai có thể khai thác thay cho bạn.
Đó là nguồn tài nguyên duy nhất có khả năng tạo ra mọi nguồn tài nguyên khác.
Có lẽ...
Đó mới chính là mỏ vàng lớn nhất của một dân tộc.
VIII. Có phải người nghèo mới cần học?
Xin đừng vội trả lời.
Bởi đây là một câu hỏi có thể đánh lừa chúng ta.
Thông thường, người ta nói:
"Nghèo thì phải học để thoát nghèo."
Điều đó đúng.
Nhưng chỉ đúng một nửa.
Tôi muốn hỏi bạn một câu khác.
Vậy người giàu có cần học nữa không?
Nếu câu trả lời là "không", thì lịch sử đã phải viết khác đi.
Bạn có để ý một điều thú vị không?
Những quốc gia phát triển nhất thế giới lại là những quốc gia đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, cho trường đại học, cho khoa học và cho đổi mới.
Lẽ ra họ phải dừng học.
Bởi họ đã giàu.
Nhưng thực tế lại ngược hẳn.
Họ càng giàu...
Họ càng học.
Họ càng mạnh...
Họ càng đầu tư vào tri thức.
Tại sao?
Có lẽ từ trước đến nay chúng ta vẫn nghĩ:
Học là để thay đổi số phận.
Điều đó đúng.
Nhưng chưa đủ.
Một dân tộc trưởng thành không học chỉ để thay đổi số phận.
Họ học để không bị thời đại bỏ lại phía sau.
Trong thời đại nông nghiệp, một kiến thức có thể dùng cả đời.
Trong thời đại công nghiệp, kiến thức thay đổi theo từng thế hệ.
Còn trong thời đại tri thức...
Có khi chỉ vài năm sau, điều hôm nay chúng ta tin là đúng đã cần được bổ sung hoặc điều chỉnh.
Nếu ngừng học...
Khoảng cách giữa chúng ta và thế giới sẽ không đứng yên.
Nó sẽ ngày càng lớn.
Đến đây, tôi muốn mời bạn thử nghĩ theo một hướng khác.
Có lẽ sức mạnh lớn nhất của một dân tộc không phải là biết rất nhiều.
Mà là không bao giờ ngừng học.
Đó là một sự khác biệt rất nhỏ trong cách diễn đạt.
Nhưng lại là một khoảng cách rất lớn trong lịch sử.
Một dân tộc tự cho rằng mình đã biết đủ thường bắt đầu khép cánh cửa của tương lai.
Một dân tộc luôn sẵn sàng học hỏi thường mở thêm những cánh cửa mà hôm nay họ còn chưa nhìn thấy.
Có lẽ vì vậy mà Hưng Quốc học không xem tri thức là đích đến.
Tri thức chỉ là đôi chân.
Điều quan trọng hơn là con người còn muốn tiếp tục bước đi hay không.
Một dân tộc còn biết học sẽ còn biết đổi mới.
Một dân tộc còn biết đổi mới sẽ còn biết thích nghi.
Một dân tộc còn biết thích nghi sẽ còn hy vọng.
Và khi còn hy vọng, tương lai vẫn luôn có thể được viết lại.
IX. Kẻ thù nguy hiểm nhất của một dân tộc
Xin cho phép tôi hỏi bạn một câu hỏi.
Theo bạn...
Kẻ thù nguy hiểm nhất của một dân tộc là ai?
Là một cường quốc?
Là chiến tranh?
Là thiên tai?
Hay là nghèo đói?
Lịch sử đã từng chứng kiến nhiều dân tộc vượt qua tất cả những điều ấy.
Có dân tộc mất gần như toàn bộ thành phố.
Có dân tộc mất gần như toàn bộ nền kinh tế.
Có dân tộc mất cả một thế hệ trong chiến tranh.
Nhưng họ vẫn đứng dậy.
Vậy điều gì mới thật sự đáng sợ?
Có lẽ...
Điều đáng sợ nhất không phải là một kẻ thù bên ngoài.
Mà là thời điểm một dân tộc bắt đầu tin rằng:
"Chúng ta không cần học nữa."
"Chúng ta không cần thay đổi nữa."
"Chúng ta đã đủ giỏi."
Đó là lúc sự suy yếu bắt đầu.
Không ồn ào.
Không tiếng súng.
Không khói lửa.
Nó diễn ra trong suy nghĩ.
Trong lớp học.
Trong công sở.
Trong từng quyết định nhỏ mà ít ai để ý.
Bạn có đồng ý với tôi không?
Hay bạn nghĩ tôi đã nói quá?
Nếu bạn chưa đồng ý, điều đó rất bình thường.
Tôi cũng không mong bạn đồng ý ngay.
Tôi chỉ mong bạn cùng tôi quan sát lịch sử.
Hãy nhìn những dân tộc từng dẫn đầu thế giới.
Có bao nhiêu trong số họ suy yếu vì bị đánh bại bởi một kẻ thù bên ngoài?
Và có bao nhiêu suy yếu sau khi mất dần khả năng tự đổi mới?
Tôi sẽ không trả lời thay bạn.
Tôi muốn để lịch sử trả lời.
Có một điều rất lạ.
Con người thường sợ những cơn bão lớn.
Nhưng người làm vườn lại sợ một loại sâu rất nhỏ.
Bởi cơn bão có thể làm gãy vài cành cây.
Còn loài sâu ấy âm thầm ăn vào bộ rễ.
Một dân tộc cũng vậy.
Có những hiểm họa đến từ bên ngoài.
Chúng ta nhìn thấy.
Chúng ta cảnh giác.
Nhưng cũng có những hiểm họa đến từ bên trong.
Sự tự mãn.
Sự lười học.
Sự gian dối.
Sự vô cảm.
Sự thờ ơ với lợi ích chung.
Chúng không phá hủy quốc gia trong một ngày.
Chúng chỉ âm thầm làm cho bộ rễ yếu đi.
Đến một ngày...
Chỉ cần một cơn gió mạnh.
Cả cây sẽ ngã.
Nếu Hưng Quốc học chỉ muốn gửi lại một lời nhắn cho các thế hệ sau, thì có lẽ đó là lời nhắn này:
Đừng sợ mình nghèo.
Hãy sợ ngày mình không còn muốn học.
Đừng sợ mình nhỏ bé.
Hãy sợ ngày mình không còn dám thay đổi.
Bởi lịch sử cho thấy:
Một dân tộc còn biết học thì còn có thể lớn mạnh.
Một dân tộc còn biết sửa mình thì còn có thể phục hưng.
Một dân tộc chỉ thật sự thất bại khi họ từ chối trưởng thành.
X. Có phải mọi dân tộc đều có thể vươn lên?
Tôi đã nhiều lần tự hỏi mình câu hỏi này.
Và có lẽ...
Bạn cũng từng tự hỏi.
Có phải số phận của một dân tộc đã được quyết định bởi lịch sử?
Có phải có những dân tộc sinh ra để hùng mạnh...
Và cũng có những dân tộc mãi mãi chỉ có thể đi sau?
Nếu điều đó đúng...
Thì mọi nỗ lực của con người có còn ý nghĩa không?
Lịch sử dường như không đồng ý.
Có những dân tộc từng bị đô hộ.
Rồi đứng dậy.
Có những quốc gia từng tan hoang sau chiến tranh.
Rồi hồi sinh.
Có những xã hội từng rất nghèo.
Rồi trở thành những trung tâm của khoa học và kinh tế.
Lịch sử không hứa rằng mọi dân tộc đều sẽ thành công.
Nhưng lịch sử cũng chưa bao giờ chứng minh rằng một dân tộc bị kết án phải thất bại mãi mãi.
Đó là điểm khởi đầu của hy vọng.
Đến đây, tôi muốn mời bạn suy nghĩ về một câu hỏi khác.
Có lẽ...
Chúng ta vẫn đang dùng từ "giàu" quá nhiều.
Giàu là gì?
Nhiều tiền?
Nhiều nhà máy?
Nhiều tài nguyên?
Hay còn một sự giàu có khác?
Một dân tộc có nhiều người trung thực.
Có nhiều người biết hợp tác.
Có nhiều người yêu tri thức.
Có nhiều người dám sáng tạo.
Có nhiều người sẵn sàng chịu trách nhiệm.
Đó có phải là một dân tộc giàu không?
Nếu bạn trả lời là "có"...
Thì có lẽ chúng ta vừa bước sang một định nghĩa mới về sự giàu có.
Hưng Quốc học không phủ nhận của cải vật chất.
Nhưng Hưng Quốc học cho rằng...
Trước khi một quốc gia giàu về của cải...
Họ phải giàu về con người.
Bởi của cải có thể được tạo ra.
Rồi mất đi.
Rồi lại được tạo ra.
Nhưng khả năng tạo ra của cải...
Lại nằm trong chính con người.
Một dân tộc đánh mất khả năng ấy...
Sẽ dần đánh mất cả tương lai.
Tôi không mong bạn đồng ý với tôi.
Ít nhất là chưa.
Tôi chỉ mong rằng...
Khi gấp chương sách này lại...
Bạn sẽ mang theo một câu hỏi.
Có phải điều quý giá nhất mà một dân tộc sở hữu chưa bao giờ nằm dưới lòng đất... mà luôn nằm trong chính những con người của họ?
Nếu câu hỏi ấy còn ở lại trong suy nghĩ của bạn...
Thì cuộc trò chuyện của chúng ta mới chỉ bắt đầu.
XI. Quốc Nhân – Mỏ vàng không bao giờ cạn
Xin cho phép tôi kể bạn nghe một câu chuyện.
Trong nhiều thế kỷ, con người rong ruổi khắp thế giới để tìm vàng.
Họ vượt đại dương.
Băng qua sa mạc.
Tiến sâu vào rừng già.
Có những đoàn người trở về với kho báu.
Cũng có những đoàn người mãi mãi không trở lại.
Nhưng điều thú vị là...
Cho đến hôm nay, nhân loại vẫn tiếp tục đi tìm những "mỏ vàng" mới.
Có điều, phần lớn chúng ta vẫn nhìn xuống mặt đất.
Trong khi có lẽ...
Mỏ vàng lớn nhất của một quốc gia chưa bao giờ nằm dưới lòng đất.
Bạn có đồng ý với tôi rằng...
Một mỏ dầu rồi sẽ cạn?
Một mỏ than rồi sẽ hết?
Một cánh rừng nếu chỉ khai thác mà không trồng lại cũng sẽ biến mất?
Đó là quy luật của tài nguyên hữu hạn.
Nhưng có một loại tài nguyên kỳ lạ.
Càng khai thác...
Nó càng sinh sôi.
Càng chia sẻ...
Nó càng lớn mạnh.
Càng sử dụng...
Giá trị của nó càng tăng lên.
Bạn đoán đó là gì?
Không phải vàng.
Không phải kim cương.
Cũng không phải dầu mỏ.
Đó là tri thức của con người.
Là kỹ năng.
Là lòng trung thực.
Là tinh thần hợp tác.
Là khả năng sáng tạo.
Là ý chí không chịu khuất phục trước nghịch cảnh.
Đó chính là Quốc Nhân.
Có lẽ đến đây sẽ có người phản đối.
"Hai thứ đó sao có thể đem so sánh với nhau?"
Đó là một phản biện rất đáng suy nghĩ.
Vậy chúng ta hãy thử làm một phép so sánh nhỏ.
Một quốc gia phát hiện thêm một mỏ dầu.
Họ sẽ giàu lên.
Nhưng nếu ba mươi năm sau mỏ dầu cạn kiệt thì sao?
Trong khi đó...
Một quốc gia tạo ra thêm một triệu con người có tri thức.
Ba mươi năm sau...
Một triệu con người ấy sẽ đào tạo thế hệ tiếp theo.
Họ sẽ mở doanh nghiệp.
Họ sẽ sáng chế công nghệ.
Họ sẽ viết sách.
Họ sẽ chữa bệnh.
Họ sẽ xây cầu.
Họ sẽ bảo vệ pháp luật.
Họ sẽ nuôi dạy con cái.
Điều kỳ diệu là...
Họ không chỉ tạo ra của cải.
Họ còn tạo ra những con người tiếp tục tạo ra của cải.
Đó là sự khác biệt giữa tài nguyên hữu hạn và tài nguyên tự sinh trưởng.
Có lẽ đây là lúc chúng ta nên đặt lại một câu hỏi rất cũ.
Một quốc gia giàu là quốc gia có nhiều tài nguyên?
Hay là quốc gia biết biến con người thành nguồn lực lớn nhất?
Nếu bạn còn phân vân...
Đừng vội kết luận.
Ở chương sau, chúng ta sẽ cùng nhìn vào lịch sử của nhiều dân tộc.
Không phải để tìm quốc gia hoàn hảo.
Mà để xem, những dân tộc đã vươn lên bền vững thường bắt đầu từ đâu.
Trước khi kết thúc mục này, tôi muốn gửi bạn một suy nghĩ.
Khi một người cha để lại cho con mình một thửa đất, đó là một tài sản.
Khi một người thầy để lại cho học trò phương pháp tư duy, đó là một tài sản khác.
Nhưng khi một dân tộc biết truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác lòng ham học, tinh thần trách nhiệm, sự trung thực và khát vọng vươn lên...
Họ đang để lại một di sản mà không mỏ vàng nào có thể sánh được.
Có lẽ...
Đó mới là sự giàu có thật sự của một quốc gia.
XII. Có những quốc gia giàu lên hai lần
Xin đừng vội phản đối tôi.
Tôi biết điều tôi sắp nói nghe có vẻ lạ.
Có những quốc gia đã giàu lên hai lần.
Lần thứ nhất...
Họ giàu lên nhờ tài nguyên.
Nhờ vị trí địa lý.
Nhờ hoàn cảnh thuận lợi.
Đó là sự giàu có mà thiên nhiên ban tặng.
Nhưng lịch sử cho thấy...
Sự giàu có ấy không phải lúc nào cũng bền vững.
Có quốc gia giữ được.
Có quốc gia đánh mất.
Rồi có một kiểu giàu thứ hai.
Không đến từ lòng đất.
Không đến từ biển cả.
Không đến từ những món quà của thiên nhiên.
Mà đến từ sự trưởng thành của con người.
Kiểu giàu này đến chậm hơn.
Khó hơn.
Đòi hỏi nhiều kiên nhẫn hơn.
Nhưng một khi đã hình thành...
Nó có khả năng tự tái tạo.
Mỗi thế hệ lại làm cho thế hệ sau mạnh hơn.
Bạn có để ý một điều kỳ lạ không?
Một mỏ dầu không thể sinh ra một mỏ dầu khác.
Một mỏ vàng cũng không thể tự tạo thêm vàng.
Nhưng...
Một người thầy giỏi có thể đào tạo hàng nghìn học trò.
Một nhà khoa học có thể truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ.
Một doanh nhân có thể tạo việc làm cho hàng vạn người.
Một người mẹ biết dạy con có thể thay đổi cả một dòng họ.
Một công dân sống trung thực có thể tạo thêm niềm tin cho xã hội.
Đó là điều kỳ diệu mà không một loại tài nguyên thiên nhiên nào làm được.
Đến đây...
Có lẽ bạn sẽ hỏi tôi.
"Vậy tại sao không phải mọi dân tộc đều trở nên hùng mạnh?"
Đó là câu hỏi mà tôi đã mang theo rất nhiều năm.
Ban đầu tôi cũng nghĩ câu trả lời nằm ở tiền.
Sau đó tôi nghĩ nằm ở thể chế.
Rồi tôi nghĩ nằm ở khoa học.
Nhưng càng đọc lịch sử...
Tôi càng nhận ra.
Mỗi câu trả lời đều đúng.
Nhưng đều chưa đủ.
Bởi tiền không tự biết đầu tư.
Thể chế không tự biết cải cách.
Máy móc không tự biết sáng tạo.
Khoa học không tự biết ứng dụng.
Cuối cùng...
Tất cả vẫn cần con người.
Không phải một vài thiên tài.
Mà là hàng triệu con người bình thường biết học hỏi, biết hợp tác và biết chịu trách nhiệm.
Có một câu hỏi mà tôi muốn giữ lại cho bạn.
Có lẽ đây cũng là câu hỏi quan trọng nhất của chương này.
Nếu một quốc gia chỉ có thể để lại cho thế hệ sau một di sản duy nhất...
Bạn nghĩ họ nên để lại điều gì?
Một kho vàng?
Hay một thế hệ trưởng thành hơn chính mình?
Đừng trả lời hôm nay.
Hãy mang câu hỏi ấy theo đến cuối cuốn sách.
Có thể...
Đó cũng chính là câu hỏi mà mọi dân tộc đều phải tự trả lời.
XIII. Quốc gia không được thừa kế
Xin cho phép tôi bắt đầu bằng một câu nói có vẻ nghịch lý.
Một con người có thể được thừa kế.
Nhưng...
Một quốc gia thì không.
Bạn có thể để lại cho con mình một ngôi nhà.
Một mảnh đất.
Một doanh nghiệp.
Một gia tài.
Nhưng không một thế hệ nào có thể để lại cho thế hệ sau một quốc gia hùng mạnh đã được "đóng gói sẵn".
Mỗi thế hệ đều phải xây dựng lại nó.
Có lẽ bạn sẽ nói:
"Nhưng cha ông vẫn để lại cho chúng ta rất nhiều."
Đúng.
Họ để lại biên giới.
Để lại văn hóa.
Để lại tiếng nói.
Để lại lịch sử.
Để lại những bài học bằng cả mồ hôi và máu.
Nhưng có một thứ họ không thể để lại nguyên vẹn.
Đó là sự trưởng thành của thế hệ sau.
Không ai có thể học thay con cháu.
Không ai có thể trung thực thay con cháu.
Không ai có thể sáng tạo thay con cháu.
Không ai có thể chịu trách nhiệm thay con cháu.
Mỗi thế hệ đều phải tự trưởng thành.
Đó là quy luật công bằng nhưng cũng rất nghiêm khắc của lịch sử.
Hãy thử tưởng tượng một quốc gia như một con thuyền vượt đại dương.
Cha ông có thể đóng cho chúng ta một con thuyền tốt.
Có thể để lại hải đồ.
Có thể chỉ hướng đi.
Nhưng họ không thể chèo con thuyền ấy thay chúng ta.
Biển của thế kỷ XXI không còn giống biển của thế kỷ XIX.
Những cơn bão hôm nay cũng không giống những cơn bão ngày xưa.
Nếu thế hệ hôm nay không học cách điều khiển con thuyền...
Thì di sản lớn đến đâu cũng không đủ.
Đến đây, tôi muốn hỏi bạn một câu.
Có bao giờ bạn tự hỏi vì sao có những dân tộc luôn nhắc con cháu phải biết ơn tổ tiên...
Nhưng đồng thời cũng luôn nhắc rằng:
"Đừng chỉ sống bằng vinh quang của quá khứ."
Có lẽ họ hiểu một điều rất sâu sắc.
Quá khứ có thể truyền cảm hứng.
Nhưng không thể thay thế trách nhiệm của hiện tại.
Một dân tộc chỉ thật sự trưởng thành khi mỗi thế hệ đều tự hỏi:
"Chúng ta sẽ để lại điều gì tốt đẹp hơn cho thế hệ sau?"
Chứ không chỉ hỏi:
"Cha ông đã để lại điều gì cho chúng ta?"
Đó là lý do tôi tin rằng...
Lòng biết ơn và tinh thần sáng tạo phải luôn đi cùng nhau.
Biết ơn để không quên cội nguồn.
Sáng tạo để không phụ tương lai.
Nếu chỉ có biết ơn mà không đổi mới...
Một dân tộc sẽ sống trong ký ức.
Nếu chỉ có đổi mới mà quên cội nguồn...
Một dân tộc sẽ mất phương hướng.
Sự trưởng thành nằm ở khả năng giữ được cả hai.
Có lẽ đây là món quà quý nhất mà mỗi thế hệ có thể trao cho thế hệ kế tiếp.
Không phải là nhiều của cải hơn.
Mà là một xã hội công bằng hơn.
Một nền giáo dục tốt hơn.
Một nền văn hóa mạnh hơn.
Một tinh thần tự do học hỏi lớn hơn.
Để con cháu không chỉ được thừa hưởng thành quả.
Mà còn được thừa hưởng khả năng tạo ra những thành quả mới.
Đó mới là di sản không bao giờ cạn.
XIV. Không ai sinh ra đã là Quốc Nhân trưởng thành
Đến đây, có lẽ bạn sẽ đồng ý với tôi rằng.
Một dân tộc mạnh cần những Quốc Nhân trưởng thành.
Nhưng rồi một câu hỏi khác xuất hiện.
Quốc Nhân trưởng thành từ đâu mà có?
Có phải họ sinh ra đã như vậy?
Nếu đúng...
Thì mọi dân tộc đã giống nhau.
Nhưng lịch sử lại cho chúng ta một câu trả lời khác.
Không ai sinh ra đã biết giữ chữ tín.
Không ai sinh ra đã biết tôn trọng pháp luật.
Không ai sinh ra đã biết hợp tác.
Không ai sinh ra đã biết đặt lợi ích lâu dài lên trên lợi ích trước mắt.
Tất cả đều phải học.
Nhưng học ở đâu?
Chỉ trong nhà trường?
Nếu chỉ trong nhà trường thì chưa đủ.
Một đứa trẻ học ở gia đình trước khi học ở lớp học.
Một công dân học từ cách xã hội đối xử với mình.
Một doanh nhân học từ cách thị trường thưởng cho sự trung thực hay gian dối.
Một cán bộ học từ môi trường mà mình làm việc.
Một thế hệ học từ tấm gương của thế hệ trước.
Có lẽ...
Cả một dân tộc đang âm thầm dạy lẫn nhau mỗi ngày.
Điều đó dẫn chúng ta đến một phát hiện quan trọng.
Giáo dục không bắt đầu từ cánh cổng trường.
Nó bắt đầu từ cách một người cha giữ lời hứa.
Từ cách một người mẹ cư xử với hàng xóm.
Từ cách một người thầy đối diện với sự thật.
Từ cách một người công chức giải quyết công việc.
Từ cách một doanh nhân đối xử với khách hàng.
Từ cách một người tham gia giao thông khi không có ai giám sát.
Mỗi hành động đều là một bài học.
Mỗi công dân đều là một người thầy.
Dù họ có nhận ra điều đó hay không.
Đến đây, tôi muốn mời bạn suy nghĩ thêm một câu hỏi.
Nếu cả xã hội đều đang giáo dục lẫn nhau...
Thì ai là Bộ trưởng Giáo dục quan trọng nhất?
Có lẽ...
Không chỉ là một con người.
Mà là chính mỗi Quốc Nhân.
Vì thế...
Hưng Nhân không phải là công việc của riêng ngành giáo dục.
Đó là công việc của gia đình.
Của văn hóa.
Của pháp luật.
Của báo chí.
Của doanh nghiệp.
Của nhà nước.
Và của từng công dân.
Một dân tộc bắt đầu trưởng thành khi họ nhận ra rằng:
Mỗi việc mình làm hôm nay đều đang dạy một điều gì đó cho thế hệ mai sau.
XV. Trước khi bước sang chương tiếp theo...
Chúng ta đã cùng đi một chặng đường khá dài.
Chúng ta bắt đầu bằng một câu hỏi tưởng như rất đơn giản.
Điều gì làm nên sức mạnh của một dân tộc?
Trên hành trình ấy, chúng ta đã gặp nhiều câu trả lời.
Có người nói là tài nguyên.
Có người nói là địa lý.
Có người nói là quân đội.
Có người nói là thể chế.
Mỗi câu trả lời đều chứa một phần sự thật.
Nhưng cũng chưa phải toàn bộ sự thật.
Bởi phía sau tất cả những điều ấy...
Luôn có con người.
Không có con người biết gìn giữ, tài nguyên sẽ cạn.
Không có con người biết cải cách, thể chế sẽ trì trệ.
Không có con người biết sáng tạo, khoa học sẽ dừng lại.
Không có con người biết hy sinh, độc lập cũng khó giữ vững.
Có lẽ...
Lịch sử chưa bao giờ nói rằng một dân tộc mạnh vì họ may mắn hơn.
Lịch sử chỉ lặng lẽ chứng minh rằng những dân tộc biết không ngừng hoàn thiện chính mình thường có nhiều cơ hội vươn lên hơn.
Đó không phải là một định mệnh.
Đó là một quá trình.
Một quá trình có thể kéo dài hàng chục năm.
Thậm chí hàng trăm năm.
Nhưng mọi hành trình đều có điểm khởi đầu.
Và điểm khởi đầu của Hưng Quốc học không phải là hỏi:
"Làm thế nào để quốc gia giàu hơn?"
Mà là hỏi:
"Làm thế nào để Quốc Nhân trưởng thành hơn?"
Bởi khi câu hỏi thay đổi...
Con đường cũng bắt đầu thay đổi.
Tuy nhiên...
Nếu Quốc Nhân là nền móng của Hưng Quốc...
Thì một câu hỏi khác lại xuất hiện.
Điều gì tạo nên một Quốc Nhân trưởng thành?
Gia đình?
Giáo dục?
Văn hóa?
Pháp luật?
Tự do?
Kỷ luật?
Hay là sự kết hợp của tất cả?
Đó sẽ là cuộc hành trình của chương tiếp theo.
Và có lẽ...
Đó mới là nơi Hưng Quốc học thật sự bắt đầu.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét