ĐỐI THOẠI HƯNG QUỐC VỚI HOÀNG CƠ MINH
Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất Giải Phóng Việt Nam
Hoàng Phong Nhã
CHƯƠNG XIII
NHỮNG NGƯỜI SỐNG SÓT: AI ĐÃ NHÌN THẤY HOÀNG CƠ MINH LẦN CUỐI?
Nếu muốn biết Hoàng Cơ Minh chết như thế nào, chúng ta không thể chỉ đọc những gì được viết về ông nhiều năm sau.
Phải tìm đến những người đã ở cùng ông trong những ngày cuối cùng.
Họ là những người có thể biết:
- Hoàng Cơ Minh còn sống đến lúc nào;
- ông bị thương ở đâu;
- ai ở cạnh ông;
- ông còn chỉ huy được hay không;
- những người chung quanh ông đã làm gì;
- ông nói những gì trước khi chết;
- và sau cùng, ai xác nhận ông đã chết.
Nhưng đây cũng là nơi khó nhất của nghiên cứu lịch sử.
Một người sống sót có thể là nhân chứng trực tiếp.
Nhưng họ cũng có thể chỉ biết một phần câu chuyện.
Một người bị bắt có thể khai theo những gì mình nhìn thấy.
Nhưng lời khai trong hoàn cảnh bị bắt giữ không thể mặc nhiên được xem là lời khai hoàn toàn tự do.
Một người trở về hải ngoại có thể kể lại câu chuyện từ ký ức.
Nhưng ký ức sau hàng chục năm có thể thay đổi.
Vì vậy, chương này không hỏi:
“Ai kể câu chuyện đúng?”
mà hỏi:
“Mỗi người thực sự biết được đến đâu?”
1. Sau cái chết của người chỉ huy, đội hình tan rã
Đông Tiến II không kết thúc bằng một cuộc rút quân có tổ chức.
Các nguồn hồi cố mô tả lực lượng bị đánh tan, một bộ phận bị bắt, một bộ phận chạy thoát và một số người chết tại chỗ.
Một nguồn cộng đồng hải ngoại mô tả khoảng 110 người tham gia đợt Đông Tiến II năm 1987; sau trận cuối, một số bị bắt và một số tìm đường trở lại Thái Lan. Một nguồn khác đưa con số cao hơn.
Những con số này không hoàn toàn thống nhất.
Đó không phải chuyện nhỏ.
Bởi muốn xác định ai là nhân chứng cuối cùng của Hoàng Cơ Minh, trước hết phải dựng được đội hình thực tế của đoàn quân:
Ai là chỉ huy?
Ai bảo vệ chỉ huy?
Ai phụ trách thông tin?
Ai làm liên lạc?
Ai đi trước?
Ai đi sau?
Ai bị thương?
Ai sống sót?
Nếu không dựng được đội hình, chúng ta rất dễ lấy một người từng tham gia Đông Tiến II nhưng không có mặt tại trận cuối làm “nhân chứng trực tiếp”.
2. Quyết đoàn đặc nhiệm bảo vệ người chỉ huy
Một nguồn hồi cố của người từng tham gia Mặt Trận mô tả Đông Tiến II được tổ chức thành một “Tâm đoàn”, gồm ba Quyết đoàn; mỗi Quyết đoàn gồm ba Dân đoàn, mỗi Dân đoàn khoảng 15 người.
Nguồn này còn cho biết có một Quyết đoàn đặc nhiệm với nhiệm vụ bảo vệ Chủ tịch và các cán bộ Trung ương.
Nếu thông tin này chính xác, nó có giá trị nghiên cứu rất lớn.
Bởi những người thuộc đơn vị bảo vệ đặc biệt có khả năng ở gần Hoàng Cơ Minh hơn những người khác.
Nhưng phải cẩn thận.
Nguồn này là một bài hồi cố của cộng đồng, không phải hồ sơ quân sự độc lập.
Do đó, hiện chúng ta chỉ có thể đặt ra câu hỏi:
Những người thuộc đơn vị bảo vệ Hoàng Cơ Minh trong những giờ cuối là ai?
Đây là danh sách cần truy tìm trước khi đưa ra bất kỳ kết luận nào về cái chết của ông.
3. Một cái tên cần đặc biệt chú ý: Võ Hoàng
Một nguồn hồi cố kể rằng sau khi Hoàng Cơ Minh chết, một cán bộ bí thư tên Võ Hoàng tuyên bố đại ý rằng ông không thể chết theo mà phải sống để làm chứng nhân lịch sử.
Nguồn này nói Võ Hoàng sau đó cũng bị trúng M79 và chết; cuốn sổ tay hành quân cùng mật mã liên lạc rơi vào tay phía Việt Nam.
Nếu câu chuyện này có thể được xác minh bằng tài liệu độc lập, Võ Hoàng sẽ là một nhân vật đặc biệt quan trọng.
Không phải vì ông có thể kể lại toàn bộ câu chuyện.
Mà vì nếu ông thực sự ở cạnh Hoàng Cơ Minh trong giai đoạn cuối, lời nói và hành động của ông có thể giúp xác định:
- Hoàng Cơ Minh lúc đó còn chỉ huy được hay không;
- lực lượng đã tan rã đến mức nào;
- ai là những người còn ở cạnh ông;
- và diễn biến xảy ra sau khi ông bị thương.
Nhưng hiện tại, câu chuyện về Võ Hoàng chủ yếu xuất hiện trong nguồn hồi cố của cộng đồng.
Vì vậy, chúng ta phải đánh dấu:
Có lời kể – chưa đủ chứng cứ độc lập để xác nhận toàn bộ chi tiết.
4. Lê Đình Bảy: một trường hợp phải đọc rất thận trọng
Một nhân vật khác thường xuyên xuất hiện trong các tài liệu về Mặt Trận là Lê Đình Bảy.
Theo nguồn hồi cố của cộng đồng, ông bị bắt sau Đông Tiến và sau này kể lại về hoạt động bên trong chiến khu. Nguồn này mô tả ông là người hợp tác với chính quyền Việt Nam sau khi ra tù và vì vậy bị một bộ phận người từng tham gia Mặt Trận xem là “phản bội”.
Đây là một trường hợp mà nghiên cứu lịch sử rất dễ rơi vào bẫy.
Nếu một người sau khi bị bắt cung cấp thông tin cho chính quyền, người ta có thể lập tức kết luận:
“Ông ta phản bội nên lời khai không đáng tin.”
Nhưng đó không phải phương pháp kiểm chứng.
Cũng không thể làm ngược lại:
“Ông ta ở trong chiến khu nên mọi điều ông ta kể đều đúng.”
Cách đúng hơn là:
tách từng lời khai thành từng mệnh đề để kiểm chứng độc lập.
Ví dụ:
Lê Đình Bảy nói A.
Sau đó hỏi:
- Có tài liệu Mặt Trận xác nhận A không?
- Có người sống sót khác xác nhận A không?
- Có tài liệu phía Việt Nam xác nhận A không?
- Có nguồn quốc tế độc lập xác nhận A không?
- A có phù hợp với thời gian, địa điểm và cơ cấu tổ chức đã biết không?
Nếu nhiều nguồn độc lập cùng xác nhận, độ tin cậy tăng lên.
Nếu chỉ có một người nói, phải giữ ở mức:
“Theo lời khai của Lê Đình Bảy…”
Không được biến thành:
“Sự thật là…”
5. Người bị bắt và vấn đề lời khai
Sau Đông Tiến II, một số người bị bắt và sau đó bị đưa ra xét xử tại Việt Nam.
Đây là nguồn tài liệu đặc biệt quan trọng.
Nhưng cũng là nguồn phải đọc hai lớp.
Lớp thứ nhất
Họ là những người thực sự tham gia hoặc bị bắt trong quá trình hoạt động của Mặt Trận.
Vì vậy lời khai của họ có khả năng chứa thông tin mà những người bên ngoài không thể biết.
Lớp thứ hai
Họ khai trong hoàn cảnh bị bắt giữ và xét xử.
Do đó, người nghiên cứu không được tự động coi mọi lời khai trước cơ quan điều tra là sự thật hoàn toàn.
Đặc biệt cần phân biệt:
lời khai của bị cáo
với:
chứng cứ được dùng để kiểm chứng lời khai đó.
Một lời khai có thể đúng một phần, sai một phần.
Thậm chí người khai có thể biết chính xác về đơn vị mình nhưng không biết gì về quyết định của cấp chỉ huy.
6. Phiên tòa năm 1987 có thể cho chúng ta biết gì?
Phiên tòa cuối năm 1987 có giá trị ở một điểm rất quan trọng:
Nó cho thấy một số người sống sót đã đi qua một hệ thống hỏi cung, điều tra và xét xử.
Qua đó có thể tìm hiểu:
- tổ chức được cấu trúc như thế nào;
- ai chỉ huy;
- lực lượng gồm những ai;
- đường đi như thế nào;
- họ đã gặp lực lượng nào;
- ai bị bắt;
- ai chết;
- những người còn sống biết gì về Hoàng Cơ Minh.
Nhưng phiên tòa không thể tự động giải quyết tất cả.
Một bản án có thể chứng minh rằng tòa án đã xác định một sự kiện.
Nó không nhất thiết chứng minh rằng mọi chi tiết trong lời kể của bên công tố đều là sự thật lịch sử độc lập.
Đây là lý do chúng ta phải đọc:
bản án + lời khai + tài liệu thu giữ + nguồn ngoài phiên tòa.
7. Điều đáng chú ý: các nguồn sống sót không hoàn toàn thống nhất
Đây là điểm rất quan trọng.
Nếu toàn bộ người sống sót kể cùng một câu chuyện với cùng một chi tiết, chúng ta có thể có một cơ sở mạnh hơn.
Nhưng các nguồn hồi cố hiện có cho thấy nhiều khác biệt:
- số người tham gia;
- ngày xuất phát;
- thời gian hành quân;
- số người chết;
- số người bị bắt;
- ngày Hoàng Cơ Minh chết;
- nơi ông chết;
- cách ông chết.
Một nguồn hồi cố nói trận cuối diễn ra đêm 27 tháng 8 và Hoàng Cơ Minh tự sát.
Một hồi ký khác của Phạm Văn Liễu lại đưa ngày tự sát của Hoàng Cơ Minh là 18 tháng 8 năm 1987.
Trong khi những nguồn khác ghi 27 hoặc 28 tháng 8.
Đây là một mâu thuẫn không thể bỏ qua.
Và nó cho chúng ta một bài học phương pháp rất rõ:
Không được lấy một nguồn hải ngoại rồi dùng nguồn đó để “chứng minh” một nguồn hải ngoại khác.
Phải truy về nguồn gần sự kiện nhất có thể.
8. Mâu thuẫn về ngày chết không phải là chuyện nhỏ
Nếu Hoàng Cơ Minh chết ngày 18 tháng 8, thì câu chuyện về “trận cuối đêm 27 tháng 8” phải được giải thích lại.
Nếu ông chết ngày 27 hoặc 28 tháng 8, thì thông tin ngày 18 tháng 8 phải được xem là sai, nhầm hoặc dựa trên một nguồn khác.
Đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng cảm tính.
Cần lập một bảng đối chiếu:
| Nguồn | Ngày chết được nêu | Cách chết | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Nguồn Mặt Trận | ban đầu phủ nhận cái chết | — | tuyên bố tổ chức |
| Nguồn Việt Nam | 28/8 hoặc cuối tháng 8 | tự sát sau khi bị thương / chết trong giao chiến | nguồn chính thức |
| Hồi cố cộng đồng | 27/8 | tự sát | hồi ký/hồi cố |
| Phạm Văn Liễu | 18/8 | tự sát bằng súng | hồi ký |
| Nguồn nghiên cứu hậu kỳ | cuối tháng 8 | tự sát | tổng hợp các nguồn |
Chỉ riêng bảng này đã cho thấy:
chúng ta chưa được phép khóa ngày chết bằng một câu khẳng định đơn giản.
9. Phạm Văn Liễu là nhân chứng hay một bên trong cuộc tranh chấp?
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.
Phạm Văn Liễu không phải người ngoài.
Ông từng là một nhân vật quan trọng trong Mặt Trận và từng có tranh chấp quyền lực với Hoàng Cơ Minh.
Vì vậy, hồi ký của ông có giá trị rất lớn về:
- cơ cấu tổ chức;
- quan hệ giữa các lãnh đạo;
- quá trình hình thành Mặt Trận;
- Đông Tiến;
- những gì ông biết từ mạng lưới hải ngoại.
Nhưng chính vì ông từng là một bên trong cuộc tranh chấp, lời kể của ông phải được đối chiếu.
Đặc biệt đối với những nhận định như:
“ảo tưởng”,
“khẩu hiệu kháng chiến hay là chết”,
“đưa anh em vào chỗ chết”,
đó là đánh giá của người viết hồi ký, không phải dữ kiện tự thân.
Ta có thể trích dẫn nó.
Nhưng phải viết:
“Theo hồi ký của Phạm Văn Liễu…”
chứ không nên viết:
“Sự thật là Hoàng Cơ Minh đã…”
10. Một vấn đề khác: tại sao những người sống sót lại kể khác nhau?
Có ít nhất bốn nguyên nhân có thể xảy ra.
Thứ nhất: họ không cùng ở một vị trí
Một người ở bộ phận tiền phương không thể biết chính xác chuyện xảy ra ở bộ chỉ huy phía sau.
Thứ hai: thông tin bị đứt đoạn
Trong rừng núi, dưới hỏa lực và truy kích, người này có thể không biết người kia đã chết hay còn sống.
Thứ ba: ký ức thay đổi theo thời gian
Một người kể năm 1987 có thể nhớ khác với khi kể năm 2007.
Thứ tư: câu chuyện sau đó có thể chịu ảnh hưởng chính trị
Sau thất bại của Đông Tiến, những người sống sót phải giải thích:
Vì sao cuộc hành quân thất bại?
Từ đó có thể hình thành các cách giải thích khác nhau.
Có người cho rằng do lực lượng đối phương quá mạnh.
Có người cho rằng do chiến thuật sai.
Có người cho rằng do nội gián.
Có người cho rằng do lãnh đạo.
Có người cho rằng do thiếu thông tin.
Nhưng:
một lời giải thích xuất hiện sau thất bại không nhất thiết là nguyên nhân thực sự của thất bại.
11. Cáo buộc “nội gián” cần đặc biệt thận trọng
Một số nguồn hải ngoại đưa ra những cáo buộc rất nặng về việc có người xâm nhập vào Mặt Trận hoặc làm việc cho phía Việt Nam.
Những cáo buộc này thường được dùng để giải thích tại sao lực lượng bị phát hiện hoặc tại sao một số người bị bắt.
Nhưng cần tách:
có người bị nghi là nội gián
khỏi:
đã chứng minh người đó là nội gián.
Đây là hai mức hoàn toàn khác nhau.
Nếu không có hồ sơ tình báo, lời khai độc lập, tài liệu liên lạc hoặc chứng cứ đối chiếu, chúng ta chỉ nên ghi:
“Có cáo buộc về…”
không nên viết:
“Đã có nội gián…”
Đặc biệt không nên dùng giả thuyết nội gián để giải thích mọi thất bại.
Một chiến dịch có thể thất bại vì rất nhiều nguyên nhân mà không cần đến giả thuyết nội gián.
12. Người sống sót có thể giúp trả lời câu hỏi quan trọng nhất
Không phải:
“Hoàng Cơ Minh có phải người hùng không?”
Mà là:
“Trong những giờ cuối cùng, Hoàng Cơ Minh còn kiểm soát tình hình đến mức nào?”
Nếu ông vẫn:
- ra lệnh;
- phân công lực lượng;
- quyết định hướng đi;
- tổ chức phòng thủ;
- liên lạc với các đơn vị;
thì trách nhiệm chỉ huy của ông trong giai đoạn cuối là rất rõ.
Nếu ông đã:
- bị thương nặng;
- mất liên lạc;
- không còn chỉ huy được;
- và các đơn vị tự phân tán;
thì phải phân biệt quyết định của ông trước khi bị thương với hành động của những người còn lại sau đó.
Đây là một vấn đề trách nhiệm rất quan trọng.
13. “Tự sát” không thể được dùng để kết thúc hồ sơ
Giả sử sau này chúng ta xác định chắc chắn Hoàng Cơ Minh tự sát.
Điều đó vẫn chưa trả lời được:
- ông tự sát lúc nào;
- sau quyết định nào;
- sau khi bị thương hay trước;
- ai ở cạnh ông;
- ông có ra lệnh gì trước đó;
- những người còn lại được thông báo như thế nào;
- và vì sao tổ chức hải ngoại vẫn tuyên bố ông còn sống sau đó.
Ngược lại, nếu xác định ông chết vì hỏa lực đối phương, cũng chưa trả lời:
- tại sao lực lượng tiến vào tình thế đó;
- ai quyết định tiếp tục;
- kế hoạch dự phòng là gì;
- và vì sao không có phương án rút lui hiệu quả.
Nguyên nhân cái chết và trách nhiệm của chiến dịch là hai vấn đề khác nhau.
14. Một chi tiết rất đáng chú ý: sự chậm trễ trong việc công bố cái chết
Các nguồn hải ngoại không thống nhất về thời điểm Mặt Trận chính thức thừa nhận cái chết của Hoàng Cơ Minh.
Một số nguồn nói tổ chức chỉ công bố nhiều năm sau; trong khi những nguồn khác cho thấy đã có các tài liệu, lễ tưởng niệm và thông tin nội bộ sớm hơn.
Do đó, tuyên bố:
“Mặt Trận giấu cái chết 14 năm”
hiện chưa nên đưa vào sách như một dữ kiện đã chứng minh.
Nhưng chúng ta có thể đặt câu hỏi:
Vì sao trong một thời gian sau Đông Tiến II, thông tin chính thức về số phận Hoàng Cơ Minh vẫn không rõ ràng?
Câu hỏi này liên quan trực tiếp đến:
quyền kiểm soát thông tin của tổ chức.
Và đây là một chủ đề sẽ còn quay lại trong các chương sau.
15. Điều người sống sót có thể kể – và điều họ không thể biết
Đây là một nguyên tắc mà cuốn sách cần giữ xuyên suốt.
Một người có thể biết:
“Tôi nhìn thấy Hoàng Cơ Minh bị thương.”
Nhưng không nhất thiết biết:
“Ông chết lúc 10 giờ.”
Một người có thể biết:
“Tôi nghe tiếng súng.”
Nhưng không nhất thiết biết:
“Đó là tiếng súng của Hoàng Cơ Minh.”
Một người có thể biết:
“Tôi nghe người khác nói ông đã tự sát.”
Nhưng đó là:
lời nghe lại, không phải chứng kiến trực tiếp.
Vì vậy, trong hồ sơ nhân chứng cần phân thành ít nhất bốn cấp:
Cấp 1 – trực tiếp nhìn thấy.
Cấp 2 – trực tiếp nghe từ người có mặt.
Cấp 3 – nghe lại từ người khác.
Cấp 4 – suy luận từ các sự kiện sau đó.
Chỉ khi phân tầng như vậy, chúng ta mới tránh được việc một câu chuyện truyền miệng biến thành “sự thật lịch sử”.
16. Hồ sơ nhân chứng cần được lập lại từ đầu
Từ những tài liệu hiện có, chưa nên lập danh sách “nhân chứng cuối cùng” như một danh sách đã hoàn tất.
Thay vào đó, cần lập hồ sơ truy tìm nhân chứng:
Nhóm 1 – người thuộc đơn vị bảo vệ Hoàng Cơ Minh
Đây là nhóm có khả năng biết nhiều nhất về những giờ cuối.
Nhóm 2 – cán bộ chỉ huy
Có thể biết các quyết định cuối cùng và tình trạng của Hoàng Cơ Minh.
Nhóm 3 – người sống sót sau trận cuối
Có thể biết ông còn sống đến thời điểm nào.
Nhóm 4 – người bị bắt
Có thể cung cấp thông tin về đội hình và những gì xảy ra trước khi bị bắt.
Nhóm 5 – người tiếp xúc với những người sống sót sau khi họ trở về
Có thể giúp xác định lời kể được hình thành vào thời điểm nào.
Nhóm 6 – người phía Lào hoặc Việt Nam trực tiếp tham gia truy kích
Nếu còn tài liệu hoặc lời khai, đây là nguồn đối chiếu độc lập đặc biệt quan trọng.
17. Một nguyên tắc quan trọng: không phải nhân chứng nào cũng có giá trị ngang nhau
Giả sử:
Người A nói ông nhìn thấy Hoàng Cơ Minh tự sát.
Người B nói ông nghe một người khác nói Hoàng Cơ Minh tự sát.
Người C nói một tài liệu của tổ chức ghi rằng ông tự sát.
Ba thông tin đều có giá trị.
Nhưng không có giá trị chứng minh ngang nhau.
Thứ tự ưu tiên thường phải là:
chứng kiến trực tiếp → tài liệu được lập ngay sau sự kiện → lời kể của người trực tiếp có mặt → lời kể hồi cố → nguồn truyền miệng.
Đây không phải quy tắc tuyệt đối.
Nhưng là nguyên tắc khởi đầu tốt hơn nhiều so với việc chọn nguồn theo lập trường chính trị.
18. Hoàng Cơ Minh đã trở thành biểu tượng trước khi lịch sử hoàn tất hồ sơ
Đây có lẽ là điều quan trọng nhất của chương này.
Ngay sau cái chết của ông, hai hình ảnh khác nhau bắt đầu hình thành.
Một phía có thể nhìn ông như:
một người lính trở về chiến đấu và chết cùng lực lượng của mình.
Phía khác nhìn ông như:
người đứng đầu một tổ chức vũ trang thất bại trong âm mưu chống chính quyền.
Sau đó, mỗi cộng đồng xây dựng ký ức riêng.
Một bên nhấn mạnh:
lý tưởng – hy sinh – trở về – dân tộc.
Bên kia nhấn mạnh:
xâm nhập – chống phá – thất bại – trách nhiệm.
Nhưng lịch sử không nhất thiết phải chọn toàn bộ một trong hai câu chuyện.
Lịch sử có thể nói:
Hoàng Cơ Minh thực sự tin vào mục tiêu của mình.
và đồng thời:
chiến lược ông lựa chọn đã thất bại.
Hai nhận định đó không mâu thuẫn.
Một người có thể chân thành trong lý tưởng và vẫn sai trong phương pháp.
19. Đặt lại vấn đề
Sau khi xem xét những người sống sót, câu hỏi về cái chết của Hoàng Cơ Minh vẫn chưa hoàn toàn khép lại.
Nhưng chúng ta đã tiến thêm một bước.
Chúng ta biết rằng:
không thể chỉ dựa vào một nguồn duy nhất.
Không thể lấy:
- nguồn chính thức Việt Nam làm toàn bộ sự thật;
- nguồn Mặt Trận làm toàn bộ sự thật;
- hồi ký Phạm Văn Liễu làm toàn bộ sự thật;
- hay lời kể của một người sống sót làm toàn bộ sự thật.
Mỗi nguồn là một mảnh.
Nhiệm vụ của người nghiên cứu là ghép các mảnh đó mà không được tự ý vẽ thêm những phần còn thiếu.
20. Vấn nạn: Khi nhân chứng trở thành người mang ký ức của một cuộc chiến
Một người sống sót không chỉ mang theo thông tin.
Họ còn mang theo:
- mất mát;
- tình bạn;
- lòng trung thành;
- sự thất vọng;
- mặc cảm;
- niềm tin;
- và đôi khi cả những điều họ không muốn nói.
Vì vậy, lời kể của họ vừa là nguồn sử liệu, vừa là ký ức cá nhân.
Hai thứ đó cần được đọc đồng thời nhưng không được nhập làm một.
Nếu một người nói:
“Tôi đã nhìn thấy…”
đó là một tuyên bố về sự kiện.
Nếu người ấy nói:
“Tôi cho rằng…”
đó là nhận định.
Nếu người ấy nói:
“Chúng tôi tin rằng…”
đó là niềm tin của một nhóm.
Nếu người ấy nói:
“Sau này tôi mới biết…”
đó là thông tin hồi cứu.
Chỉ cần phân biệt bốn câu ấy, chất lượng của hồ sơ lịch sử đã thay đổi rất nhiều.
21. Quy luật vận hành – Bài học Hưng Quốc
Một quốc gia muốn mạnh không thể xây dựng chính sách chỉ bằng ký ức của những người đã trải qua sự kiện.
Một tổ chức cũng vậy.
Ký ức cần được tôn trọng, nhưng phải được kiểm chứng.
Người sống sót có thể giữ lại những điều mà tài liệu chính thức không có.
Nhưng người sống sót cũng có thể nhớ sai.
Tài liệu chính thức có thể chứa thông tin quan trọng.
Nhưng tài liệu chính thức cũng có thể phản ánh lợi ích của người lập tài liệu.
Hồi ký có thể giúp chúng ta nhìn thấy bên trong một tổ chức.
Nhưng hồi ký cũng có thể mang theo sự thiên lệch của người viết.
Vì vậy:
Sự thật lịch sử không thuộc về người kể hay người thắng; nó thuộc về mức độ mà các nguồn có thể kiểm chứng lẫn nhau.
Đây cũng là lý do chương tiếp theo không nên vội đi đến kết luận cuối cùng.
Trước khi phán định Hoàng Cơ Minh, cần quay lại một câu hỏi lớn hơn:
Những gì Mặt Trận nói về lực lượng bên trong Việt Nam có thực sự tồn tại đến mức nào?
Bởi nếu Mặt Trận tin rằng mình đang đưa một lực lượng từ bên ngoài trở về để kết nối với một phong trào đã tồn tại trong nước, chúng ta phải kiểm tra:
cơ sở xã hội ấy thực sự rộng đến đâu, ai tham gia, có bao nhiêu người, và những tuyên bố nào đã được chứng minh – những tuyên bố nào chỉ tồn tại trong tuyên truyền.
Đó sẽ là trọng tâm của Chương XIV – “MẶT TRẬN CÓ THỰC SỰ CÓ CƠ SỞ TRONG NƯỚC?”


22:42
Hoàng Phong Nhã
Posted in:
0 comments:
Đăng nhận xét