Knowledge

Knowledge
Success is the ability to go from one failure to another with no loss of enthusiasm. Thành công là khả năng đi từ thất bại này đến thất bại khác mà không mất đi nhiệt huyết (Winston Churchill ). Khi người giàu ăn cắp, người ta bảo anh ta nhầm lẫn, khi người nghèo ăn cắp, người ta bảo anh ta ăn cắp. Tục ngữ Iran. Tiền thì có nghĩa lý gì nếu nó không thể mua hạnh phúc? Agatha Christie. Lý tưởng của đời tôi là làm những việc rất nhỏ mọn với một trái tim thật rộng lớn. Maggy. Tính ghen ghét làm mất đi sức mạnh của con người. Tục ngữ Nga. Men are born to succeed, not to fail. Con người sinh ra để thành công, không phải để thất bại. Henry David Thoreau. Thomas Paine đã viết: Bất lương không phải là TIN hay KHÔNG TIN. Mà bất lương là khi xác nhận rằng mình tin vào một việc mà thực sự mình không tin .

Chủ Nhật, 15 tháng 11, 2026

CHƯƠNG 45 - ĐỐI THOẠI VỚI LÊ ĐỨC THỌ - LÊ DUẨN VÀ LÊ ĐỨC THỌ: HAI LOẠI QUYỀN LỰC TRONG MỘT CUỘC CHIẾN

ĐỐI THOẠI VỚI LÊ ĐỨC THỌ

Quyền lực, chiến tranh, hòa bình và trách nhiệm

Từ người đứng đầu an ninh đến bài toán quyền lực, quản trị và Đổi mới.

Hoàng Phong Nhã

PHẦN VI: LÊ ĐỨC THỌ VÀ CHIẾN TRANH

CHƯƠNG XLV

LÊ DUẨN VÀ LÊ ĐỨC THỌ: HAI LOẠI QUYỀN LỰC TRONG MỘT CUỘC CHIẾN

Muốn thấu hiểu vị trí và vai trò của Lê Đức Thọ trong guồng máy chiến tranh, người nghiên cứu không thể chỉ dừng lại ở danh mục chức vụ hành chính của ông.

Đồng thời, cũng không thể tách rời ông khỏi hình bóng của Lê Duẩn – nhân vật đồng minh chính trị gần gũi nhất ở thượng tầng. Tuy nhiên, việc đặt hai con người ấy cạnh nhau không đồng nghĩa với việc xem họ là một khối quyền lực đồng nhất, nơi mọi suy nghĩ, mọi quyết định và mọi hệ lụy đều chung một nhịp đập.

Lê Duẩn và Lê Đức Thọ xuất phát từ những thế mạnh khác nhau và nắm giữ hai trọng tâm quyền lực không trùng lặp:

  • Lê Duẩn ngày càng vươn lên giữ vị trí trung tâm trong việc định hình đường lối chiến lược chính trị và chiến tranh.
  • Lê Đức Thọ sở hữu thế mạnh tuyệt đối về công tác tổ chức, nhân sự, kiểm tra và xây dựng bộ máy.

Hai loại quyền lực này có thể bổ sung cho nhau một cách hoàn hảo, nhưng bổ sung không bao giờ có nghĩa là đồng nhất. Đó là ranh giới phương pháp luận bắt buộc phải duy trì nghiêm ngặt.

1. Lê Duẩn: Nền tảng kinh nghiệm thực tiễn từ Nam Bộ

  • Dữ kiện: Lê Duẩn sinh năm 1907 tại Quảng Trị, nhưng toàn bộ cuộc đời hoạt động cách mạng của ông gắn bó máu thịt với chiến trường Nam Bộ từ thời kỳ thuộc địa, qua nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam và đày ải. Sau Hiệp định Genève (1954), ông tập kết ra Bắc, soạn thảo bản "Đề cương cách mạng miền Nam" (1956), được bầu làm Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội III (1960) và giữ trọng trách Tổng Bí thư từ năm 1969 đến 1986.
  • Diễn giải: Nền tảng thực tiễn từ phong trào Nam Bộ trao cho Lê Duẩn một tầm nhìn và vị thế đặc biệt khi Hà Nội phải giải quyết bài toán chiến lược đối với miền Nam. Tuy nhiên, cần tránh suy diễn một chiều rằng chỉ vì kinh nghiệm cá nhân ấy mà ông đứng trên tất cả để đơn phương định đoạt đường lối; mọi chủ trương đều phải đi qua sự thông qua của tập thể Bộ Chính trị.

2. Lê Đức Thọ: Quyền lực xuất phát từ huyết mạch tổ chức

  • Dữ kiện: Lê Đức Thọ sinh năm 1911, sớm tham gia phong trào cách mạng và nhiều lần chịu cảnh tù đày dưới chế độ cũ. Sau năm 1945, ông hoạt động xen kẽ giữa Nam Bộ và Trung ương, rồi chính thức đảm nhận các trọng trách hàng đầu trong công tác tổ chức và cán bộ của Đảng từ sau năm 1954, trở thành thành viên cốt cán của Bộ Chính trị và Ban Bí thư trong suốt thập niên 1950 và 1960.
  • Diễn giải: Nếu Lê Duẩn là hiện thân của trục tư duy chiến lược và định hướng chính trị, thì Lê Đức Thọ là kiến trúc sư của hệ thống nhân sự và tổ chức. Đây không phải là một sự phân công tuyệt đối (bởi Lê Duẩn vẫn can thiệp sâu vào công tác tổ chức, và Lê Đức Thọ cũng tham gia mọi quyết định chiến lược lớn), nhưng sự khác biệt về trọng tâm quyền lực là thực tế không thể chối cãi.

3. Điểm chung tiểu sử và sự độc lập trong tư duy

  • Dữ kiện: Cả Lê Duẩn và Lê Đức Thọ đều từng trải qua nhiều năm tháng hoạt động bí mật, đối mặt với sự đàn áp tàn khốc tại Nam Bộ trước năm 1954.
  • Diễn giải: Nền tảng trải nghiệm chung ấy tạo ra một sự thấu hiểu chính trị sâu sắc giữa hai ông. Dù vậy, lịch sử không thể chứng minh sự đồng thuận bằng cách quy chụp tiểu sử. Những người cùng chung hoàn cảnh vẫn có thể rút ra những kết luận chiến lược khác nhau; sự hợp tác quyền lực luôn đòi hỏi phải được chứng minh bằng tài liệu lưu trữ cụ thể cho từng quyết định, thay vì dựa vào sự tương đồng về lý lịch.

4. Sự gia tăng quyền lực của Lê Duẩn và cơ chế tập thể

  • Dữ kiện: Sau Đại hội III (1960), với cương vị Bí thư thứ nhất, Lê Duẩn từng bước thúc đẩy đường lối đấu tranh vũ trang kết hợp chính trị ở miền Nam. Khi chiến tranh leo thang toàn diện sau năm 1965, ông trở thành nhân vật chủ chốt định hình các bước đi chiến lược.
  • Diễn giải: Ảnh hưởng to lớn của Lê Duẩn không đồng nghĩa với quyền lực chuyên quyền tuyệt đối. Mọi quyết định vẫn phải vận hành trong khuôn khổ lãnh đạo tập thể của Bộ Chính trị, nơi các nhà lãnh đạo khác như Hồ Chí Minh, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp và Lê Đức Thọ đều tham gia với trọng lượng và thẩm quyền riêng biệt trong từng lĩnh vực chuyên môn.

5. Lê Đức Thọ không phải là người trực tiếp chỉ huy quân sự

  • Dữ kiện: Lê Đức Thọ không giữ cương vị Tổng Tư lệnh quân đội, không phải Bộ trưởng Quốc phòng và không trực tiếp điều hành các binh đoàn chủ lực trên chiến trường. Các chức năng tác chiến quân sự thuộc về Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bộ máy quân ủy, bộ tổng tham mưu.
  • Diễn giải: Do đó, khi nói Lê Đức Thọ "lãnh đạo chiến tranh", phải hiểu đó là sự tham gia hoạch định chính trị ở cấp độ thượng tầng, tuyệt đối không đồng hóa với việc chỉ huy chiến dịch quân sự trên thực địa. Sự phân định này có ý nghĩa sống còn khi nghiên cứu các bước ngoặt như cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968: một quyết định chính trị về mục tiêu chiến lược không bao giờ đồng nhất với kế hoạch tác chiến quân sự chi tiết.

6. Sự giao thoa của hai loại quyền lực trong vụ án "Xét lại"

  • Dữ kiện: Vụ án "Xét lại chống Đảng" (1967–1968) là điểm hội tụ rõ nét nhất của sự phối hợp quyền lực: Lê Duẩn chi phối tầng đường lối tư tưởng, Lê Đức Thọ nắm giữ đòn bẩy tổ chức – cán bộ, và Trần Quốc Hoàn trực tiếp điều hành cỗ máy Công an trấn áp.
  • Diễn giải: Guồng máy quyền lực không vận hành bằng một căn phòng kín có hai người ngồi ra lệnh, mà thông qua một chuỗi các cơ quan phân công chặt chẽ: đường lối chính trị đẻ ra tiêu chuẩn phân loại \rightarrow cơ quan tổ chức lập hồ sơ \rightarrow bộ máy an ninh tiến hành điều tra \rightarrow báo cáo quay ngược về thượng tầng để ra quyết định xử lý.

7. Bài toán Tết Mậu Thân 1968: Tách bạch chính trị và tác chiến

  • Dữ kiện: Tết Mậu Thân 1968 là một trong những quyết định chiến lược vĩ đại và khốc liệt nhất của cuộc chiến. Quá trình này bao gồm bốn tầng rõ rệt: mục tiêu chính trị, quyết định chiến lược, kế hoạch quân sự và việc thực thi trên chiến trường. Lê Duẩn đóng vai trò thúc đẩy chủ lực; Bộ Chính trị thảo luận và phê chuẩn; Võ Nguyên Giáp cùng bộ máy quân sự xây dựng phương án tác chiến.
  • Diễn giải: Nếu các tài liệu sau này chứng minh Lê Đức Thọ tham gia trực tiếp vào một quyết định cụ thể của Mậu Thân, trách nhiệm của ông phải được quy chiếu đúng vào quyết định đó. Tuy nhiên, việc là thành viên Bộ Chính trị không cho phép người đời sau quy trọn vẹn hậu quả quân sự hay chiến thuật của Mậu Thân lên đầu cá nhân ông. Trách nhiệm chính trị vĩ mô không bao giờ đồng nghĩa với trách nhiệm chỉ huy tác chiến trực tiếp.

8. Thận trọng trước mối liên hệ giữa vụ "Xét lại" và Tết Mậu Thân

  • Dữ kiện: Nhiều nghiên cứu đặt giả thuyết rằng chiến dịch trấn áp vụ "Xét lại" năm 1967 có mối liên hệ nội bộ nhằm loại bỏ những ý kiến phản đối hoặc hoài nghi đối với kế hoạch Tổng tiến công Mậu Thân sắp diễn ra.
  • Diễn giải: Sự trùng lặp về thời gian (1967 và 1968) không tự động tạo ra quan hệ nhân quả. Để khẳng định việc bắt bớ những người bị quy kết "xét lại" nhằm dọn đường cho Mậu Thân, sử học bắt buộc phải tìm thấy các văn bản, biên bản họp hoặc lời khai trực tiếp cho thấy những người đó thực sự bị xem là vật cản đối với kế hoạch quân sự. Nếu thiếu chuỗi chứng cứ đó, mối liên hệ này mãi mãi chỉ dừng lại ở mức độ giả thuyết có cơ sở nghiên cứu, không thể mặc nhiên coi là sự thật lịch sử.

9. Kết luận phần phán định

Đến thời điểm này, có thể xác lập những điểm tựa tương đối vững chắc:

  1. Lê Duẩn và Lê Đức Thọ là hai trụ cột cao cấp của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhưng họ nắm giữ hai loại quyền lực khác biệt về trọng tâm: đường lối chiến lược và tổ chức – cán bộ.
  2. Quyền lực tổ chức của Lê Đức Thọ là công cụ bảo đảm để hiện thực hóa các chủ trương chiến tranh, nhưng không thể đánh đồng nó với quyền chỉ huy quân sự trực tiếp.
  3. Mối quan hệ giữa hai ông cần được kiểm chứng qua từng hồ sơ cụ thể thay vì áp đặt một khuôn mẫu suy diễn cứng nhắc.

Khoảng tối lớn nhất cần được soi chiếu tiếp theo chính là Tết Mậu Thân 1968 – nơi ranh giới giữa quyết định chính trị và trách nhiệm quân sự bị thử thách gay gắt nhất.

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

  • Văn kiện Đảng toàn tập, các tập từ năm 1960 đến 1968, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
  • Lien-Hang T. Nguyen, Hanoi’s War: An International History of the War for Peace in Vietnam, University of North Carolina Press, 2012.
  • Merle Pribbenow (dịch và biên tập), Victory in Vietnam: The Official History of the People’s Army of Vietnam, University Press of Kansas, 2002.
  • Sự thật về quan hệ Việt Nam – Trung Quốc trong 30 năm qua, Bộ Ngoại giao nước CHXHCN Việt Nam, Hà Nội, 1979.
  • The Cambridge History of the Vietnam War, Volume II: The Vietnamization and the Presidency, Cambridge University Press.

0 comments:

Đăng nhận xét