Vẹn toàn mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng

Lễ quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng. Dù trong năm có nhiều ngày rằm đặc biệt nhưng có lẽ đối với mỗi người Việt, ngày rằm đầu tiên của năm mới luôn có ý nghĩa hơn cả. 

Trong ngày lễ này, mỗi gia đình người Việt có thể cúng cơm chay, hương đèn, hoa quả hoặc mâm lễ mặn, xôi gà, cơm canh thành kính dâng lên tổ tiên.

Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng mỗi gia đình, mỗi vùng miền có thể khác nhau nhưng đều là để thể hiện tấm lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với ông bà, tổ tiên, Phật thánh và cầu mong một năm an lành, may mắn.
 

 

Rằm tháng Giêng còn có nhiều tên khác như Tết nguyên tiêu, Tết thượng nguyên. Theo quan niệm từ xưa, đây là thời điểm thích hợp để cầu nguyện an lành cho cả năm. Người theo đạo Phật thường cúng chay trong ngày này, cũng tùy theo tín ngưỡng mà có gia đình cúng Phật, có nhà cúng Thổ công, cũng có hộ cúng Thần tài. Nhưng không thể thiếu mâm cúng gia tiên, tạ ơn ông bà, cha mẹ đã phù hộ cho con cháu phước lành và giải trừ tai ương cho một năm mới.

 

Trước đây, lễ rằm tháng Giêng còn được gọi là tết muộn. Vì vậy, từ lâu trong tâm thức người Việt, rằm tháng Giêng có ý nghĩa không khác gì ngày Tết nguyên đán. Sau rằm tháng Giêng mới là thời điểm chính thức bước vào mùa lao động mới, kết thúc quãng thời gian ăn chơi đầu xuân. 

 

 

Ngoài tới chùa cầu bình an, may mắn, sức khỏe trong ngày rằm, người Việt cũng rất coi trọng lễ cúng tại nhà trong Tết nguyên tiêu. Các gia đình thường sắm hai lễ, một là cúng Phật cúng thần linh, hai là cúng gia tiên vào giờ Ngọ.

 

Ngày nay, cùng sự phát triển của kinh tế xã hội, cách đón ngày rằm của người dân cũng ít nhiều thay đổi nhưng nhiều gia đình vẫn quan niệm rằm tháng Giêng là ngày tránh sát sinh, nên ăn chay để cầu mong may mắn, giải hạn cho cả năm. Lễ vật dâng cúng thường là hoa quả, chè xôi, các món đậu, canh xào không thêm nhiều hương liệu. Ngày nay, nhiều người dân cúng rằm tháng Giêng có thêm món bánh trôi nước với ý nghĩa cầu mong cả năm mọi việc đều hanh thông, trôi chảy, hạnh phúc tròn đầy.

 

 

Cỗ chay tùy loại có từ 10, 12 tới 25 món. Điểm đặc biệt trên mâm cỗ chay là sự hiện diện của những màu sắc tượng trưng cho ngũ hành. Màu đỏ tượng trưng cho hành hỏa, xanh của hành mộc, đen của hành thổ, màu trắng của hành thủy, màu vàng hành kim. Ăn cơm chay là một cách hướng tới sự cân bằng, thanh thản trong tâm hồn.

 

 

Với những gia đình không theo đạo Phật, mâm cỗ cúng gia tiên thường là mâm lễ mặn, khá giống mâm cỗ ngày Tết. Mâm cỗ mặn thường có 4 bát, 6 đĩa. Với nhà khá giả có thể có nhiều hơn. 4 bát gồm bát ninh măng, bát bóng, bát miến, bát mọc. 6 đĩa gồm thịt gà hoặc thịt lợn, giò hoặc chả, nem thính có thể thay bằng đĩa xào, dưa muối, đĩa xôi hoặc bánh chưng và bát nước chấm.

 

Tổng cộng là tròn 10 món. Những món ăn trong mâm cỗ cúng cũng thể hiện những ước mong riêng của người Việt. Bánh chưng tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở của muôn loài; thịt lợn đã chế biến thuộc về âm, dưa hành rau củ thuộc về dương, âm dương hài hòa tượng trưng cho sự phát triển. Ngoài ra trong mâm cỗ còn có thể có thêm cơm tẻ là lương thực hàng ngày.  Mâm cỗ có nếp có tẻ, có âm dương đẩy đủ để sinh sôi nảy nở. Bát nước chấm đặt giữa mâm hình tròn tượng trưng cho trời đất vũ trụ, kết nối cổ kim.

 

Mâm cơm cúng ngày rằm tháng Giêng cũng phải có đầy đủ các vị. Vị mặn của nước chấm, vị cay của ớt, vị chua của đĩa dưa hành, vị ngọt của bánh, tất cả tạo nên mâm cỗ đủ đầy, cầu mong yên ấm an lành, xua đi những đen đủi có thể đến trong năm mới. 

 

Dù cỗ chay hay cỗ mặn, đối với người Việt, ngày rằm tháng Giêng luôn có vị trí trọng đại. Đây là dịp để tỏ lòng biết ơn ông bà, tổ tiên, cùng ước mong năm mới với nhiều may mắn an nhiên.

 

Theo T.H
Depplus.vn/MASK

Read more »

Phở Việt lọt top những món phải ăn một lần trong đời

Tạp chí Business Insider đã tôn vinh phở Việt là một món các du khách phải thử một lần trong đời trên thế giới.

Thưởng thức món phở nóng hổi ở Hà Nội, Việt Nam với vị ngọt của nước dùng xương ninh, mùi thơm quyến rũ và bánh phở làm từ gạo có vị vô cùng thanh nhã.

Món bò nướng tuyệt hảo tại nhà hàng Peter Luger, Brooklyn, New York với loại sốt gia truyền sẽ khiến các du khách muốn ăn mãi không thôi.

Pizza ở Naples, Ý được chọn vào danh sách với lớp vỏ giòn, nước sốt cà chua và phô mai Mozzarella ngon tuyệt.

Dim sun Thượng Hải là món không thể bỏ qua với phần vỏ mỏng mềm mại và phần nhân tôm thịt độc đáo. Món này ngon nhất là khi ăn nóng, bạn cần chọc đũa để nước súp từ trong nhân trào ra.

Món kem của các cửa hàng tự làm ở Rome vô cùng mềm mịn và ngọt ngào, với hương vị đặc biệt nhờ các loại nguyên liệu được lựa chọn kĩ lưỡng.

Bún chả lọt top 10 món ăn đường phố ngon nhất thế giới

Bún chả Hà Nội được độc giả National Geographic bình chọn là một trong 10 món ăn đường phố ngon nhất thế giới.

Poutine, món khoai tây chiên với nước sốt đặc biệt làm từ nước thịt và bột ngô ăn kèm phô mai ở Montreal có thể làm hài lòng bất cứ vị khách nào.

Thưởng thức những món sushi ngon nhất thế giới ở Sukiyabashi Jiro, nhà hàng sushi nổi tiếng nhất Nhật Bản là một trải nghiệm tuyệt vời với các du khách tới từ khắp nơi trên thế giới.

Món bánh ngô nhân cá với lớp vỏ giòn tan, thơm bùi ở Los Cabos, Mexico pha trộn giữa hương vị truyền thống và cách trình bày mới lạ sẽ khiến du khách nhớ mãi.

Món bánh tôm cuộn ngon tuyệt ở Bar Harbor, Maine với tôm tươi được đánh bắt trong ngày và mùi thơm quyến rũ làm các thực khách khó tính nhất cũng mê mệt.

Asam Laksa, món súp cá cay ở Penang, Malaysia

Bánh mì kebab kẹp thịt nóng giòn ở Thổ Nhĩ Kỳ ngon tới mức đã được đưa tới khắp các quốc gia trên thế giới, nhưng chỉ ở Thổ Nhĩ Kỳ bạn mới có thể thưởng thức trọn vẹn món này với thịt nướng thơm phức và các gia vị đặc biệt.

Thưởng thức món salad Bahamia cầu kỳ được làm từ các loại rau củ và một loại nước sốt đặc biệt với một chai bia Kalik lạnh trên bờ biển Bahamas thì chẳng còn gì sánh bằng.

Mua gì với 100.000 đồng ở 12 nước trên thế giới?

Từ
đồ trang sức ở Ấn Độ cho đến bữa ăn cho hai người ở Hà Nội, đó là những
gì du khách khắp nơi trên thế giới có thể mua với 5 USD (khoảng 100.000
VND).

Vịt quay Bắc Kinh nổi tiếng với phần thịt vịt ngọt mềm và mùi thơm quyến rũ. Trước khi quay, vịt được trộn với đường, xì dầu để sau khi quay xong, vịt có lớp da giòn, màu vàng ruộm, thịt mềm.

Bánh mì nướng với lớp vỏ vàng ruộm giòn tan và nhân thịt, phô mai, rau ngon tuyệt là món không ai có thể bỏ qua khi tới Santiago, Chile.

Hít hà mùi thơm đặc trưng của món cừu Tagine ở Morocco trước khi ăn là một trải nghiệm khó quên. Thịt cừu được chế biến kĩ lưỡng, ướp muối, hạt tiêu và các loại gia vị đặc biệt trước khi ninh nhừ. Món này thường được ăn kèm cơm và quả ô liu.

Món bánh sô-cô-la tuyệt hảo ở Vienna là món không thể bỏ qua với những người mê đồ ngọt. Vị sô-cô-la cao cấp hòa trộn với lớp ga tô mềm mịn như tan ra trong miệng sẽ khiến các du khách không thể nào quên.

Thưởng thức các loại dimsum ở Hong Kong là một trải nghiệm tuyệt vời. Lớp vỏ bánh mỏng và mềm mại bọc ngoài nhân được chế biến từ vô vàn nguyên liệu được nặn thành nhiều hình dáng khác nhau hấp dẫn du khách không chỉ bởi hương vị mà còn bởi vẻ ngoài đẹp mắt.

Spanakopita, món bánh nướng phổ biến ở Hy Lạp nhìn khá đơn giản nhưng lại có vị ngon ấn tượng nhờ lớp vỏ giòn rụm và nhận bánh mềm mại làm từ rau bina và phô mai Feta.

10 thành phố kì quặc nhất thế giới

Những
địa điểm được Listverse liệt kê sẽ khiến các du khách phải ngạc nhiên,
từ thành phố chỉ toàn rác tới nơi không có bất cứ luật lệ gì, nơi toàn
phụ nữ, nhà nằm giữa mộ...

Bữa sáng với Masala Dosa, món bánh kếp vỏ giòn nhân khoai tây, hành và gia vị, cùng với trà ở Ấn Độ gây ấn tượng cho du khách bởi sự đơn giản và thanh nhã.

Món trai nóng hổi được rưới nước sốt ngon tuyệt ăn kèm khoai tây chiên ở Brussels là một trải nghiệm ẩm thực khó quên.

Các món ăn đường phố ở Thái Lan có đủ loại, từ bánh ngọt tới các đồ ăn mặn như cá kho trong những chảo lớn. Đi dọc con phố, hít hà mùi thơm đặc trưng từ các loại gia vị của Thái Lan và nếm thử những món ăn tuyệt vời khiến các du khách vô cùng thích thú.

Minh Hằng

Ảnh: Business Inside

Read more »

Các số cát và số hung trong phong thủy

Theo Phong thủy, mỗi con số đều hàm chứa một ý nghĩa nào đó về mặt nghề nghiệp và kinh doanh. Bởi vậy, ngày nay, số nhà, số xe hay số điện thoại... đều được con người quan tâm, tìm hiểu tỉ mỉ. Xin giới thiệu tới độc giả những con số cát và hung theo phong thủy.

 

1. Số cát trong Phong thủy
- Số 0: là số âm -> thích hợp cho phụ nữ. Ngược với 0 là số 9 (dương, nam giới) -> 09 hợp thành âm dương hòa hợp -> tốt. Những bạn nữ nên chọn mua những Sim như kiểu 000, 0000 hay đặc biệt hơn là 00000 (vượng khí)
- Số 2 (mãi mãi): được xem là may mắn bởi vì tượng trưng cho "có đôi có cặp”, thể hiện sự cân bằng âm - dương, kết hợp tạo thành Thái lưu, nguồn gốc của vạn vật.
- Số 6 (Lục - Lộc): Số 6 với 1 nét cong vào thân, ý như lộc sẽ luôn vào nhà. Ngoài ra lục giác còn được đánh giá là khối vững chãi nhất. Con ong thường làm tổ theo khối lục giác, Lục căn (mắt, mũi, tai, lưỡi, da, tư tưởng), Lục long, Lục thân (cha, mẹ, vợ, con, anh chị, em). 
Ngoài ra, Số 6 phát âm là “Lộc”, như thế sẽ càng may mắn, thuận lợi. Là gấp đôi của số ba và như thế là điềm lành. 3, 6, 9 cùng nhau tạo thành nhóm ba con số may mắn. Một sự bài trí dùng bất cứ đồ vật có 3, 6, 9 món đều tốt cho việc hòa giải những khu vực xấu hoặc những nơi hướng xấu.
- Số 8 (Bát - Phát): là số cực kỳ may mắn. Số 8 còn biểu tượng cho 8 hướng, bát quái, bát âm, bát tiên, bát bửu, tượng trưng “Phát” biểu tượng cho phát đạt, thịnh vượng, giàu có và cũng là 8 điều bất tử trong đạo Lão và bát chánh trong Phật giáo, gương bát quái cũng nhằm để xua đuổi ma quỷ. 
Người Trung Quốc xem số 8 là số may mắn, nhất là chúng ta đang sống trong kỳ bát vận (2004 - 2023). Đối với số điện thoại, số thẻ tín dụng và số tài khoản, người Trung Quốc muốn con số cuối cùng là số 8. Họ tin rằng điều này sẽ mang lại may mắn về mặt tài chính. Nếu đứng trước số 8 là số 6, 7, 8 hoặc 9 thì vận may đó tăng gấp đôi. Người Hoa cho rằng, số 8 là một trong những con số may mắn nhất. Vì vậy, họ rất muốn bảng số xe, số nhà… có những con số này.
- Số 9 (Cửu - Trường tồn mãi): tượng trưng cho sự vĩnh cữu, là con số của an lành, hạnh phúc, may mắn và nhiều người thích số này hơn cả vì nó tiệm cận đến sự viên mãn, tròn đầy, điều đó đồng nghĩa với việc sẽ tiếp tục sinh sôi, phát triển. 
Số 9 luôn được coi như là biểu trưng của sự quyền uy và sức mạnh: Ngai vua thường đặt trên 9 bậc, vua chúa thường cho đúc cửu đỉnh (9 cái đỉnh) để minh họa cho quyền lực của mình. Trong dân gian số 9 được gắn cho sự hoàn thiện đến mức dường như khó đạt:- Voi 9 ngà, Gà 9 cựa, Ngựa 9 hồng mao. Số 9 trong toán học còn được phân tích với rất nhiều lý thú và gắn nhiều với truyền thuyết lịch sử. 
Đặc biệt hơn cả, số 9 được sùng bái, tôn thờ và gần như trở thành 1 triết thuyết cho các triều đại ở Trung Quốc và Việt Nam từ sự ảnh hưởng của kinh dịch là dựa trên thuật luận số. Số 9 đựơc tượng trưng cho Trời, ngày sinh của Trời là ngày 9 tháng giêng, số 9 được ghép cho ngôi vị Hoàng đế. Tất cả các đồ dùng trong cung đình cùng dùng số 9 để đặt tên như Cửu Long Bôi (9 cốc rồng), Cửu Đào Hồ (ấm 9 quả đào), Cửu Long Trụ (cột 9 rồng). Hay cách nói biểu thị số nhiều như Cửu Thiên, Cửu Châu, Cửu Đỉnh. Số 9 cũng là số trong con số cao nhất, nó đại diện cho sự mạnh mẽ và biểu tượng chủ quyền tối cao của hoàng đế. Vì vậy, 9 thường được sử dụng trong các kiến ​​trúc hoàng gia.

Mỗi con số đem lại một ý nghĩa khác nhau theo phong thủy. Ảnh minh họa.

2. Số hung trong Phong thủy
Bên cạnh những số may mắn thì cũng có những con số không may mắn mang đến vận rủi.
- Số 1 (chắc chắn): trong tình yêu số 1 biểu thị tình yêu duy nhất. Một chú rể Trung Quốc đã tặng vợ 111 hoa hồng trong ngày cưới của họ để cho cô ấy biết anh sẽ không bao giờ yêu người khác. Tuy nhiên, số 1 là số cô đơn luôn đem lại điềm gở, cũng là con số của các vị thần thánh, của hoành đồ, được hiểu như là con trai của cõi trời. 
Số một tượng trưng cái đỉnh tối thượng, đỉnh núi cao, độc nhất không còn ai khác nữa. Chúng ta, con người không thể nắm giữ vị trí này lâu dài, vì nó đơn độc và hiểm nghèo, bởi đơn giản chúng ta không phải là thần thánh. Chỉ thần thánh mới nắm giữ được vị trí này mãi mãi.
- Số 3 (Tài): được xem là con số vững chắc, như kiềng ba chân là một hình thức vững chắc nhất. Người Trung Quốc có câu “ba với ba là mãi mãi” bất tận và biểu tượng hy vọng trường thọ. Phong thủy dùng nhiều lĩnh vực số học trong việc bài trí các đồ vật và con số ba là con số đặc biệt hữu dụng cho việc tăng thêm vẻ vững chắc khi đập mắt vào và sự hài hòa của một môi trường, người xưa thường dùng các trạng thái, hình thể gắn với con số 3 như: Tam bảo (Phật – Pháp – Tăng), Tam giới (Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới), Tam thời (Quá khứ – Hiện tại – Vị lai), Tam vô lậu học (Giới – Định – Tuệ), Tam đa (Đa phúc, Đa lộc, Đa thọ), Tam tài (Thiên, Địa, Nhân) ...; nhưng số 3 cũng đại diện cho 3 giai đoạn trong đời người (sinh ra, hôn nhân, cái chết). Trong đó, cái chết là điều mà người ta sợ nhất.
- Số 4 (Tử): Trong dân gian Việt Nam, con số 4 lại được sử dụng khá nhiều, biểu trưng cho những nhận định 
+ Về hiện tượng thiên nhiên: Tứ phương (Ðông, Tây, Nam, Bắc); Thời tiết có bốn mùa ( Xuân, Hạ, Thu, Đông); Bốn cây tiêu biểu cho 4 mùa (Mai, Lan, Cúc, Trúc). 
+ Về hiện tượng xã hội: Ngành nghề, theo quan niệm xưa có tứ dân (Sĩ, Nông, Công, Thương).
+ Về nghệ thuật (Cầm, Kỳ, Thi, Họa). 
+ Về nghề lao động (Ngư, Tiều, Canh, Mục). Tứ thi (Ðại học, Trung dung, Luận ngữ, Mạnh Tử). Tứ bảo của trí thức (Giấy, Bút , Mực, Nghiên). Tứ đại đồng đường (Cha, Con, Cháu, Chít) 
+ Về con người: Người ta quan niệm về trách nhiệm của một công dân (Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ). Về đạo đức của con người (Hiếu, Lễ, Trung, Tín). Ðối với phái nữ: (Công, Dung, Ngôn, Hạnh). Tứ bất tử (Thần, Tiên, Phật, Thánh). Tứ linh (Long, Ly, Qui, Phượng). Tứ đổ tường (Tửu, Sắc, Tài, Khí ). Tứ khoái (Con người có 4 khoái). 
Tuy nhiên, đây là con số kém may mắn. Trong cách phát âm tiếng Trung Quốc, số 4 phát âm "Tứ" nghe giống "tử" (chết). Nên tránh để số 4 là số ở cuối cùng dãy số của bạn. Những gì liên quan đến số 4 cũng được cho là không may mắn, ví dụ chung cư tầng 4 giá bán giá thuê cũng rẻ hơn.
- Số 5 (ngũ): Có ý nghĩa huyền bí xuất phát từ học thuyết Ngũ Hành. Mọi sự việc đều bắt đầu từ 5 yếu tố: Trời đất có ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) – Người quân từ có ngũ đức (Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín) – Cuộc sống có ngũ phúc (Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh). Số 5 còn là số Vua, thuộc hành Thổ, màu Vàng. 
Ngày xưa những ngày 5, 14 (4+1=5), 23 (2+3=5) là những ngày Vua thường ra ngoài nên việc buôn bán bị ảnh hưởng. Bây giờ không còn Vua nữa nên mọi người đi đâu vào ngày này thường ít đông và dễ chịu. Không hiểu sao người lại kiêng cữ đi lại ngày này. 
Ngũ đế (Phục Hy, Thần Nông, Huỳnh Đế, Nghiêu, Thuấn). Ngũ luân (Vua tôi, Cha con, Vợ chồng, Anh em, Bạn bè). Con số này có liên quan đến “không” trong đó thể hiện “không thể” hoặc “không thịnh vượng”, có nghĩa là bất cứ điều gì tiêu cực và do đó nó được coi là không may mắn. Nếu kết hợp với một số không may mắn như số 4 là 54 sẽ là "không chết", đây là số tốt; trong khi kết hợp với số may mắn như 528 có nghĩa là “không may mắn cho bạn” lại là một số rất xấu.
- Số 7 (Thất - Mất): Theo đạo Phật số 7 có ý nghĩa là quyền năng mạnh nhất của mặt trời. Con số 7 còn tượng trưng cho sự thành tựu sinh hóa cả vũ trụ không gian là đông, tây, nam, bắc; thời gian là quá khứ, hiện tại, tương lai. Thất bửu (Vàng, Bạc, Lưu ly, Pha lê, Xa cừ, Trân châu, Mã não) 
Thời cổ cho rằng có 7 mặt trời hoạt động xung quanh và chiếu sáng cho trái đất, loài người nhận thức có 7 tầng trời khác nhau, cùng với 7 sắc cầu vồng tạo nên ấn tượng mạnh mẽ của số 7. Số 7 đem lại sức sống cho vạn vật, đem lại ánh sáng và hy vọng cho loài người. Tuy nhiên, đây là một số không may mắn, những người theo đạo Phật tin rằng trong suốt tháng 7 (âm lịch) tất cả linh hồn trên thiên đường và địa ngục sẽ trở lại dương gian.
- Số 13 là con số đen nhất, mà người ta điều sợ nhất vì theo dị đoan họ điều tin số 13 mang lại nhiều điềm gỡ nhất. 
- Số 14 được coi là tồi tệ nhất trong số tất cả các số không may mắn. “1” trong số 14 không đại diện cho sự cô đơn; thay vào đó nó có nghĩa là "đảm bảo". Vì vậy, số lượng sẽ giải thích cái chết được bảo đảm. Mặc dù nó được phát âm là "thập tử” nó có nghĩa là để nói “mười chết”, ngoài ra nó còn được xem là nhất định chết, chắc chắn chết.
3. Các con số dân gian
Có một số câu nói lưu truyền từ xa xưa, để lại cho chúng ta một nguồn kiến thức quý báu và ứng nghiệm:
* Ngày Nguyệt kỵ: "Mùng 5, 14, 23, đi chơi còn lỗ nữa là đi buôn", đây là những ngày mà bạn làm gì cũng khó thành công. Ngoài lý do "số hung" thì những ngày cộng lại bằng 5 này là những ngày "nguyệt kỵ" trong một tháng. Một số sách cổ gọi 3 ngày này là ngày Lý Nhan, kiêng kỵ cưới hỏi, đi xa:
"Niên niên nguyệt nguyệt tại nhân gian
Tùng cổ chí kim hữu văn tự
Khẩu khẩu tương truyền bất đẳng dấu
Vô sự vu tử chi xã tắc
Lý nhan nhập trạch táng 3 nam
Mùng 5 phạm ly tán gia trưởng
14 phùng chi thân tự chướng
23 hành thuyền lạc thuỷ lâm quan sự
Giai nhân Mộ khán nhị thập tam."
* Ngày Tam nương sát: 
"Thượng tuần sơ Tam dữ sơ Thất (đầu tháng ngày 3, ngày 7)
Trung tuần Thập tam Thập bát dương (giữa tháng ngày 13, ngày 18)
Hạ tuần Chấp nhị dữ Chấp thất (cuối tháng ngày 22, 27)"
Những ngày này, xuất hành hoặc khởi đầu làm việc gì đều vất vả không được việc.
Theo Minh Châu
Ngayna

Read more »

Lý giải phong tục 'vay trả' khi đi Đền Bà Chúa Kho dịp đầu xuân

Có thể nói, trong văn hóa tín ngưỡng của người Việt hiếm có ngôi đền nhỏ nào lại thu hút được nhiều khách thập phương, đặc biệt là giới kinh doanh, buôn bán như đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh). Để có cái nhìn chính xác hơn, cũng như giúp mọi người có được tâm lý, sự chuẩn bị chu đáo nhất trong việc sắm lễ cũng như cầu khấn tại đền, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Ban quản lý tại ngôi đền “linh thiêng” này.

 

 

“Vay trả” khi đi đền bà chúa kho
Cả tháng Giêng, cụ thể là từ sau khi kim đồng hồ chuyển qua thời khắc giao thừa giữa năm cũ và năm mới, người dân ở khắp mọi nơi trong cả nước đã kéo đến đền Bà Chúa Kho nườm nượp. Trong không khí tưng bừng ấy, có người đến để cầu tài, cầu lộc, cầu bình an. Nhưng đa phần mọi người đến để “vay vốn” Bà Chúa Kho bằng niềm tin, để có một năm vốn liếng dồi dào, niềm tin mạnh mẽ. Với mong muốn duy nhất đó chính là có được vốn làm ăn dồi dào, may mắn…Tuy nhiên, không phải du khách, giới kinh doanh, buôn bán nào khi đến đây cũng có thể “vay” được vốn, và cũng không phải ai cũng biết cách cúng khấn, cũng như sắp lễ lạt để cầu Bà Chúa Kho rủ lòng thương "cho vay".

Đền bà chúa kho là nơi được cho là rất linh thiêng

Trao đổi với người viết, ông Phạm Hồng Thi - phó Ban quản lý đền Bà Chúa Kho, một người con sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Cổ Mễ, xã Vũ Ninh, T.P Bắc Ninh cho hay: “Thường trong tâm lý của người Việt cứ mỗi độ tết về, hay các dịp lễ lạt mọi người thường tìm đến những địa điểm tâm linh như chùa chiền, đình, miếu để tụ hội. Họ đến đa phần là để cầu sức khỏe và bình an cho những người thân trong gia đình. Tuy nhiên, ở ngôi đền Bà Chúa Kho này, bắt nguồn từ xa xưa người dân đổ về đây còn mang thêm một suy nghĩ đó là để “vay vốn” làm ăn. Tất nhiên về tâm linh và tín ngưỡng của mọi người chúng ta không thể cấm đoán được, thế nhưng, không phải bất kỳ ai khi đến với đền Bà Chúa Kho cũng có thể “vay” được vốn, cũng thuận lợi trong làm ăn, kinh doanh…quan trọng nhất người dân tìm đến đây để họ có được niềm tin, có được sự thanh thản, bình an”.
Cũng theo lời ông Thi, ngay từ thời Pháp thuộc, nhiều thương nhân ở Hà Nội, Hải Phòng và các vùng lân cận đã tìm về quả núi này để khấn lễ và chiêm bái. Ngôi đền ngày đó còn rất nhỏ. Đầu thế kỷ 20, người Pháp đã cho xây dựng tại núi Kho nhà máy giấy Đông Dương. Đây là nhà máy rất lớn, bao trùm gần như toàn bộ quả núi. Khi ấy, người Pháp đã có ý định phá bỏ ngôi đền, thế nhưng họ gặp phải sự phản đối quyết liệt của người dân địa phương.
Vào năm 1967, khi giặc Mỹ điên cuồng bắn phá miền Bắc. TP. Bắc Ninh cũng là một trong những trọng điểm bị địch dội bom tàn phá. Bộ đội ta đã đặt pháo 57 ly trên núi Kho, ngay sau đền để bảo vệ cầu Đáp Cầu. Điều kỳ lạ nhất với người Cổ Mễ, là mặc dù máy bay địch dội bom san phẳng cả làng Cổ Mễ, san bằng nhiều điểm ở TP. Bắc Ninh, cày xới tan nát núi Kho, nhưng lạ thay, không có quả bom nào rơi vào ngôi đền. Cầu Đáp Cầu và Cầu Phao chỉ cách ngôi đền mấy trăm mét, và ngày đêm bị dội bom, nhưng tuyệt nhiên không có quả bom nào lạc vào ngôi đền này.

Sơ đồ hướng dẫn hành lễ khi đi đền Bà Chúa Kho

“Tâm lý vay tiền của người dân cũng bắt nguồn từ trong những câu chuyện xa xưa, cùng với đó là sự linh thiêng và kì diệu mà đền Bà Chúa Kho đã trải qua trong bao cuộc kháng chiến ác liệt vẫn vững vàng. Bởi thế, sau khi thống nhất đất nước, những thương nhân và người dân khắp mọi miền với tâm lý tìm về với Bà Chúa Kho để “vay” ít lộc để làm ăn. Việc vay lễ diễn ra vào đầu năm và lễ tạ diễn ra vào cuối năm.
Thế nhưng, thời điểm cuối năm, tức thời điểm làm lễ tạ, lượng khách về đền không bằng 1/10 thời điểm đầu năm. Điều đó, cũng có thể nhận thấy rằng, không có nhiều người vay vốn của Bà Chúa Kho mà thành công trong việc kinh doanh. Những người cuối năm về lễ tạ một là giữ lời hứa, hai là họ thành công trong làm ăn một cách may mắn và hoàn toàn là do năng lực của họ. Con người có nghị lực, lại đến vận thì ắt làm ăn được. Nếu chỉ cầu xin mà giàu, thì cả nước đã đổ về ngôi đền để cầu rồi”, ông Thi cho hay.
Tâm thành là điều quan trọng nhất
Trong tâm thức của người dân, đền Bà Chúa Kho rất linh thiêng, nên người dân đến đền cũng phải với tinh thần xả tâm. Việc cúng bái để vay vốn chỉ là nghi thức tâm linh, chứ không thể là việc có thật. Mọi người đến đền không cứ phải sắm thật nhiều lễ, hay cứ mâm cao, cỗ đầy, thậm chí “thuê” của người khấn hộ để vay tiền của Bà và có thể thuận lợi làm ăn. Mà lễ lạt chủ yếu vẫn là thành tâm cúng bái. Còn việc nghi thức cúng lễ hay “vay vốn” trong tâm lý người dân rất rõ ràng, họ vay bao nhiêu thì trả bấy nhiêu, nếu làm ăn thuận lợi thì có thể trả lãi bằng 10, bằng 100…nhưng tiền vay lễ được tính đổi sang tiền vàng mã.

Ông Phạm Hồng Thi chia sẻ về cách lễ lạc tại Đền Bà Chú Kho

“Nhiều người đến vay còn ghi rõ ràng trong sớ là vay bao nhiêu, làm gì, và ghi rõ vay một năm, hai năm, hay 5 năm sau sẽ trả, tức là tạ lễ. Thậm chí có người còn phải hứa là vay một trả 3, thậm chí vay một trả 10. Đã vay thì phải trả, kể cả chuyện vay thật hay vay niềm tin, do đó, dù có làm ăn được hay không, thì đã hứa với Bà Chúa Kho, thì phải giữ đúng lời hứa”, ông Thi cho biết.
Ông Thi cũng chia sẻ thêm, việc sắm lễ theo phong tục cổ truyền của  người dân khi đến Đình, Đền, Miếu, Phủ…lễ vật mang đến có thể to, nhỏ, nhiều, ít, sang, mọn tuỳ tâm. Mặc dù ở những nơi này thờ Thánh, Thần, Mẫu nhưng người ta vẫn có thể sắm các lễ chay như hương hoa quả, oản,… để dâng cũng được.

Theo Phúc Hồ Ngaynay

.

Read more »

Đo chỉ số IQ của 12 con giáp

Số 1: Tuổi Tỵ

Ưu điểm lớn của người tuổi Tỵ là trí tuệ thông minh và kỹ xảo ngụy trang thành người hiền lành, chất phác trước mặt mọi người, để mọi người tin rằng họ thực thà và vô hại. Thực tế lại cho thấy điều trái ngược, bởi con giáp này thông minh tuyệt đỉnh với chỉ số IQ đứng đầu trong 12 con giáp.

Số 2: Tuổi Tý

Người tuổi Tý thông minh, nhạy bén, chỉ cần nhìn qua sự việc là đoán biết ngay kết quả cũng như quy luật phát triển của vấn đề. Họ xứng đáng là người tiên phong trong việc phát hiện sự việc mới lạ.

Số 3: Tuổi Sửu

Người tuổi Sửu có chỉ số IQ cao, họ rất giỏi trong việc hoạch định kế hoạch và đường đi nước bước cho cuộc đời của mình. Bạn đừng để vẻ bề ngoài chất phác, ngây ngô của họ đánh lừa nhé.

Số 4: Tuổi Ngọ

Ấn tượng mà người tuổi Ngọ để lại trong mắt mọi người chính là tinh thần căng tràn sức sống. Đó là do họ sở hữu sức khỏe dồi dào, thân hình cường tráng, hài hòa, cộng với bộ não thông minh một cách tự nhiên. Nếu có thắc mắc gì cần giải đáp hoặc giúp đỡ, bạn nên tìm người tuổi Ngọ để tìm câu trả lời nhé.

Số 5: Tuổi Thân

Sự nhanh nhạy không những về thể chất mà còn về trí tuệ của người tuổi Thân khiến họ giải quyết sự việc một cách nhanh gọn và hiệu quả. Đôi khi họ nhún nhường hoặc nhượng bộ ai đó, vì một lợi ích nào đó. Bạn đừng tưởng họ cù lần không biết gì nên mới chịu đựng như vậy, chỉ là họ đang lùi một bước để tiến hai, ba bước vững vàng kế tiếp.
Số 6: Tuổi Mùi

Điểm nổi bật ở người tuổi Mùi là năng lực lĩnh hội sự việc. Có thể nói, trong 12 con giáp thì khả năng này ở người tuổi Mùi là xuất sắc hơn cả. Họ dễ dàng nắm bắt được cốt lõi vấn đề, nhìn nhận và đánh giá sự việc một cách nhanh nhạy, triệt để.

Số 7: Tuổi Hợi

Thực ra con giáp này có đầu óc khá linh hoạt. Chỉ cần họ tập trung tinh thần và trí lực là có thể giải quyết mọi vấn đề một cách trơn tru.Điều đáng tiếc là họ không thích phải suy nghĩ, lười động não nên phần nào ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Số 8: Tuổi Mão

Nếu nhắc đến người có tài tùy cơ ứng biến siêu cao thủ, mọi người thường nói tới người tuổi Mão. Họ nhanh chóng thích nghi với mọi tình huống lắt léo trong cuộc sống, từ đó tìm được lối đi riêng cho mình. Tuy nhiên, vì tính tình nắng mưa thất thường nên họ không kiên trì tới đích cuối cùng.

Số 9: Tuổi Dần

Thoạt nhìn thấy người tuổi Dần có vẻ rất thông minh, nhưng thực tế họ thích tỏ vẻ trí tuệ hơn người thế thôi. Khi tiếp xúc với họ lâu, bạn sẽ phát hiện thấy điều này. Có lẽ vì lý do nào đó khiến họ lúc nào cũng phải ngụy trang thành người thông minh trong khi xếp hạng chỉ số IQ của họ khá khiêm tốn ở vị trí thứ 9.

Số 10: Tuổi Thìn

Vẻ ngoài nghiêm túc và có chút lạnh lùng nhưng vẫn không thể che giấu được trái tim khờ dại bên trong của người tuổi Thìn. Con giáp này rất hay hiểu nhầm ý của người khác, phải chăng là do chỉ số IQ của họ chỉ đứng ở thứ hạng 10 trong bảng xếp hạng.

Số 11: Tuổi Dậu

Phải công nhận người tuổi Dậu khá chất phác nhưng lại bảo thủ, thích áp đặt ý kiến của mình cho người khác. Họ không quá thông minh để nhận ra rằng mình đang bị lừa gạt bởi chính tính cách cố chấp của mình. Ngoài ra, họ còn hay nghi ngờ vô cớ, điều đó khiến mọi người cảm thấy áp lực và khó chịu.

Số 12: Tuổi Tuất

Người tuổi Tuất rất giỏi trong việc thực hiện và thực thi yêu cầu của người khác. Họ quá tin tưởng vào những người xung quanh không chút hoài nghi, do vậy thường bị mọi người lừa gạt dễ dàng. Điều đó lý giải tại sao chỉ số IQ của họ lại đứng vị trí cuối bảng như thế này.

Read more »

9 sai lầm lớn bạn nên biết khi đi lễ chùa

Cúng dường bằng đồ mặn, tiền lẻ, vàng mã, hoặc rượu, thuốc lá, thậm chí là cầu tài, cầu tình,... đều là những sai lầm khi đi lễ chùa bạn nên biết, thậm chí có thể khiến bạn mắc 'đại tội" với đức Phật.

 

 

Người xưa đi lễ chùa là để thể hiện lòng kính ngưỡng đối với Phật, biết rằng điều Phật dạy con người là tu nhân tích đức, điều Phật ban cho con người không phải là tiền bạc của cải hay sức khỏe mà là trí huệ và giác ngộ tâm linh.
Chùa vốn là chốn vô cùng linh thiêng, thanh tịnh, tách biệt với thế tục để những người xuất gia tĩnh tâm tu hành theo lời Phật dạy để giải thoát khỏi bể khổ luân hồi. Đây cũng là nơi những chúng sinh ngoài thế tục tới để tỏ lòng kính ngưỡng Phật, gieo mầm cơ duyên với Phật Pháp.
Theo kinh điển nhà Phật, Phật không cần chút vật chất gì ở con người, mà vì sự từ bi, chư Phật muốn giang tay cứu độ con người ra khỏi bể khổ của lục đạo luân hồi. Sinh lão bệnh tử, mọi sự việc ở cõi người vốn là chiểu theo luật nhân quả, ai làm điều ác sẽ kết ác duyên, ai làm điều thiện sẽ kết thiện duyên. Phật chỉ có thể giúp những người kính Phật hướng tâm tích đức tu thiện, khuyên con người từ bỏ ham muốn vật chất, từ bỏ “tham sân si” để đạt được tâm thanh tịnh, tiến đến cảnh giới giác ngộ, chứ không thể ban phát tài lộc, công danh, hay giúp con người tiêu tai giải nạn.
Sau đây là những sai lầm lớn khi đi lễ chùa mà nhiều người mắc phải. Khi làm sai, có thể con người không những không tạo được công đức mà còn có thể mắc thêm đại tội với Phật.

Ảnh mang tính minh họa, nguồn: Pixabay

1. Cúng dường tượng Phật đồ mặn
Hiện nay vẫn có những người cúng dường gà xôi, vốn là đồ mặn, lên tam bảo. Trong tâm họ thông thường cảm thấy không yên tâm, nếu như chỉ có trái cây và hương hoa. Thực tế ai cũng biết câu “đi lễ Phật quan trọng nhất ở tấm lòng thành”, “Phật chỉ ăn hương ăn hoa” nhưng dường như con người đã quen cách nghĩ rằng dùng vật chất mà con người vốn yêu thích để thể hiện ra “lòng thành” của mình với Phật, cho rằng lễ càng to càng đắt tiền mới thể hiện ra “lòng thành”. Đây thực tế là tư duy biếu xén quà cáp vốn để đổi lấy những thứ mà họ đang mong cầu đã ăn sâu vào tâm khảm. Khi con người có thói quen sùng bái vật chất kim tiền, các vấn đề đạo đức lại dường như bị xem nhẹ.
Theo những gì trong kinh điển nhà Phật, vật chất ở cõi người lại là điều Phật xem nhẹ nhất, cái thiện đức của con người mới là điều Phật nhìn, Phật chỉ nhìn vào tâm thiện đức của con người mà thôi.

Cúng bằng đồ mặn là sai lầm khi đi lễ chùa có thể khiến bạn mắc "đại tội"

2. Cúng dường Phật tiền lẻ, tiền vàng mã, hóa vàng mã tại chùa
Cũng như trên, tiền lẻ và tiền vàng mã vốn hoàn toàn không phải những thứ vật chất mà con người có thể dâng lên cõi Phật. Xả bỏ tâm tham lam mê đắm vật chất tiền bạc vốn là điều đầu tiên Thần Phật khuyên răn con người. Tiền lẻ còn là một thứ “bẩn” hết mức đến con người cũng biết, vốn đã có thể qua tay bác hàng thịt, cô hàng cá, bác hàng rau, v.v… dính đầy trên đó là vi khuẩn vi trùng, chứ chưa nói đến sự thanh khiết. Mà người ta luôn nói, cần phải dâng lên Phật những gì tinh khiết nhất…
Tiền địa phủ (hay còn gọi là tiền âm phủ) và vàng mã, vốn tự thân nó đã nói rõ là tiền dành cho cõi âm gian, địa phủ, người chết về cõi âm gian, chúng sinh cô hồn vơ vất không nơi trú ngụ. Còn Phật ở nơi cảnh giới cao siêu, sao lại có thể dùng tiền của cõi địa phủ?
3. Cúng dường Phật rượu, thuốc lá
Con người dường như quên hẳn trong giới cấm của nhà Phật có rượu và thuốc lá, vẫn hồn nhiên cúng dường tượng Phật những món đồ cấm kỵ này.
4. Cầu khấn tài lộc, sự vụ làm ăn, buôn một bán mười
Trong văn hóa truyền thống, khi một năm mới tới, người ta đi chùa là để hướng lòng thành kính về đức Phật, hướng thiện, ghi nhớ đức từ bi, trí tuệ của nhà Phật. Trong kinh điển nhà Phật, luôn dạy rằng Phật tại tâm, mang hàm ý mỗi chúng sinh, mỗi con người đều vốn đã có cái Phật tính. Hướng tâm tu Phật là để gia tăng Phật tính. Tu Phật không phải hướng ngoại mà cầu, mà là hướng vào tìm ở trong chính bản thân mình, khơi dậy thiện niệm của chính mình để Phật tính vốn sẵn có trong con người được khởi phát. Cho nên, đi lễ chùa vốn chỉ là để làm khởi phát cái thiện tâm của mỗi người.
Vậy mà ngày nay, cái sự hướng ngoại cầu đó đã trở nên quá mạnh mẽ và phổ biến, người ta coi điều sai thành đúng, và là đương nhiên. Họ đã quên mất hẳn những điều Phật dạy: tránh xa lòng tham và sự mê đắm vật chất, cần phải buôn bán làm ăn chân chính ngay thẳng… “Tham, sân, si” là điều Phật khuyên con người từ bỏ, vậy mà tại chùa, cái “tham, sân, si” lại thể hiện rất rõ trong những ngày lễ đầu xuân. Còn nghe thấy người khấn bên cạnh tại chùa đang đọc rất to biển số xe ô tô của mình, không hiểu họ xin gì. Những sự vụ nhỏ nhặt nhất cũng được nêu trong “bản báo cáo và cầu xin với đức Phật”. Ngay cả những phi vụ làm ăn không chân chính cũng được người ta đường hoàng lấy ra làm chủ đề cầu xin Phật.
5. Xoa đầu, xoa bụng tượng, nhét tiền vào tay, vào lòng tượng, xoa tiền lẻ lên thân tượng, rải tiền khắp nơi
Tại chùa ngày nay, người ta chen nhau để nhét tiền vào tay tượng, xoa bụng, xoa chân tay, xoa đầu tượng rồi xoa lên mặt mũi mình để mong cầu may mắn. Đó là những hành động bất kính và sai trái nhất mà con người vẫn hồn nhiên làm. Nó cho thấy sự xuống dốc về đạo đức, sự kém hiểu biết trầm trọng về văn hóa. Con người ngày nay không còn hiểu Phật rõ có thể ban gì cho con người, cũng không hiểu Phật mong muốn gì ở con người. Vào chùa lễ Phật để đi tìm sự an lạc trong tâm thái, để khởi phát thiện tâm, chứ đâu phải để cầu xin đắc phúc, được lợi lộc, vốn là những điều Phật luôn khuyên con người không nên chấp mê vào đó?
6. Mang tro cốt người chết lên chùa và cúng lễ cho người chết tại chùa
Sự việc này ngày nay đã trở nên phổ biến nhất và người ta cũng coi là nghiễm nhiên nhất, không có gì phải suy nghĩ. Nhưng thực ra đây là một trong những sự bất kính lớn nhất đối với chư Phật. Chùa là nơi thờ tự Phật, có thể nói là nơi mà pháp thân của Phật ngự, một cách nói khác là có Phật ở đó. Vậy mà hằng bao nhiêu âm hồn người chết lại có thể ở cùng một nơi, cùng một gian, ngang hàng cách ban Phật có vài bước chân, và chen chân rất đông đúc. Con người vốn chỉ là chúng sinh của Thần Phật, và Thần Phật ở nơi cảnh giới rất cao siêu, tới thế gian để giúp con người gìn giữ thiện tâm, độ con người lên cảnh giới giác ngộ, làm sao có thể ngự ở ngang hàng với chúng sinh? Với lý do “nương nhờ cửa Phật”, con người đã tự ý sắp đặt để Phật phải “trông coi và bảo hộ cho người chết”.
Lấy một ví dụ hình tượng để người đọc dễ hình dung, theo quan niệm của người Việt Nam, heo (lợn) được thấy là bẩn và thấp kém so với con người, vậy chúng ta có ai đồng ý cho heo (lợn) ăn ở sinh hoạt cùng phòng với mình không? Ai đề đạt điều đó với chúng ta liệu có phải bị coi là đang xúc phạm chúng ta không?
Vậy mà con người không lý trí không hiểu Phật, cho phép biến ngôi chùa thành giống như nghĩa trang với đầy tro cốt.
7. Đi chùa cầu tình
Hà Nội có một ngôi chùa khá nổi tiếng, chùa H., nơi đó người ta luôn đồn nhau là nơi để “cầu tình” rất hiệu quả và những người tới đây đa số là các bạn trẻ. “Trang phục nghiêm túc, lễ lạt đầy mâm, đầy đủ rượu thuốc lá, mặt buồn rười rượi’ là hình ảnh thường thấy của các bạn trẻ tới đây. Đó là những trường hợp “buồn vì tình”, cũng có nhiều trường hợp trong trạng thái vật vã đau khổ nước mắt đầy mặt, đó là những trường hợp “thất tình”, gây ra những tình huống dở khóc dở cười tại chùa. Người ta có thể không quá hiếm khi bắt gặp cảnh này: Một cô gái, mặt lấm lem vì nước mắt, đặt mâm lễ lớn rồi lẩm bẩm khấn. Đột nhiên, cô khóc oà lên: “Em đã dồn hết tiền đi lễ, lễ này sẽ thật thiêng để anh quay về… Chẳng ai yêu anh hơn em yêu anh đâu, đừng phụ bạc tình em”. Khi trong trạng thái tinh thần quá đau khổ các bạn trẻ dường như không kìm giữ nổi nên cũng không giữ thể diện được nữa với những người xung quanh như thế. Đứng trước các Phật, nhưng người ta lại dường như kêu gào với người yêu cũ của mình.
Ta hãy cùng thử ngẫm nghĩ, điều đức Phật Thích Ca Mâu Ni dạy bảo con người là loại bỏ “tham, sân, si”. Tình cảm con người ai cũng biết là “duyên số”, “duyên phận”, không cầu cũng đến, hết duyên là đi và giữ cũng không được. Lụy vì tình cảm nam nữ chính là cái “si” mê mờ nhất Phật bảo chúng ta tránh. Các bạn trẻ đã hiểu điều Phật dạy tới đâu mà có thể đem lễ tới cửa Phật để thể hiện những cái si như thế?
8. Bán khoán con vào chùa
Hiện nay, có khá nhiều các bậc cha mẹ ông bà đem con “bán khoán” lên chùa với mong muốn con ăn ngoan, ngủ sâu, nhanh lớn, ít ốm đau, thông minh và gặp nhiều may mắn.
Nhiều bà mẹ mang bầu cũng đã lên chùa hỏi về thủ tục “bán khoán”, như một thủ tục nhập học vậy. Thông thường có 2 hình thức “bán khoán” con lên chùa: “bán” tới năm 13 tuổi hoặc “bán” vĩnh viễn.
Các bạn thử ngẫm nghĩ, chư Phật có lẽ nào có hình thức trao đổi mua bán với con người? Chùa liệu có phải nơi có thể diễn ra các hoạt động mua bán?
9. Theo chùa “thiêng” bỏ chùa làng
Xưa, chùa làng nào, dân làng nấy thờ (tức làng nào cũng có chùa). Đó là xuất phát từ việc tín ngưỡng Phật luôn ở bên cạnh, ở khắp nơi, trông nom gìn giữ cho con người bảo trì được thiện tâm, tin điều thiện tránh điều dữ, tích phúc đức. Kính Phật lên chùa là việc để thể hiện kính ngưỡng, không với tâm cầu xin tài lộc.
Còn nay, nhiều người do tâm lý đám đông, nghe nói chùa nào thiêng, chùa nào nổi tiếng thì nô nức đến dâng lễ cầu xin. Điều đó là bởi vì họ tin rằng chùa thiêng thì xin gì được nấy, xin được nhiều. Tâm cầu tài lộc quá mạnh mẽ, giống như một cuộc mua bán đổi chác mặc cả với Phật. Người xưa không có cái tâm phân biệt ấy, họ tin rằng ở đâu có người thiện đức thì ở đó có Phật. Chùa chỉ là hình thức do con người dựng nên, nên nếu ngay cả sư trong chùa có biểu hiện ham tiền của vật chất, biểu hiện của ham tình sắc, không tuân theo những lời dạy của Phật thì ở đó chắc chắn không có Phật ngự, cho dù chùa đó to lớn thế nào, tượng Phật có lộng lẫy dát vàng dát bạc ra sao.
Ngày nay người ta thấy quá nhiều các trường hợp mà sư tăng cai quản những ngôi chùa thật to lớn, lộng lẫy dát đầy vàng bạc, nhưng họ đeo vàng nhẫn đầy thân, đi xe sang, điện thoại đắt tiền, biểu hiện sự ham muốn hưởng thụ tiện nghi vật chất rất mạnh, nói năng hành xử không khác người ngoài thế tục, vậy họ còn xứng đáng là con của Phật, nơi chùa họ trông nom liệu Phật còn muốn ngự không? Người tu hành xuất gia là phải tu “xả bỏ” những ham muốn thế tục, vậy họ có phải đang làm trái ngược hẳn với điều Phật dạy. Những ai gặp những ngôi chùa như vậy, chúng ta nên suy ngẫm xem. Có rất nhiều người khi tới chùa cũng thắc mắc trong lòng khi nhìn thấy những sự chướng tai gai mắt trong hành xử của sư tăng trong chùa, nhưng vì thói quen và thấy chùa to lớn đẹp đẽ nên nghĩ rằng hẳn vẫn là tốt đẹp khi cúng Phật ở đó. Song theo như ý kiến của nhiều người tu hành chân chính, những ngôi chùa chẳng hề thanh tịnh sẽ không có Phật ngự mà thay vào đó lại chính là quỷ ma hoành hành.

Theo Thanh Liên DaikynguyenVN

.

Read more »

Diễn Hành Tết Xuân Ất Mùi 2015 - Little Saigon Nam California

Read more »

Mừng Năm Mới Tết Ất Mùi 2015 Đón Giao Thừa Tại Chùa Điều Ngự , Nam Cali - USA

Read more »

GIAO THUA kBOLSA 2015

Read more »

Tác động của công nghệ quân sự lên dân chủ

Khi chiến tranh hiện đại dựa nhiều vào công nghệ hơn sức người, công dân ở các nước dân chủ nên cảnh giác.
Việc Ashton Carter, một chuyên gia vật lý và công nghệ, được đề cử làm Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ phản ánh nhu cầu công nghệ của chiến tranh hiện đại. Điều ít được chú ý hơn đó là sự đề cử này báo hiệu xu hướng suy giảm vai trò của nhân lực trong lực lượng quân đội Hoa Kỳ.
Nhiều thế kỷ trước kia, việc cắt giảm quyền công dân tạm thời trong thời chiến – bao gồm cả tự do ngôn luận và quyền không bị bắt giữ mà không qua xét xử  – thường được cân bằng bởi việc mở rộng đặc quyền cho người lính, đôi khi cho cả những người phụ nữ hỗ trợ cho họ. Nhu cầu về nhân lực trong các cuộc chiến tranh khiến các nền dân chủ thay đổi dần dần từ dưới lên.
Từ Cách mạng Mỹ, khi những người trong độ tuổi chiến đấu giành được quyền bầu cử, cho tới Chiến tranh Việt Nam khi phổ thông đầu phiếu mở rộng cho tất cả mọi công dân trên 18 tuổi, sự đóng góp của người dân vào quá trình phòng vệ tập thể (của quốc gia) đã củng cố quyền chính trị. Bây giờ thì ngược lại, số lượng binh lính cần dùng để chiến đấu trong các cuộc chiến chống nổi dậy ngày nay, vốn được đào tạo chuyên nghiệp và hoàn toàn tự nguyện, là không lớn.
Điều đó không có nghĩa là nước Mỹ nên áp dụng lại chế độ quân dịch. Trong các cuộc chiến tranh cần phải tổng động viên toàn bộ trong thế kỷ 20, nước Mỹ cần một quân đội có quy mô tương xứng với đội quân hùng hậu của đối phương. Nhưng thế giới hậu Chiến tranh Lạnh lại đặt ra những thách thức khác: một thế giới đầy rẫy các cuộc nổi dậy vốn sẽ dễ dàng được kiểm soát bởi các đội quân có quy mô nhỏ hơn, chuyên nghiệp hơn và linh hoạt hơn. Khoảng thời gian mà học sinh cấp ba bỏ học để tham gia Thế chiến thứ nhất và khoảng thời gian mà ai cũng bị bắt đi quân dịch sang Việt Nam đã xa rồi, bây giờ các quảng cáo tuyển dụng của quân đội Mỹ tập trung làm nổi bật (mô hình) cỗ máy chiến tranh thời hiện đại. Chú Sam hiện nay cần những phi công điều khiển máy bay không người lái rành rẽ công nghệ, với những kỹ năng như trong các trò chơi điện tử.
Không ai muốn quay lại thời điểm của các cuộc chiến tranh mang tính tồn vong yêu cầu quân dịch số lượng lớn với tỉ lệ thương vong cao, nhưng cũng phải thừa nhận rằng những thay đổi về công nghệ và địa chính trị đã loại bỏ một sự kiểm soát mang tính dân chủ đối với chính phủ.
Nếu như nhà nước cộng hòa dân chủ hiện đại là một sinh vật chiến tranh cần nhân lực, sự ủng hộ của dân chúng và tiền bạc để thành công, thì đã đến lúc suy nghĩ thật kỹ về nó rồi. Tư tưởng cho rằng dân chủ được định hình bởi chiến tranh cũng gây sốc y hệt như việc nhận ra rằng con người đã tiến hóa qua một quá trình tồn tại khắc nghiệt mà chỉ những sinh vật thích nghi nhất mới có thể trụ được. Nhưng cũng phải chuẩn bị tinh thần mà tìm hiểu xem thuộc tính nào của chính phủ Mỹ cần phải bị kiềm chế và thuộc tính nào cần được phát huy. Việc tìm hiểu vai trò của chiến tranh trong việc củng cố dân chủ ít nhất cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn một số bề nổi của dân chủ.
Các nền dân chủ hiện đại sinh ra trong một môi trường được định hình bởi địa lý, công nghệ và tài nguyên. Ngoại trừ những vùng núi non hiểm trở ở Afghanistan ra thì nói theo cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen, các công nghệ quân sự và dân sự mới đã làm phẳng thế giới. Tuy nhiên, tại những nơi nhạy cảm như Pháp, quốc gia từng có xu hướng dễ bị cai trị bởi các hoàng tộc, vẫn duy trì được tính chất dân chủ của mình kể từ sau các cuộc chiến tranh tổng lực hồi thế kỷ 19 và 20. Ngày nay, không ai có thể nói rằng Bern (thủ đô Thụy Sĩ – NBT) không dân chủ bằng những ngôi làng quanh đèo St Gotthard (một vị trí hẻo lánh của Thụy Sĩ – NBT) hay các cử tri tại Berlin có ít quyền lực hơn các cử tri ở vùng Rừng Đen (một khu rừng tại Tây Nam nước Đức – NBT). Những công dân nắm đầy đủ thông tin, học rộng hiểu nhiều và được bảo vệ, với quyền bầu cử của mình, có thể bắt những người đại diện cho họ phải chịu trách nhiệm, tương tự như đám đàn ông sơn cước dùng súng lưỡi lê.
Cần phải theo dõi xem liệu dân chủ sẽ thích nghi với các hình thức chiến tranh hiện đại tiết kiệm nhân lực như thế nào. Nếu vai trò của quần chúng trong việc bảo vệ nhà nước suy giảm thì liệu liên minh giữa các tầng lớp trong xã hội dựa trên các quyền tham gia chính trị và sở hữu tài sản còn có thể đứng vững hay không?
Chúng ta vẫn còn ít nhiều hy vọng vì các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nếu thu nhập bình quân đầu người ở mức tương đối cao thì các nền dân chủ vẫn có thể trụ vững. Dân chủ có thể là một thứ hàng hóa xa xỉ mà con người tìm kiếm sau khi đạt được sự an toàn của bản thân và phát triển kinh tế. Có lẽ bản thân sự thịnh vượng cũng đủ để thúc đẩy xã hội loài người hướng tới tự quản mà không cần những cuộc chiến tranh đẫm máu nhằm hàn gắn chia rẽ giữa các xã hội ấy. Nhưng đó là một viễn cảnh tươi đẹp. Còn những viễn cảnh tồi tệ thì sao: các xã hội không giải quyết được những chia rẽ về tầng lớp, sắc tộc và tôn giáo sẽ rơi vào nội chiến.
Phần lớn thế giới đã trở thành con mồi trong guồng máy chiến tranh của các nước châu Âu hồi thế kỷ 16 và 17. Trong thế kỷ 19 và 20, tầng lớp tinh hoa chống thực dân lãnh đạo các phong trào độc lập nói chung không thể huy động được toàn bộ đồng bào mình chống lại mẫu quốc. Một phần là do họ không có kinh nghiệm trong việc xây dựng các đội quân hùng mạnh để chiến đấu. Giới quý tộc Mỹ Latinh đã thỏa hiệp về độc lập với đám thực dân mệt mỏi, nhút nhát mà không phải nuôi dưỡng và chia chác lợi ích với dân đen. Những người Boers chiến đấu chống lại nước Anh năm 1899 để giành quyền kiểm soát Nam Phi hẳn sẽ thà chịu sự cai trị của người Anh chứ không thèm liên minh với người da đen mà họ vẫn đàn áp. Xây dựng một nhà nước dân chủ từ những chia rẽ sâu sắc về tầng lớp và sắc tộc đặt ra những thách thức lớn hơn nhiều so với việc biến một nhà nước quân chủ thành dân chủ.
Trong tác phẩm kinh điển xuất bản năm 1968 Political Order in Changing Societies (Trật tự chính trị trong các xã hội đang biến đổi) của mình, Samuel Huntington lập luận rằng “Sự khác biệt về chính trị quan trọng nhất giữa các quốc gia không phải ở hình thức của chính phủ mà ở mức độ can thiệp của chính phủ.” Lập luận này, được nhiều đời chính quyền Mỹ sau này xem xét một cách nghiêm túc, đã tạo ra những con quỷ Frankenstein trên khắp thế giới – những tầng lớp quý tộc quân sự hoá hay những chế độ độc tài chẳng thấy cần phải chia sẻ quyền lực với người dân.
Không phải nhà nước nào cũng đều phải trải qua giai đoạn toàn trị trước khi trở thành một nước dân chủ ổn định, như Huntington và nhiều học giả khác lập luận. Các nền dân chủ dân cử thành công nhất khi đứng trên những chia rẽ linh hoạt (dễ giải quyết) trong lòng giới tinh hoa chứ không phải chìm nghỉm giữa những chia cắt về tầng lớp, sắc tộc và tôn giáo, những thứ có thể bị giới làm chính trị lợi dụng. Chế độ toàn trị quân sự hoá thường rút ra từ lịch sử những bài học sai lầm.
Nước Mỹ năm 2014 hoàn toàn không có nguy cơ rơi vào chế độ chuyên chế. Và những hiểu biết khoa học của ông Ashton Carter cũng không phải là dấu hiệu cho thấy nước Mỹ đang trở thành một nhà nước kỹ trị vượt ra ngoài trách nhiệm giải trình chính trị trong những vấn chiến tranh và hòa bình. Nhưng đã đến lúc người dân Mỹ phải thừa nhận rằng bộ máy chiến tranh của Mỹ, gồm lính tình nguyện và lính đánh thuê, máy móc hiện đại, chủ yếu đốt tiền từ các khoản nợ chính phủ trôi nổi ở nước ngoài (do bán trái phiếu ra hải ngoại – NBT), đang dần dần vuột khỏi tầm kiểm soát của công chúng. Chừng nào người dân Mỹ nhận ra sự thật lịch sử rằng tiếng nói chính trị của họ (bao gồm cả động lực tham gia vào tiến trình chính trị và mức độ nhà nước lắng nghe tiếng nói của họ) chủ yếu dựa vào ưu tiên quân sự cho các mục đích quốc phòng thông thường (không dựa quá mức vào công nghệ), thì chừng ấy người Mỹ mới có thể đủ tỉnh táo để giữ cho nền dân chủ Mỹ thật sự vững mạnh.

Nguồn: John Ferejohn & Frances Rosenbluth, “Arms and Men: Technology’s Shadow Over Democracy”, YaleGlobal, 09/12/2014.
Biên dịch: Nguyễn Quang Khải, Nghiên Cứu Quốc Tế

——————
John Ferejohn là Giáo sư Luật tại Đại học New York. Lĩnh vực nghiên cứu chính của ông là lịch sử các học thuyết chính trị, nghiên cứu thể chế và hành xử pháp lý và chính trị. Ông là tác giả cuốn sách Pork Barrel Politics (NXB Đại học Stanford, 1974) và là đồng tác giả cuốn The Personal Vote (viết chung với Bruce Caine và Morris Fiorina, NXB Đại học Havard, 1987) và cuốn A Republic of Statues (viết chung với William Eskridge, NXB Đại học Yale, 2010). Ông là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Hoa Kỳ từ năm 1985 và Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ từ năm 1988.
Frances Rosenbluth là giáo sư Khoa học Chính trị ở Đại học Yale, bà viết rất nhiều về kinh tế chính trị so sánh. Bà là tác giả cuốn Financial Politics in Contemporary Japan (Cornell, 1989) và là đồng tác giả cuốn Japan’s Political Marketplace (viết chung với Mark Ramseyer, Havard, 1993); The Politics of Oligarchy: Institutional Choice in Imperial Japan (Cambridge, 1995); Women, Work and Power (viết chung với Torben Iversen, Yale, 2010); và Japan Transformed (viết chung với Michael Thies, Princeton, 2010). Bà là thành viên của Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Khoa học Hoa Kỳ từ năm 2007.

Read more »

Nguyên nhân chính trị của sự trì trệ kinh tế toàn cầu hiện nay

Joseph E. Stiglitz
Năm 2014, nền kinh tế thế giới vẫn mắc kẹt trong vết lún xuất hiện từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Bất chấp những hành động có vẻ mạnh tay của chính phủ các nước Châu Âu và Hoa Kỳ, cả hai nền kinh tế này vẫn phải gánh chịu những cuộc suy thoái sâu sắc và kéo dài. Có một sự chênh lệch quá lớn giữa tình trạng hiện tại và sự thịnh vượng mà các nền kinh tế này rất có thể đã đạt được nếu cuộc khủng hoảng không diễn ra. Tại Châu Âu, sự chênh lệch này còn tăng dần qua từng tháng.
Những nước đang phát triển thì xoay sở tốt hơn, nhưng ngay cả ở đó tình hình cũng nhuốm màu ảm đạm. Những nền kinh tế thành công nhất – mà tăng trưởng vốn dựa vào xuất khẩu – vẫn tiếp tục phát triển sau cuộc khủng hoảng tài chính, ngay cả khi các thị trường xuất khẩu của họ đều chật vật. Nhưng đến 2014, thành tích của những nước này cũng đã bắt đầu chững lại đáng kể.
Năm 1992, chiến dịch tranh cử tổng thống thành công của Bill Clinton chỉ dựa trên một câu khẩu hiệu đơn giản: “Đó chính là kinh tế, đồ ngốc!” (It’s the economy, stupid). Nhìn từ quan điểm hiện tại, tình hình ngày đó không đến nỗi tệ, bởi thu nhập của một hộ gia đình điển hình ở Mỹ ngày nay còn thấp hơn. Nhưng chúng ta có thể lấy cảm hứng từ nỗ lực của Clinton ngày ấy. Căn bệnh đang dày vò nền kinh tế toàn cầu có thể được phản ánh rõ nhất trong hai câu đơn giản: “Đó là chuyện chính trị, đồ ngốc!” và “Cầu, cầu và cầu”.
Sự đình trệ diễn ra gần như trên toàn cầu trong năm 2014 là do con người tạo nên. Đó là kết quả của việc chính trị và chính sách ở một số nền kinh tế chủ chốt đã kìm hãm nguồn cầu. Thiếu vắng lượng cầu sẽ dẫn đến hạn chế về đầu tư và việc làm. Đơn giản vậy thôi.
Điều này được thể hiện rõ nhất ở khu vực đồng tiền chung Châu Âu (Eurozone), nơi các quốc gia đã chính thức áp dụng chính sách thắt lưng buộc bụng, cắt giảm mạnh chi tiêu của chính phủ, từ đó dẫn đến sự giảm sút trong chi tiêu cá nhân. Sự trì trệ trong cấu trúc khu vực đồng euro hiện nay có một  phần nguyên nhân do những điều chỉnh để đối phó với cú sốc từ cuộc khủng hoảng. Khi sự liên kết trong hệ thống các ngân hàng lỏng lẻo, đương nhiên dòng tiền sẽ chảy ra khỏi những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, làm suy yếu hệ thống tài chính và kìm hãm việc cho vay và đầu tư.
Tại Nhật Bản, một trong ba “mũi tên” của chương trình phục hồi kinh tế được Thủ tướng Shinzo Abe khởi xướng đã bị thực hiện sai hướng. Việc tăng thuế tiêu dùng vào tháng tư (2014), kéo theo sự tụt giảm của GDP càng minh chứng cho tính đúng đắn của lý thuyết kinh tế học Keynes[1] – cứ như thể từ trước tới giờ vẫn chưa có đủ bằng chứng (cho người ta rút kinh nghiệm) vậy.
Hoa Kỳ đã áp dụng chính sách thắt lưng buộc bụng ở mức thấp nhất, và thu được những thành quả kinh tế tích cực nhất. Nhưng ngay cả ở Mỹ, hiện tại số người làm trong lĩnh vực công đã giảm khoảng 650.000 người so với trước khủng hoảng – thông thường con số này phải cao hơn thêm hai triệu người (so với số lượng hiện tại). Hệ quả là nước Mỹ cũng phải chịu khó khăn khi tăng trưởng yếu dẫn tới tiền lương nhìn chung bị trì trệ.
Sự chững lại của kinh tế Trung Quốc phản ánh tốc độ tăng trưởng suy giảm tại các quốc gia mới nổi và đang phát triển. Trung Quốc hiện là nền kinh tế lớn nhất thế giới (nếu xét theo sức mua tương đương – PPP), và nước này vốn là nguồn động lực chính cho tăng trưởng toàn cầu. Nhưng thành công phi thường của Trung Quốc đã làm phát sinh nhiều vấn đề cho chính nước này và cần được giải quyết càng sớm càng tốt.
Sự chuyển đổi của nền kinh tế Trung Quốc từ chú trọng về lượng sang chất được hoan nghênh: đó gần như là một điều thiết yếu. Mặc dù cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Chủ tịch Tập Cận Bình có làm chậm lại hơn nữa tốc độ tăng trưởng kinh tế do tình trạng tê liệt (vì sợ bị điều tra tham nhũng – NBT) sẽ kìm hãm lĩnh vực đầu tư công, nhưng ông Tập chẳng có lý do gì để nới lỏng chiến dịch này. Trái lại, những vấn đề đang làm xói mòn sự tín nhiệm đối với chính phủ – như các vấn đề về môi trường ngày càng lan rộng, bất bình đẳng ở mức cao và trên đà gia tăng, và tình trạng gian lận trong khu vực tư nhân – tất cả đều cần được giải quyết với sự quyết liệt như nhau.
Nói một cách ngắn gọn, thế giới không nên kỳ vọng Trung Quốc sẽ giúp thúc đẩy tổng cầu trên toàn cầu vào năm 2015. Thậm chí chúng ta nên chuẩn bị để giải quyết sự tụt giảm lượng cầu thậm chí còn lớn hơn.
Trong khi đó, có thể thấy sự trừng phạt của phương Tây đã làm suy giảm tốc độ tăng trưởng của Nga, đồng thời cũng gây tác động ngược trở lại một Châu Âu vốn đã suy yếu. (Đây không phải là một ý kiến phản đối lệnh trừng phạt: Thế giới cần phải có lời đáp lại động thái xâm lược Ukraina của Nga, và các giám đốc điều hành ở phương Tây ủng hộ quan điểm ngược lại chỉ để bảo vệ những khoản đầu tư của mình đã thể hiện một sự thiếu nguyên tắc đáng ngại.)
Trong sáu năm qua, phương Tây đã tin rằng chính sách tiền tệ có thể giải quyết mọi vấn đề. Cuộc khủng hoảng đã dẫn tới một khoản thâm hụt ngân sách khổng lồ và những khoản nợ chồng chất, và người ta cho rằng nhu cầu giảm nợ đồng nghĩa với việc xếp chính sách tài khóa sang một bên.
Vấn đề là mức lãi suất thấp sẽ không mang lại cho các doanh nghiệp động lực để đầu tư khi không có lượng cầu cho sản phẩm của họ. Mức lãi suất thấp cũng chẳng khiến cá nhân muốn vay tiền để tiêu dùng khi họ lo lắng cho tương lai của mình (mà đúng là họ nên lo lắng). Điều mà chính sách tiền tệ có thể làm là tạo ra các bong bóng tài sản. Nó cũng có thể làm tăng giá trái phiếu chính phủ ở Châu Âu, từ đó chặn trước nguy cơ nổ ra một cuộc khủng hoảng nợ quốc gia. Tuy vậy cần phải hiểu rằng khả năng việc nới lỏng chính sách tiền tệ sẽ giúp phục hồi sự thịnh vượng toàn cầu là số 0.
Điều này đưa chúng ta quay lại vấn đề về chính trị và chính sách. Nguồn cầu hiện là thứ thế giới cần nhất. Khu vực tư nhân sẽ chẳng tạo thêm lượng cầu – dù có sự hỗ trợ hào phóng từ phía những người điều hành chính sách tiền tệ. Nhưng chính sách tài khóa thì có thể. Chúng ta có rất nhiều lựa chọn đầu tư công đảm bảo mang lại kết quả cao – cao hơn nhiều so với chi phí vốn thực – và giúp tăng cường cân đối bảng tài chính của các quốc gia tiến hành các khoản đầu tư này.
Vấn đề lớn nhất thế giới phải đối mặt trong năm 2015 không phải là kinh tế. Chúng ta biết cách để chữa khỏi căn bệnh hiện tại. Vấn đề nằm ở sự ngu xuẩn trong chính trị của chúng ta.
Biên tập: Phạm Hồng Anh | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp
Nguồn: Joseph E. Stiglitz, “The politics of Economic Stupidity”, Project Syndicate, 20/1/2015
Nghiencuuquocte.net
Joseph E. Stiglitz từng nhận giải Nobel về kinh tế học và là Giáo sư giảng dạy tại Đại học Columbia. Ông từng là Chủ tịch Hội đồng tư vấn về kinh tế dưới thời Tổng thống Bill Clinton, là cựu Phó Chủ tịch và kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới. Cuốn sách mới nhất của ông, với đồng tác giả là Bruce Greenwalk, có tựa đề “Tạo dựng một Xã hội Học tập: một cách tiếp cận mới về Tăng trưởng, Phát triển, và Tiến bộ xã hội” (Creating a Learning Society: A New Approach to Growth, Development, and Social Progress.)

Read more »

Chủ nghĩa kiến tạo (Constructivism)

Tác giả: Phạm Thủy Tiên
Hầu như sự phát triển của các lý thuyết quan hệ quốc tế đều được nảy sinh từ các phản ứng với chất xúc tác là các sự kiện lịch sử: sự nổi lên của chủ nghĩa tự do sau Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, của chủ nghĩa hiện thực sau các khủng hoảng trong thời kỳ hưu chiến và sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, và của chủ nghĩa kiến tạo (constructivism) sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
Việc Chiến tranh Lạnh chấm dứt đã làm xói mòn những luận giải của cả chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa hiện thực. Cả hai đều đã không thể tiên đoán cũng như nhận thức đầy đủ về sự biến chuyển mang tính hệ thống đang tái định hình trật tự thế giới cũng như sự chấm dứt của Chiến tranh Lạnh. Tình hình đó tạo điều kiện cho sự nổi lên của một trường phái mới: chủ nghĩa kiến tạo.
Các nhà hiện thực chủ nghĩa cho rằng các quốc gia theo đuổi quyền lực, và do bản chất của hệ thống thế giới là “vô chính phủ” nên các quốc gia buộc phải thực thi chiến lược “tự cứu”, cạnh tranh quyền lực với các quốc gia khác để đảm bảo an ninh cho mình, và vì vậy không tồn tại khả năng hợp tác quốc tế bền vững. Trong khi đó, chủ nghĩa tự do đề cao lợi ích của hợp tác quốc tế, vốn có thể giúp các quốc gia thu được lợi ích tuyệt đối từ mối quan hệ với các quốc gia khác. Mặc dù khác nhau về quan điểm nhưng cả hai trường phái chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do đều là những lí thuyết của chủ nghĩa duy lý.

Ba thế giới quan của Wendt

Alexander Wendt, người được coi là đại diện tiêu biểu cho chủ nghĩa kiến tạo, xác định ba nền văn hóa của chính trị thế giới. Lấy ý tưởng từ các triết gia cổ điễn, Wendt gọi thế giới mà các nước đối đầu với nhau, thiếu vắng niềm tin và luôn có xu hướng sử dụng sức mạnh là thế giới của Hobbes (dựa trên tư tưởng của triết gia Thomas Hobbes). Trong hình dung về một trật tự mà các quốc gia có thể cạnh tranh, đối đầu, nhưng cũng có thể hợp tác và kết minh tùy theo mục đích, lợi ích và tình thế, được Wendt gọi là thế giới của Locke (dựa trên tư tưởng của nhà triết học người Anh John Locke). Cuối cùng thế giới các nước sống với nhau trong tình huynh đệ, tin tưởng, hòa bình được gọi là thế giới của Kant (dựa trên tư tưởng của Immanuel Kant, triết gia người Đức).

Trong khi đó, chủ nghĩa kiến tạo lại cho rằng bản sắc, các chuẩn tắc, niềm tin và các giá trị cũng mang tính cấu trúc và tạo nên ảnh hưởng mạnh mẽ lên các hoạt động chính trị – xã hội. Chủ nghĩa kiến tạo nhấn mạnh rằng tầm quan trọng của những cấu trúc chuẩn tắc tương đương nếu không nói là vượt trội hơn so với cấu trúc vật chất. Theo các nhà kiến tạo, mỗi quốc gia có một bản sắc quốc gia, hay cách quốc gia đó nhận thức về bản thân mình, và bản sắc quốc gia này giúp định hình các mục tiêu mà quốc gia đó theo đuổi, như an ninh, chính sách đối ngoại hay phát triển triển kinh tế. Tuy nhiên cách thức mà các quốc gia hiện thực hóa các mục tiêu này như thế nào lại phụ thuộc vào bản sắc xã hội, hay là cách các quốc gia nhận thức về bản thân mình trong mối quan hệ với các quốc gia khác trong xã hội quốc tế. Các quốc gia sẽ xác định lợi ích quốc gia của mình dựa trên cơ sở là những bản sắc này.
Các nhà kiến tạo thừa nhận rằng tình trạng vô chính phủ là điều kiện đặc trưng của hệ thống quốc tế, nhưng cho rằng, tự thân tình trạng vô chính phủ đó không tồn tại mặc nhiên bên ngoài ý thức của các quốc gia. Ví dụ, tình trạng vô chính phủ giữa những quốc gia hữu hảo khác với tình trạng vô chính phủ giữa những quốc gia đối địch. Vì vậy điều quan trọng chính là những cấu trúc xã hội khác nhau tồn tại trong tình trạng vô chính phủ đó. Các quốc gia có thể có nhiều bản sắc xã hội khác nhau, và các bản sắc xã hội này có thể mang tính hợp tác hoặc xung đột, và lợi ích của quốc gia cũng biến đổi tùy thuộc vào bản sắc xã hội mà quốc gia xác định tương ứng. Nói cách khác, các quốc gia xác định lợi ích của mình bằng cách diễn giải bối cảnh xã hội mà họ tham gia. Vì vậy, các nhà kiến tạo cho rằng bối cảnh Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và Liên Xô là một cấu trúc xã hội mà trong đó hai siêu cường coi nhau như kẻ thù, đồng thời xác định lợi ích quốc gia của mình theo hướng đối kháng nhau. Một khi hai quốc gia này không còn coi nhau là kẻ thù nữa thì Chiến tranh Lạnh tự động kết thúc.
Tương tự như vậy, Canada và Cuba đều tồn tại bên sườn nước Mỹ nhưng các yếu tố cân bằng quân sự giản đơn đều không giải thích được tại sao Canada là đồng minh thân cận của Mỹ còn Cuba lại là kẻ thù không đội trời chung. Ý niệm về bản sắc và cấu trúc về bạn – thù đã làm mối cân bằng quyền lực giữa Canada và Mỹ hay giữa Mỹ và Cuba mang những ý nghĩa khác nhau.
Có thể thấy, chủ nghĩa kiến tạo tương phản với chủ nghĩa duy lý trong hai vấn đề quan trọng. Thứ nhất, thay vì coi lợi ích được quyết định bởi các yếu tố tác động từ bên ngoài, tạo nên thứ tự ưu tiên cho các tương tác xã hội như các nhà duy lý, các nhà kiến tạo cho rằng những lợi ích đó tự phát sinh trong mỗi chủ thể trong quá trình tương tác, xuất phát từ các đặc tính có được thông qua quá trình học hỏi và các tiến trình giao tiếp khác, đồng thời phản ánh kinh nghiệm và vai trò quyền lực của chủ thể đó. Thứ hai, là trong khi các nhà duy lý xem xét xã hội như một không gian – trong đó các chủ thể tính toán để theo đuổi lợi ích của mình, thì các nhà kiến tạo lại xem xã hội như một môi trường có thể tác động lên các chủ thể chính trị; đồng thời là phạm vi định hình nên các chủ thể trong chính xã hội đó. Họ nhấn mạnh đến yếu tố “luôn chịu sự tác động của các tác nhân xã hội”,  trong từng hành động của các chủ thể.
Việc vận dụng Chủ nghĩa kiến tạo với tư cách là một lý thuyết quan hệ quốc tế có một số hạn chế nhất định. Ví dụ, chủ nghĩa kiến tạo không xác định bất kỳ một cấu trúc xã hội đặc biệt nào chi phối hành vi của các quốc gia. Thay vào đó, chủ nghĩa kiến tạo cho rằng các nhà nghiên cứu phải kiểm tra, phân tích và thấu hiểu từng mối quan hệ xã hội cụ thể, sau đó mới có thể dự đoán hành vi của quốc gia trong cấu trúc đó. Khi những dự đoán này được chứng minh là sai thì chủ nghĩa kiến tạo lại cho rằng đó là bởi cấu trúc xã hội chi phối đó đã bị hiểu sai hoặc đã thay đổi. Điều này dẫn tới những nghi ngờ về giá trị của chủ nghĩa kiến tạo trong việc giải thích hay dự đoán các hiện tượng trong quan hệ quốc tế.
Tuy nhiên, sau sự kiện 11/9, chủ nghĩa kiến tạo đã được vận dụng để lý giải một số vấn đề quan trọng, ví dụ như bản chất của quyền lực. Theo các nhà kiến tạo, quyền lực còn được cấu thành từ những nhân tố phi vật chất, trong đó đáng kể nhất là tính chính nghĩa, và tính chính nghĩa này lần lượt chịu tác động của những chuẩn tắc đã được xác lập bởi các tư tưởng hay hoạt động thực tiễn đúng đắn. Cuộc tranh luận tại Hội đồng Bảo an xung quanh việc Mỹ xâm lược Iraq năm 2003 đã làm rõ mối liên hệ phức tạp giữa những chuẩn tắc của các thể chế và các cách thức hành động trên thực tế, giữa những hành động chính trị phù hợp với luật pháp quốc tế và các hành động đơn phương bất hợp pháp. Mỹ đã huy động những nguồn lực vật chất để xóa bỏ chế độ của Saddam Hussein mà không có sự đồng ý của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, vì vậy Mỹ đã phải rất vất vả đối mặt với cáo buộc hành động phi nghĩa và không chính đáng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng chiếm đóng và tái xây dựng Iraq của Mỹ. Sự kiện này đã thúc đẩy các nhà kiến tạo làm rõ khía cạnh xã hội của quyền lực, hay nghiên cứu hệ thống luật quốc tế, vốn là một phạm trù có liên quan mật thiết đến khía cạnh chính trị của các chuẩn tắc, tính chính đáng và quyền lực.
Nguồn: Đào Minh Hồng – Lê Hồng Hiệp (chủ biên), Sổ tay Thuật ngữ Quan hệ Quốc tế, (TPHCM: Khoa QHQT – Đại học KHXH&NV TPHCM, 2013).

Read more »