QUYỀN " PHẢN ĐỘNG " CỦA CON NGƯỜI BỊ ĐÀN ÁP BẤT CÔNG

NGUYỄN HỌC TẬP

Từ ngữ " phản động " ai trong chúng ta cũng thýờng nghe nói đến, đýợc hô to từ miệng những con ngýời chỉ biết có Đảng và Nhà Nước là thần thánh, không ai được động tới, mặc cho Đảng và Nhà Nýớc có sai trái và từđó đối xử với ngýời dân bằng lýờng gạt, đánh đập, tàn bạo nhý súc vật. Người dân trong một Đất Nước, hay con ngýời nói chung, có quyền " phản động ", đối kháng, chống đối lại những kẻ hành xử bất công, vô nhân đạo không? Lịch sử đã và đang trả lời cho câu hỏi một cách minh nhiên hay mặc nhiên.
I - Quyền " phản động " trong lịch sử. Vấn đề qụy mọp, cúi đầu vâng lệnh Công Quyền đã đuợc đặt ra ngay từ thời khởi thủy Kitô giáo, theo đó thì phải vâng lời Chúa trước khi vâng lời các luật lệ của con nguời: - " Obedire oportet Deo, magis quaư hominibus " ( Cần phải vâng lời Chúa, truớc khi vâng lời ngýời phàm ) ( ưct 5-9). Dựa trên nền tảng vừa kể, các Kitô hữu đầu tiên bất tuân luật pháp của đế quốc Roma, cho rằng các luật lệ đó là những điều ngược lại các giới răn của Chúa, nhứt là đạo luật Roma bắt buộc phải đi lính , gia nhập vào đoàn quân viễn chinh giết người như phát cỏ của họ. Bởi đó là đạo luật ngược lại giới răn " chớ giết ngýời " ( Điều răn thứ V ) của Kitô giáo. Các tín hữu Chúa Kitô lúc đó thanh thoảng chấp nhận các cực hình, kể cả phải tử đạo, để luôn luôn trung thành với tôn giáo và lương tâm mình. Bởi đó đọc lịch sử, chúng ta thấy được các tín hữu Chúa Kitô là những ngýời phản đối tiên khởi về vấn đề " đi lính ", " đi quân dịch " hay là " bọn phản động " đối với sắc lệnh của hoàng đế Roma. Nhýng rồi dòng lịch sử chuyển đổi, kể từ năm 313 trởđi, khi hoàng đế Constantino nhận biết Kitô giáo là Tôn Giáo và kế đến trở thành Quốc Giáo. Đến nỗi năm 380, một chiếu chỉ của hoàng đế Teodosio cho rằng chỉ có các tín hữu Chúa Kitô là những ngýời đáng trở thành quân nhân phục vụ trong các đội quân giữ an ninh trật tự và củng cố đế quốc.
Từ thời Trung Cổ trởđi, nhiều triết gia và thần học gia đã đýa ra những chủ thuyết về quyền chống đối kẻ độc tài. Thánh Tôma d'Aquino chẳng hạn, xác nhận rằng: - " Ai giết chết kẻ độc tài, là ngýời đáng đýợc khen ngợi và týởng thýởng " ( cfr Giorgio Giannini, Diritto di Resistenza, Centro Studi Difesa Civile, 1989, 121, cit. Summa Theologia III, 318...). Theo một số các nhà Hiến Pháp học danh tiếng, việc nhận biết quyền đối kháng đýợc xác định rõ rệt trong Nghị Quyết của vua André II năm 1222 và trong chýõng 61 Magna Carta Anh Quốc 1225. Quyền và bổn phận chống lại những kẻ đàn áp, độc tài, bất chính đýợc Tiền Đề Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ 1776 xác định rõ: - " Chúng tôi xác nhận rằng mọi ngýời đýợc dựng nên bình đẳng nhý nhau, đýợc Đấng Tạo Hoá ban cho những quyền bất khả nhýợng..., mà mỗi khi một hình thức chính quyền nào đạt đến mức chối bỏ những mục đích đó, dân chúng có quyền sửa đổi hay loại bỏ chính quyền đó, bằng cách thiết lập nên một chính quyền mới, đặt nền tảng trên các nguyên tắc vừa kể...Khi nào một chuổi các cuộc lạm quyền và hành xử sai trái...phản ngược lại đồ án đến nỗi làm cho con ngýời phải hoàn toàn qụy phục, thì lúc đó dân chúng có bổn phận, hõn cả chỉ là quyền, phải lật đổ chính quyền đó ". Quyền và bổn phận chống lại đàn áp bất chính có nền tảng pháp lý chính đáng của mình trong Cách Mạng Pháp Quốc 1789. Thật vậy Bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền và Quyền Công Dân 1789, điều 2 xác nhận: - " Mục đích của mỗi cộng đồng xã hội là gìn giữ các quyền tự nhiên và bất khả tách rời của con người. Các quyền đó là quyền tự do, quyền tý hữu, quyền có đuợc cuộc sống an ninh và quyền chống lại trấn áp ". Kế đến Hiến Pháp 1973 Pháp Quốc còn xác định chi tiết hõn: - " Quyền chống lại áp bức là hậu quả các quyền khác của con người " ( Điều 33). - " Khi chính quyền vi phạm các quyền của dân chúng, việc nổi dậy chống đối của dân chúng là một quyền thiên thánh nhứt và là một trong những bổn phận thiết yếu nhứt " ( Điều 35). Bẳng đi một thời gian quyền đối kháng của ngýời dân bị đàn áp bằng bạo lực không đýợc nhắc đến, sau những gì chúng ta vừa ghi lại ở trên. Nhýng rồi vấn đề đýợc pháp luật nhận biết đối với quyền con ngýời chống đối trýớc bạo lực bất công đýợc bắt đầu đề cập lại sau thế chiến II, sau những thảm trạng tàn sát hàng triệu ngýời, nhứt là ngýời Do Thái trong các lò sát sinh của Đức Quốc Xã. Nhý vậy, trong Nội Quy Toà Án Nuenberg, đýợc ký kết trong thoả ýớc Luân Đôn ngày 08.08.1945 giữa các Quốc Gia Đồng Minh, xác định nguyên tắc trách nhiệm hình sự cá nhân đối với những ai " phạm tội gây chiến" hay " phạm tội diệt chủng ", ngay cả khi ngýời đó thi hành theo lệnh trên cũng vậy. Quyền con ngýời chống trả đối với những đàn áp bất công, nguyên tắc nầy đýợc Định Chế Quốc Tế nhận biết và đýợc ghi trên nhiều Hiến Pháp sau thế chiến II, nhứt là Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức, là Hiến Pháp kết quả, thoát xuất từ tình trạng khủng khiếp của Đức Quốc Xã. - Hiến Pháp các Tiểu Bang về phía Á Châu của Cộng Hoà Liên Bang Đức, 01.12.1946 chẳng hạn, thiết định ởđiều 147 rằng: * "Chống lại cách hành xử quyền lực công quyền ngýợc lại Hiến Pháp là quyền và bổn phận của mỗi ngýời ". - HIến Pháp của Tiểu Bang Brema, 21.10,1947, xác đinh ởđiều 19 rằng: * " Nếu các quyền con ngýời được Hiến Pháp thiết định, bị công quyền vi phạm ngược lại Hiến Pháp, sự chống đối lại của mỗi ngýời là quyền và bổn phận". - Hiến Pháp Tiểu Bang Brandenburg ngày 21.01.1947, ởđiều 6 xác nhận: * " Chống lại các luật lệ ngýợc lại luân lý và nhân loại, con ngýời có quyền đýợc chống đối ". - Cũng vậy Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức, ởđiều 20, đoạn 4, tuyên bố: * " Mọi ngýời dân Đức đều có quyền chống đối lại đối với bất cứ ai có ý định phá hoại định chế hiện hành, nếu không có cách nào khác để cải tiến khác hõn ". 
 2 - Quyền " phản động " đýợc mặc nhiên tuyên bố trong một Hiến Pháp.
Khác với cách tuyên bố minh nhiên của một vài Hiến Pháp đýợc đề cập, đọc suốt 138 điều khoản Hiến Pháp 1947 Ý Quốc, không ai tìm đýợc một điều khoản nào đứng về phiá " bọn phản động " một cách minh nhiên, cho phép " bọn phản động " có quyền và có lý chứng chống đối lại cách hành xử man rợ của Đảng và Nhà Nýớc.
Điều đó khiến cho ngýời đọc đặt ra câu hỏi: nhý vậy ngýời dân Ý Quốc có quyền chống đối, " phản động " đối với bọn Phát Xít Mussolini ác ôn, nếu chẳng may có thể đội lốt gian hồ tái xuất hiện hay không?
Nhiều nhà Hiến Pháp học nổi tiếng của Ý đã không ngần ngại trả lời xác quyết. Bởi lẽ theo các vị, " quyền chống đối lại áp bức " đã đýợc Hiến Pháp mặc nhiên ( implicitamente) bảo vệ, đối với bất cứ ai vi phạm các nguyên tắc nền tảng của một Hiến Pháp Nhân Bản và Dân Chủ nhý Hiến Pháp 1947 Ý Quốc.
Thật vậy, quyền đối kháng chống lại những hành động bất công vi hiến đã đýợc chính danh hoá trong nguyên tắc " quyền tối thýợng của quốc gia thuộc về dân " trong điều khoản đầu tiên của Hiến Pháp 1947 Ý Quốc:
- " Quyền tối thýợng thuộc về dân, ngýời dân hành xử quyền tối thýợng đó theo các thể thức và trong các lằn mức của Hiến Pháp " ( Điều 1, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).
Trong câu nói vừa kể, " quyền tối thýợng thuộc về dân ", là quyền đýợc gán cho mỗi ngýời dân, nhý là thành phần dân chúng trong cộng đồng Quốc Gia, chớ không phải chỉ cho tập thể dân chúng ( hay " nhân dân " hiểu theo ngôn từ của các đồng chí ), để đè bẹp cá nhân, coi cá nhân chỉ là một con số.
Trong ngành Luật Pháp Ý Quốc:, có nhiều đạo luật thiết định quyền chống đối của cá nhân ( tức là của mỗi con ngýời ) trýớc những chỉ thị, nghị quyết, sắc lật, sắc lệnh...bất chính của tổ chức công quyền ( trung ýõng cũng nhýđịa phýõng ) hay trýớc thái độ bất chính tùy hỷ của nhân viên công quyền thuộc hạ:
- Điều 4 của Sắc Lệnh n.288, năm 1944, chính danh hoá việc chống đối tích cực ( tức là bằng mọi phýõng tiện ) đối với một viên chức công quyền hay một cõ quan chính trị, quản trị hay tý pháp, khi các động tác công cộng đó đýợc thi hành bất chấp luật lệ.
- Điều 51 của Bộ Hình Luật loại trừ khỏi bị trừng phạt các động tác đýợc thực hiện " trong việc thi hành phận vụ ", do một đạo luật cắt đặt cho hay do lệnh chính đáng của tổ chức công quyền đýa ra.
- Điều 650 của Bộ Hình Luật cho phép thành viên thuộc hạ cýởng chế lại các quyết định đýợc Cõ Quan Công Quyền " ban hành không chính đáng ", tức là ban bố tùy hỷ và bất hợp pháp.
- Đối với quân nhân, bổn phận vâng lời một chỉ thị bất hợp pháp đã đýợc đạo luật 382, ngày 11.07.1978, điều 4 tiên liệu nhý sau:
* " Quân nhân nhận đýợc một lệnh rõ ràng chống lại các cõ chế Quốc Gia hay việc thực hiện điều lệnh đó trở thành một tội phạm rõ rệt, ngýời quân nhân đó có bổn phận không thi hành lệnh và thông báo cho cấp trên cáng sớm càng tốt ".
Tất cả những đạo luật chính danh hoá thái độ " phản động ", phản đối,bất tuân vừa kể không có gì khác hõn là những đạo luật áp dụng điều 52, đoạn 2 của Hiến Pháp 1947 Ý Quốc, theo đó thì
- " Định chế quân đội phải đýợc thiết định dựa trên tinh thần dân chủ của Nền Cộng Hoà ".
Về phía cá nhân đã vậy, dân sự cũng nhý quân nhân, luât pháp đều chính danh hoá quyền " phản động ", đối kháng, bất tuân đýợc bảo vệ chống lại mọi cách hành xửđộc tài, đàn áp, phi nhân, coi con ngýời nhý rõm rạ.
Về phía tập thể, dộng tác " phản động " cũng đýợc chính danh hoá chống lại sắc luật, sắc lệnh, nghị quyết, chỉ thị... hay thái độ hành xử ngýợc lại các nguyên tắc hiến định, không phải chỉ đối với viên chức hay tổ chức công quyền đem ra áp dụng , mà còn ngay cả đối với các cõ quan hiến định, nhý Quốc Hội, Chính Quyền, Tý Pháp là những cõ quan đại diện Quốc Gia soạn thảo chuẩn y, áp dụng và giải tích sai trái tùy hỷ, trái với tinh thần của Hiến Pháp. Bởi lẽ đó là những đạo luật, động tác và giải tích phán đoán vi hiến.
Quyền " phản động " cá nhân cũng nhý tập thể. đýợc thể hiện nhý là hành xử các quyền tự do, đã đýợc Hiến Pháp 1947 Ý Quốc minh nhiên xác nhận:
- " Mọi ngýời đều có quyền tự do phát biểu tý týởng của mình bằng lời nói, bằng chữ viết và bằng các phýõng tiện truyền thông khác " ( Điều 21, đoạn 1, id.).
- Quyền đình công đýợc thể hiện trong lãnh vực đýợc luật pháp thiết định " ( Điều 40, id.).
- " Mọi công dân đều có quyền tự do hợp nhau thành các chính đảng, để cùng nhau theo phýõng thức dân chủ thiết định đýờng lối chính trị Quốc Gia " ( Điều 49, id.).
a) Trên thục tế, điều 54 Hiến Pháp 1947 thiết định:
- " Mọi công dân đều có bổn phận phải trung thành với Nền Cộng Hoà và tuân giữ Hiến Pháp và luật pháp. Các công dân đýợc ủy thác cho các phận vụ công cộng, có bổn phận phải chu toàn các bổn phận đó theo luật lệ và với danh dự, qua thể thức tuyên thệ ".
Tuy nhiên chúng ta không nên lầm lẫn giữa bổn phận trung thành và bổn phận vâng lời.
Thật vậy, đó là hai quan niệm khác nhau: trung thành với Nền Cộng Hoà đi trýớc, dĩ nhiên và trên lý thuyết, là tuân giữ lề luật Quốc Gia.
Bởi đó, bổn phận trung thành với Nền Cộng Hoà, và nhý vậy với Hiến Pháp và nhứt là với các nguyên tắc nền tảng đýợc thiết định trong Hiến Pháp, có giá trị trổi výợt và ýu tiên hõn bổn phận phải vâng lời, bởi vì phải vâng lời đối với những gì đýợc luật pháp thiết định, luật pháp là những diễn giải và thực thi lý týởng và giá trị đýợc ghi trên Hiến Pháp.
Trong trýờng hợp luật pháp có những đạo luật đi ngýợc lại các nguyên tắc nền tảng của Định Chế Hiến Pháp, tức là những đạo luật vi hiến, bổn phận vâng lời các nguyên tắc nền tảng hiến định phải đýợc đặt lên trên bổn phận vâng lời luật pháp.
Nhý vậy việc đõn sõ vâng lời luật pháp thôi, chýa đủ bổn phận vâng lời đối với thể chế Quốc Gia, đòi buộc phải có một thái độ thiết thực hợp với các nguyên tắc nền tảng của văn bản Hiến Pháp.
b) Qua ba quyền tự do đýợc trích dẫn ở trên, mà ngýời công dân phải có trong cuộc sống của mình. Đó là
- quyền tự do ngôn luận ( Điều 21, đoạn 1, id.),
- quyền đình công ( Điều 40, id.)
- và quyền thành lập và gia nhập chính đảng ( Điều 49, id),
chúng ta hiểu đýợc rằng quyền đối kháng hay " phản động " đối với những suy tý và hành xử sai trái của giới công quyền không phải chỉ là cách hành xử côn đồ, chỉ biết đánh đập, bỏ tù, giết chết, tiêu diệt nhý những gì đã và đang xảy ra, ai cũng thấy.
Ngýời dân có thể không đồng ý với những điều sai trái, áp bức bất công của công quyền bằng cách dùng
- lời nói của mình để phản đối, dùng các phýõng tiện truyền thông để thảo luật bàn thảo với ngýời khác, cho thấy đâu là điều sai trái có hại cho mình và cho anh em mình trong cộng đồng quốc gia hay cả cộng đồng quốc tế ( Điều 21, id.).
- ngýời công nhân có thể bất đồng ý kiến với kẻ có quyền thế, tý nhân cũng nhý công quyền, bằng cách phản ứng thụ động, " đình công ", không cộng tác, để tránh cho những điều sai trái không tạo thêm những tai họa lớn lao hõn cho mình và cho anh em ( Điều 40, id.).
- ngýời dân có thể họp nhau thành lập và kêu gọi thêm những ngýời khác gia nhập các chính đảng.
Hiến Pháp không xác định phải thành lập và gia nhập chính đảng nào, mà là
" Mọi công dân đều có quyền hợp nhau thành các chính đảng, để cùng nhau theo phýõng thức dân chủ, thiết định đýờng lối chính trị Quốc Gia " ( Điều 49 id.).
" Tự do ngôn luận " của cá nhân là tiếng nói đõn độc, ngýời dân có quyền thành lập và gia nhập các chính đảng, tiếng nói của mình nhờđýợc tổ chức các chính đảng khuếch đại đều khắp đất nýớc, để mọi ngýời hiểu đýợc, thấy đýợc đâu là sai trái của giới đýõng quyền và những gì đáng lý ra phải làm và hoạch định những đồ án tốt đẹp, lợi ích hõn cho mình và cho Đất Nýớc.
Ngoài ra " các chính đảng " không chỉ là tiếng nói tập thể của ngýời dân, mà còn là " tổ chức giáo dục " huấn dạy cho dân chúng biết những gì đáng làm và phải tránh, vì lợi ích Đất Nýớc.
Hiểu nhý vậy, quyền " phản động ", đối kháng không phải chỉ là những gì vũ phu tiêu cực, đả phá những sai trái, mà còn là những gì những gì tích cực, xây dựng tốt đẹp hõn cho công ích, làm cho cuộc sống ngýời dân và cộng đồng dân tộc đýọc tốt đẹp hõn.
Dĩ nhiên nên lýu ý trong khi thực hiện thái độ " phản động ", nên suy nghĩ có nên thực hiện " phản động " bằng bạo lực hay không. Bởi vì " phản động " để bênh vực một quyền bị cách hành xử của tổ chức công quyền xúc phạm, chúng ta không nên làm tổn thýõng hay hy sinh các quyền căn bản khác của con ngýời, ngang hàng hay quan trọng hõn, nhý
- quyền đýợc bảo toàn mạng sống
- hay quyền an ninh cá nhân chẳng hạn ( Dĩ nhiên thái độ dùng vũ lực của cá nhân đýợc cho phép trong một vài trýờng hợp đýợc Bộ Hình Luật thiết định trýớc, ví dụ nhýđể bảo vệ một quyền chính đáng hay trong trýờng hợp khẩn thiết cần kiếp, sẽ đýợc vị thẩm phán đýõng cuộc duyệt xét ) .
Qua những gì đýợc đề cập, chúng ta hiểu đýợc quyền " phản động ", chống đối lại các tý týởng và hành động sai trái của giới công quyền đýợc Hiến Pháp 1947 Ý Quốc chấp nhận, mặc dầu dýới hình thức mặc nhiên, bởi lẽ quyền đối kháng, " phản động ", không chấp nhận cách hành xử bất chính hay không hiệu năng của giới đýõng quyền, không có gì hõn là áp dụng hiện thực nguyên tắc tối thýợng của dân chúng,
" Quyền tối thýõng thuộc về ngýời dân, ngýời dân hành xử quyền tối thýợng của mìnhtheo caqc thể thức và trong giới mức hiến định " ( Điều 1, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc),
nói lên định chế luật pháp Quốc Gia.
Quyền tối thýợng đýợc thực hiện một cách trực tiếp qua các nguyên tắc nền tảng về quyền tự do, đýợc chính HIến Pháp xác nhận rõ ràng và một cách gián tiếp qua tổ chức Quốc Gia, các cõ chế Quản Trị Hành Chánh. Nhýng dù sao đi nữa hoạt động của tổ chức cõ chế Quốc Gia không thể đối ngýợc lại quyền tối thýợng của dân chúng.
Nhý vậy khi nào tổ chức Quốc Gia tỏ ra ý muốn hoặc hành xử không phù hợp với dân chúng, ngýời dân có quyền và bổn phận ( cá nhân cũng nhý tổ chức tập thể ) thu tóm lại quyền tối thýợng của mình để thiết lập lại tính cách chính đáng, ví dụ nhýđể bênh vực các cõ chế dân chủ.
Trên thực tế,
- mặc dầu Chính Quyền hay một cõ quan công quyên đã đýợc chính danh thiết lập bằng cuôc đầu phiếu,
- nhýng khi hành động výợt qua bên ngoài tính cách chính danh hợp pháp của mình, các công dân là những chủ nhân của quyền tối thýõng, có thể hay dúng hõn phải phát đông sự chống đối, " phản động " để thiết lập lại tình trạng luật pháp đã bị vi phạm.
Nếu ngýời công dân không có quyền " phản động " chống đối để lập lại trât tự, phýõng thể cuối cùng nào có thể tái tạo đýợc tình trạng luật pháp bị vi phạm, nuyên tắc quyền tối thýợng thuộc về dân sẽ là một nguyên tắc vô ý nghĩa.
Quyền đối kháng, " phản động " là một dụng cụ nền tảng, mặc dầu là dụng cụ đýợc dùng trong trýờng hợp bất thýờng, dùng để bảo đảm Định Chế Hiến Pháp, mặc dầu trong Hiến Pháp Ý Quốc 1947 không đýợc minh nhiên đề cập đến, nhýng lần býớc theo tinh thần đýợc chứa đựng trong Hiến Pháp, chúng ta cũng tìm ra đýợc.
Ngoài ra bổn phận trung thành với Hiến Pháp, đýợc điều 54 xác nhận, bao gồm cả bổn phận bất tuân đối với các đạo luật chống lại Hiến Pháp. Bởi đó khi có môt hành vi do một cõ chế Hiến Pháp thiết định, ngay cả Chính Quyền và Quốc Hội, nếu hành vi đó là cách hành xử vi hiến,
- ngýời dân không những có quyền mà còn có cả bổn phận phải chống đối lại,
-miễn là thái độ chống đối đó không phải là thái độ có thể vi phạm các quyền căn bản của ngýời khác và để bảo vệ các cõ chế dân chủ.
Nhý vậy khi cõ chế Quốc Gia thực hiện một động tác chống lại các nguyên tắc nền tảng của Hiến Pháp, ngýời dân có quyền " phản động " đối kháng, kể cả đối kháng tập thể, nhý là phýõng thể cuối cùng " extrema ratio " để thiết kế lại tính cách pháp lý hiến định.
Tùy trýờng hợp cách đối kháng đó có thể đýợc thự hiện dýới hình thức bất tuân dân sự và có hay không bạo lực.
Dân chủ của các Quốc Gia văn minh là vậy ! Quyền đối kháng hay " phản động " đối với những cách hành xử bất chính đều đýợc các Hiến Pháp thiết định, minh nhiên hay mặc nhiên cũng vậy.

Read more »

THỂ CHẾ NHÂN BẢN VÀ DÂN CHỦ ( 2 )

( 3 )  
NGUYỄN HỌC TẬP
III - Thể chế dân chủ trong Hiến Pháp.
1) Dân chủ Hy Lạp.
Thể chế " Dân Chủ" ( Demokratía) được áp dụng ở Cộng Hoà Athène vào thế kỷ IV trước Thiên Chúa Giáng Sinh.
Demokratía, danh từ kép của Hy Lạp, gồm Demos: dân chúng; Krátos: quyền hành.
Nhý vậy, Demokratía, quyền hành của dân chúng hay dân chúng là chủ nhân của quyền hành quốc gia, là từ ngữ ðược dịch ra nhiều ngôn ngữ Tây Âu: Democratia, La ngữ; Democrazia, Ý ngữ; Démocratie, Pháp ngữ; Democracy, Anh ngữ, có cùng nghĩa Dân Chủ của Việt ngữ chúng ta: quyền tối thượng của Quốc Gia thuộc về dân.
Ai trong chúng ta cũng biết những ýu ðiểm và khuyết ðiểm của lối tổ chức Demokratía của Cộng Hoà Athène.
Các Thị Xã ( Polis ) của Cộng Hoà Athène là những tổ chức tập hợp không quá một vài ngàn người:
- mỗi khi có chuyện cần, dân chúng ðýợc triệu tập ra các công trường thành phố, ðược giới cầm quyền ðýõng nhiệm trình bày vấn đề và lấy biểu quyết bằng cách hô to hay giõ tay ðồng thuận hay bác bỏ.
Dân chúng tự mình tham gia vào các quyết định liên quan đến đời sống Thị Xã. Đó là lối hành xử dân chủ trực tiếp.
Những ngýời cầm quyền trong Thị Xã được thay đổi luân phiên mau chóng, bằng cách rút thăm. Ai được rút thăm thì lên nắm quyền cho đến kỳ rút thăm tới.
Ưu điểm của dân chủ trực tiếp là ai cũng tham dự vào quyết định đường lối lãnh đạo Thị Xã.
Một ưu ðiểm khác là thể thức luân phiên, không ai có thể cố giữ lấy quyền lực ðể tác oai tác quái tùy hỷ, trở thành ðộc tài.
Như vậy, dân chủ trực tiếp, dân chủ luân phiên, dân chủ tham dự là ðặc tính của Dân Chủ.
Rút thãm ðể cử người lãnh đạo thay thế giới đương quyền là một hình thức bình đẳng, để ai cũng có thể có cơ hội đứng lên cầm quyền, nhýng cũng là khuyết ðiểm so với cách thức bầu cử bằng cách bỏ thãm của chúng ta.
Bởi lẽ ngýời ðýợc rút thãm có thể là ngýời không có khả năng lãnh đạo, không có trình độ hiểu biết tương xứng, không được đào tạo về chính trị và quản trị, có thể gây thiệt hại cho Thị Xã.
Một khuyết điểm khác của thể chế dân chủ trực tiếp là thể thức chỉ có thể áp dụng cho những cộng đồng có tầm vóc nhỏ bé như các Thị Xã thời Cộng Hoà Athène.
Quốc Gia của chúng ta hiện đại là những cộng đồng của vài chục triệu ngýời, nếu không nói là vài trãm triệu. Việc triệu tập ðồng loạt mọi ngýời ra công trýờng thành phố ðể biểu quyết các vấn ðề chính trị của Quốc Gia là ðiều khó có thể thực hiện ðược.
Có chãng còn có thể được dùng ở những Quốc Gia nhỏ bé nhý Thụy Sĩ, Cộng Hoà San Marino, Lãnh Địa Quận Tước Monaco.
Ngoài ra hình thức dân chủ trực tiếp hiện nay, chúng ta có thể áp dụng một đôi khi trong các cuộc trưng cầu dân ý.
Dân Chủ hiện đại của chúng ta phải tìm những phýõng thức khác ðể áp dụng tinh thần "quyền tối thýợng của Quốc Gia thuộc về dân " ( Demokratía) của Hy Lạp, ðể có thể gọi là Dân Chủ.
2 ) Dân Chủ hiện ðại.
Qua những gì chúng ta vừa trình bày về Dân Chủ của Cộng Hoà Athène, chúng ta có thể hiểu được ý nghĩa của từ ngữ Dân Chủ theo nguyên ngữ và nguyên thuỷ.
Nhýng nền Dân Chủ và thể thức hành xử của Cộng Hoà Athène, chúng ta không thể áp dụng ðýợc cho cộng ðồng Quốc Gia rộng lớn thập bội của chúng ta, cũng nhý rút thãm ðể chỉ ðịnh ngýời lãnh đạo của họ không phải là phýõng thức ðáng noi theo cho việc chọn ngýời tài nãng, ðức ðộ ðể lãnh đạo cộng đồng Quốc Gia hiện đại.
Chúng ta phải nghĩ ra phương thức khác để thực hiện thể chế Dân Chủ trong các điều kiện hiện tại của chúng ta, nhưng luôn luôn chúng ta nhằm đến áp dụng tinh thần Dân Chủ Hy Lạp, " chủ quyền tối thượng của Quốc Gia thuộc về Dân", nếu chúng ta muốn gọi thể chế chính trị của chúng ta là thể chế Dân Chủ.
Phương thức nào các Quốc Gia Dân Chủ Hiện Ðại ðã nghĩ ra?
" Dân Chủ Đại Diện".
Bằng cách nào?
Bằng
a) cách thức tự do lựa chọn những ngýời lãnh đạo,
b) quyền hành giao phó phải được kiểm soát và hạn chế.
Nói cách khác, phương thức thực hiện thể chế Dân Chủ hiện ðại là một hệ thống chính trị ðược suy nghĩ ra ðể quyền hành luôn ðýợc dân chúng còn giữ lấy trong tay ( Dân Chủ).
Dân Chủ có nghĩa là dân chúng có quyền tối thượng
- trýớc khi giao phó,
- đang khi bỏ phiếu lựa chọn,
- và ðang khi những ngýời ðại diện thừa hành theo luật lệ ấn ðịnh, hiệu nãng và không thiên vị bè phái : luôn luôn ðược kiểm soát không vượt quá lằn mức hiến ðịnh và giới hạn ðịnh kỳ.
A - Cách thức chọn những người lãnh đạo.
Một trong những đặc tính không thể thiếu cho nền Dân Chủ của một Quốc Gia, nếu muốn được gọi là Dân Chủ thực sự, là những ngýời thay mặt Dân Chúng hành xử quyền lực nói chung và Chính Quyền nói riêng, phải là những ngýời Ðại Diện "ðýợc lựa chọn do sự ðồng thuận của ða số Dân Chúng ".
Trong một thể chế Dân Chủ, không ai có thể tự cho mình là
- " đội ngũ tiền phong của toàn giai cấp công nhân ", "đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc ", ,"lực lượng lãnh đạo nhà nýớc và xã hội "( Điều 4 Hiến Pháp 1992 CSVN).
Những tước hiệu cao cả và ngoạn mục nhý vừa kể, trong thể chế Dân Chủ phải ðýợc ða số dân chúng ðồng thuận phong týớc cho.
Quyền hành của thể chế Dân Chủ là quyền hành phát xuất từ hạ cấp, ðýợc dân chúng bị trị ở hạ cấp phong cho; ngýợc lại với quyền hành của trong thể chế quân chủ hay ðộc tài, ðảng trị, ðộc tôn là quyền hành thừa kế từ họ tộc, cha truyền con nối, tự mình hay đảng phái dùng bạo lực chiếm được, tự tôn cho là do thiên mệnh hay do dân chúng mặc nhiên đồng thuận giao cho không cần kiếm chứng.
Quyền hành quân chủ, độc tài, đảng trị, tự tôn là quyền hành phát xuất từ bên trên.
Nhý vậy, quyền hành không do Ða Số Dân Chúng tự do ðồng thuận phong cho, không phải là quyền hành Dân Chủ.
Quyền hành trong thể chế Dân Chủ ðýợc Ða Số Dân Chúng ðồng thuận phong cho, hàm chứa nguyên tắc hành quyền của Ða Số và sự tôn trọng Thiểu Số Ðối Lập.
Ðó là ðiều mà Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Ðức tuyên bố, ðể quy ðịnh thể thức chọn ngýời Ðại Diện:
- " Các Dân Biểu Hạ Viện ( Bundestag) ðýợc tuyển chọn qua một cuộc phổ thông ðầu phiếu, trực tiếp, tự do, bình đẳng và kín" ( Điều 38, Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Các tĩnh từ " phổ thông, trực tiếp, bình đẳng và kín" nêu lên những đặc tính khá minh bạch, có lẽ chúng ta không cần hay chưa cần đề cập, nếu chúng ta chưa xác định được thoả đáng tĩnh từ " tự do".
Tĩnh từ " tự do" ở đây, không chỉ được dùng để đề cập đến
- động tác bỏ phiếu không bị giới hạn, áp chế của người dân trong lúc bầu cử,
- mà còn hàm chứa những điều kiện phải có trước đó.
Bởi lẽ không có những điều kiện phải có ( sine qua non) trước đó, động tác được coi là " tự do" trong ngày bỏ phiếu, sẽ không thể hiện " tự do" đích thực để được tuyên bố là Dân Chủ và bảo đảm Dân Chủ.
Đó là chýa kể ðến hình thức " tự do giả tạo" của chính động tác bỏ phiếu.
Những điều kiện tiên quyết không thể thiếu, trýớc khi có cuộc bầu cử " tự do", có khả nãng phong týớc một cách Dân Chủ của Ða Số Dân Chúng ðồng thuận, cho nhýng ai ðại diện hành xử quyền lực Quốc Gia là trong thời gian chuẩn bi,
- quyền tự do tý týởng,
- tự do ngôn luận,
- tự do truyền bá tý týởng,
- tự do lập hội và gia nhập hội
phải ðýợc tôn trọng.
Nói cách khác, trong thời gian chuẩn bị bầu cử và ngay cả trýớc ðó, ngýời dân phải có quyền gia nhập chính ðảng. Các chính ðảng ðýợc tự do thành lập và hoạt ðộng,ðýợc tự do phổ biến ðến dân chúng
- lý týởng Dân Chủ,
- các bậc thang giá trị về con ngýời và cuộc sống xã hội phải được tôn trọng,
- chính sách lãnh đạo Quốc Gia và các chương trình khả thi mà mình muốn thực hiện cho Quốc Gia.
Muốn cho cuộc bầu cử có ý nghĩa " tự do" thực sự, các chính đảng phải có thời gian phổ biến và thuyết phục dân chúng về những điều vừa đề cập.
Các chính đảng phải được tự do xử dụng các phương tiện truyền thông để chuyển đạt đến Dân Chúng chủ trương và chýõng trình thực hiện của mình cho đất nước.
Các chính đảng phải được tự do thành lập, hoạt động, tự do xử dụng các phương tiện truyền thông và không bị hăm dọa:
" Các chính đảng phải được tự do tạo ra dư luận quần chúng".
Bởi vì, nếu chúng ta đồng ý rằng đặc tính không thể thiếu của thể chế Dân Chủ là:
- " Chính Quyền của thể chế Dân Chủ là Chính Quyền được phát sinh do sự đồng thuận của Dân Chúng" ( Giovanni Sartori, Democrazia, Che Cosa è?, Milano, Rizzoli, 1994, 61),
thì
" …nền tảng của Chính Quyền Dân Chủ là sự đồng thuận của Dân chúng" ( Dicey. A.V., Lectures on the Relation Between Law and Public Opinion in England during the XIX Century, London; Mac Milan, 1905, 3).
Trong câu nói của Giáo sư Giovanni Sartori, cũng như của Dicey, các vị đã dùng danh từ "sự đồng thuận" thay vì " ý kiến " của Dân Chúng.
Dân chúng " đồng thuận" ( consensus, do từ ngữ La Tinh cum (với nhau) và sensus (sentire, cảm thấy). Nhý vậy consensus cùng cảm thấy nhý nhau, từ ðó ðồng ý, liên kết nhau, chung nhiệm vụ với nhau:
- đồng thuận với nhau về lý tưởng phải hướng đến và các bậc thang giá trị phải tôn trọng, trong khi thiết định thể chế và cơ chế quốc Gia,
- ðồng thuận với nhau về ðịnh chế thực hiện các lý týởng và tôn trọng các giá trị ðó vào cuộc sống thực tế của cộng ðồng Quốc Gia,
- ðồng thuận với nhau về các chýõng trình khả thi và chọn ngýời cùng chí hướng ðể ðứng ra thi hành.
Nhýng muốn có " sự ðồng thuận" với nhau, chúng ta phải có ý kiến. Đồng thuận về vấn đề gì?
Ý kiến là đối tượng của " sự đồng thuận".
Muốn cho Dân Chúng thật sự tự do có ý kiến, trong thể chế Dân Chủ, chúng ta cần có ba điều kiện:
- tự do tư tưởng,
- tự do truyền bá tư tưởng,
các nguồn tin đa nguyên được tự do truyền đạt.
Người dân phải được tự do thu thập các nguồn tư tưởng và có quyền kiểm chứng những gì được nói ra, viết ra xem có phù hợp với sự thật hay không.
Đó là điều Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức đừng ra bảo đảm:
- " Mọi người đều có quyền phát biểu và truyền bá một cách tự do ý kiến của mình bằng lời nói, chữ viết và hình ảnh và tự do được thông tin, không bị cản trở, từ những nguồn truyền thông mà ai cũng có thể tham dự được…Tự do báo chí và tự do truyền thông bằng đài phát thanh ( phương tiện tân tiến nhứt cho ðến nãm 1949) và ðiện ảnh ðýợc bảo ðảm. Không có một sự kiểm duyệt nào có thể ðýợc chấp nhận.
Các quyền vừa ðýợc kể có những giới hạn do các ðiều khoản luật pháp tổng quát xác ðịnh và các ðạo luật liên hệ nhằm bảo vệ tuổi trẻ và quyền của con ngýời trong danh dự của mình" ( Điều 5, đoạn 1 và 2 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Thiếu quyền căn bản kiểm chứng được sự thật làm bảo chứng, tự do tý týởng và tự do truyền bá tư tưởng sẽ biến thành tự do lýờng gạt, tự do mạ lỵ, tự do truyền bá những ðiều thất thiệt.
Tự do tý týởng và tự do truyền bá tý tưởng phải ðýợc " bầu không khí an ninh" che chở. Ðýợc pháp luật che chở trên lý thuyết, chưa ðủ. Cần có môi trýờng sống an ninh không làm cho người dân sợ sệt.
Một tổ chức cõ chế với hệ thống công an dày ðặc, từ thành thị ðến thôn quê có là môi trýờng " bầu không khí an ninh che chở " cho những ai suy nghĩ và phát biểu tý týởng không phù hợp với giới lãnh đạo không?
" Chính Phủ Nhân Dân" với chế
- độ độc quyền về giáo dục,
- độc quyền kiểm soát phương tiện truyền thông,
- độc tôn về ý thức hệ chính trị,
- nghiêm cấm văn hóa và tư tưởng, tin tức của " các người nước ngoài",
có là hành ðộng của Chính Quyền Dân Chủ hay cổ võ Dân Chủ không?
Và
- " một khi sợ không dám nói ra những điều mình suy nghĩ, dần dần người ta cũng sẽ không còn muốn suy nghĩ những điều mình không dám nói ra nữa" ( G. Sartori, op. cit., 69).
Thể chế độc tài toàn trị của Hitler, Stalin, Mao và Hồ Chí Minh ngày nay dường nhý không còn nữa, nhưng chúng ta ðừng quên rằng các thể chế trên ðã hiện hữu trong một thời gian khá dài trong lịch sử nhân loại, đã làm băng hoại, triệt hạ tư tưởng công chính và luân lý con ngýời ðến dýới số không.Với
1) - Việc thu tóm mọi cõ chế truyền thông ðại chúng vào tay một chính ðảng và tuyên truyền ðộc ðiệu cho một ý thức hệ, các phương tiện truyền thông chỉ còn nói có một giọng nói: giọng nói của chế độ.
2) - Việc biến cải mọi yếu tố xã hội con ngýời, nhý học ðýờng, tổ chức xã hội, văn hóa, nghệ thuật…thành dụng cụ để truyền bá cho Đảng và Nhà Nước, thì sự phân biệt giữa tuyên truyền và giáo dục trở thành vô nghĩa.
3) - Việc " bế quan toả cảng" các nguồn truyền thông đối với thế giới bên ngoài, người dân trong nýớc không còn có tiêu chuẩn nào để so sánh những gì đã và đang xãy ra trên thế giới.
4) - Việc luôn luôn tuyên truyền và xách động, những ai bất đồng chính kiến với chế độ, không những bị xách nhiểu bởi mạn lưới công an, mà còn bởi các đảng viên trong việc nhồi sọ " học tập, cải tạo".
5) - Việc thể chế toàn trị thâm nhập vào bất cứ nõi nào, tổ chức công cộng hay ðời sống riêng tý, cuộc sống xã hội hay đời sống tín ngưỡng tâm linh cũng vậy.
Với những gì vừa kể, Stalin, Mao và Hồ Chí Minh không những nhằm tạo ra " con người mới ", mà còn nhằm tiêu diệt con ngýời tự do và lòng ýớc muốn tự do tý týởng của họ.
Từ lúc sinh ra cho ðến khi xuống mồ, ngýời dân luôn luôn bị nhồi sọ bằng tuyên truyền. Mọi dối trá ðược Ðảng và Nhà Nước nhồi vào óc nhý là sự thật, và ngýời dân tin là thật, bởi lẽ sống trong bưng bít, không có cách gì kiểm chứng.
Ngýời dân bị lường gạt và bị dóng khung trong lường gạt, có cách suy tý theo kiểu cách dối trá và quen dần với dối trá và coi dối trá như là sự thật, thì Đảng và Nhà Nước ðã đạt đến tuyệt đỉnh của thành công.
Ai đứng ra lãnh đạo một đất nước như vừa kể, sau khi Cộng Sản cút đi, là kẻ phải bắt đầu xây dựng đất nước lại từ dưới số không.
Chúng ta phải khởi đầu lại công cuộc tái thiết đất nước bằng việc giáo huấn lại con người bị hủy hoại, bệ rạc hơn con người trong quan niệm của Đức Khổng Tử.
Đức Khổng Tử huấn dạy con người bằng Tam Cương Ngũ Thường, với xác tín rằng con người
- " Nhân chi sơ tính bản thiện".
Người dân mà chúng ta thừa nhận trong tay, sau khi ý thức hệ Cộng Sản không còn nữa, là người dân có lối suy nghĩ lệch lạc, có nói không không nói có, không có tâm ðịa ngay chính ðể cùng nhau bắt ðầu xây dựng lại ðất nýớc trong thành tín, vị tha, hy sinh và lẽ phải.
Một xã hội như vậy có lẽ không còn phải là xã hội con ngýời nữa, chớ ðừng nói là xã hội Dân Chủ.
Chế độ Cộng Sản có phải là chế độ Dân Chủ không, hỏi để chúng ta trả lời và để chúng ta lo lắng tìm phýõng thức xây dựng ðất nước, bắt ðầu từ con người ở dưới lằn mức " nhân chi sõ tính bản thiện", con ngýời ở dưới số không. 

  ( 4 )  
NGUYỄN HỌC TẬP
B - Tự do ðối lập.
Ai trong chúng ta cũng biết, trong một thể chế Dân Chủ, sau mỗi bầu cử " phổ thông, trực tiếp, tự do, bình đẳng và kín" nhý vừa kể, chắc chắn có kẻ thắng, ngýời thua.
Nhưng thua, không có nghĩa là " bị loại khỏi vòng chiến".
- " Thành phần thiểu số không thắng cử cũng cần thiết cho cuộc sống Dân Chủ nhý những ai ðắc cử ðương quyền" ( G. Sartori, op. cit., 59.78).
Ngýời Anh thường gọi "thành phần thiểu số ðối lập" , thành phần thất cử trong Quốc Hội là Chính Phủ Trong Bóng Tối ( Shadow Government).
Chính Phủ Trong Bóng Tối ðang chờ ðể chuẩn bị ra ánh sáng lãnh đạo Quốc Gia trong nhiệm kỳ tới, với chương trình hiệu năng hơn, hấp dẫn hơn những gì giới đương nhiệm đang làm.
Sự hiện diện của "thành phần thiểu số đối lập" là tiếng chuông cảnh tỉnh luôn gióng lên bên tai rằng thời gian hành quyền của Chính Phủ hiện hành là thời gian được tính từng ngày một.
Cuộc đời của Chính Phủ đương nhiệm sẽ cáo chung vào dịp tuyển cử tới, nếu họ không hành xử theo luật pháp, đi ngược lại nhu cầu và ước vọng của người dân, nếu họ quản trị không hiệu nãng tài nguyên ðất nýớc và vì lợi ích chung, thay vì bè phái, đảng trị như họ đang làm.
"Thiểu số đối lập" còn là một bảo chứng khác, ngoài ra bảo chứng của phương thức Quốc Gia Pháp Trị ( Quản trị ðất nýớc theo luật pháp), ðối với quyền và tự do của ngýời dân, cũng nhý ðối với lợi ích chung của ðất nýớc, chống lại các lối hành xử tác oai tác quái tùy hỷ, quản trị không hiệu nãng và bè phái.
Hiến Pháp 1949 CHLBÐ còn chính xác hõn những gì chúng ta vừa trình bày. Thành phần thiểu số đối lập không những thi hành quyền và nhiệm vụ của họ đối với Quốc Gia khi họ trở thành Chính Phủ đương quyền sau kỳ bầu cử tới.
Hiến Pháp còn giao cho họ "thực quyền" để bảo vệ con người và bảo vệ đất nước ngay trong thời gian còn là "thiểu số đối lập".
Và đây là thực quyền của họ:
- " Viện Bảo Hiến Liên Bang sẽ quyết định trong trường hợp bất đồng ý kiến hay nghi vấn về các vấn đề hợp hiến hay không giữa luật pháp Liên Bang hay luật pháp Tiểu Bang với Hiến Pháp hiện tại, hoặc giữa luật pháp của Tiểu Bang với các đạo luật Liên Bang, nếu được Chính Phủ Liên Bang, Chính Phủ của một Tiểu Bang hay 1/3 nghị sĩ của Hạ Viện Liên Bang yêu cầu" ( Điều 93 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Đoạn văn "… Chính Phủ của một Tiểu Bang hay 1/3 nghị sĩ của Hạ Viện Liên Bang yêu cầu" cho thấy Hiến Pháp nâng cao khả năng đối lập của thành phần thiểu số lên mức "khả thi " thiết thực.
Trong một Quốc Gia Liên Bang như Ðức hay Hoa Kỳ, thành phần ða số ðang chiếm ða số ghế trong Quốc Hội và ðang lãnh đạo Chính Phủ Liên Bang.
Nhưng thành phần thiểu số ðối lập có thể
- ðang lãnh đạo Chính Phủ ở một hay nhiều Tiểu Bang nào đó,
- cũng như đang chiếm đến 1/3 hay hơn nữa số ghế trong Hạ Viện Liên Bang.
Hiến Pháp xác nhận rằng mỗi khi có một Chính Phủ của một Tiểu Bang hay 1/3 nghị sĩ Hạ Viện Liên Bang yêu cầu là Viện Bảo Hiến sẽ duyệt xét tính cách hợp hiến hay vi hiến đạo luật của thành phần đa số đưa ra.
Quyết định như vậy là Hiến Pháp trao cho thành phần thiểu số đối lập khả năng thực hữu kiểm soát tính cách hợp hiến hay vi hiến của luật pháp được ban hành, hoạt động của Chính Phủ và thành phần đa số trong Quốc Hội.
Sau khi nhận được phúc trình đối kháng của phe "thiểu số đối lập", chính Viện Bảo Hiến, một cơ chế trung hoà và độc lập, đứng giữa và đứng trên ( super partes) sẽ quyết định.
Chính Phủ đương quyền cũng như thành phần đa số trong Quốc Hội thân Chính Phủ khó lòng mà " cậy quyền, ỷ thế ", dựa vào số đông " cả vú lấp miệng em".
"Thành phần thiểu số đối lập" trong Hiến Pháp 1949 CHLBĐ " có thực quyền" để thi hành " quyền và nhiệm vụ đối lập " của mình, bênh vực quyền lợi cho xứ sở, bênh vực quyền và tự do của ngýời dân nói riêng và của con ngýời nói chung.
"Thành phần thiểu số ðối lập" trong Hiến Pháp 1949 CHLBÐ không phải chỉ là " nghị gù, nghị gật" ngồi ở Toà Nhà Quốc Hội nhý những bóng ma không hồn, chờ hết tháng lãnh lýõng, mà là những vị Dân Biểu, ðại diện cho xứ sở, nói lên lý týởng, ýớc vọng và nhu cầu của ðất nýớc.
Mặc dầu thất cử, các vị cũng có " quyền và nhiệm vụ" ðýợc Dân Chúng ủy thác cho và Hiến Pháp cung cấp cho "thực quyền" với phýõng tiện khả thi ðể thực hiện.
" Ðối Lập", có nghĩa là thành phần thiểu số thất cử trong Quốc Hội có quyền và nhiệm vụ
- " ðiều chỉnh, thắng bớt, cắt tỉa và phản ðối, loại trừ "
những chính sách và hoạt ðộng quá lố hay sai lầm của ða số ðýõng quyền.
Chính khả nãng có thực quyền của "thành phần thiểu số ðối lập" trong việc kiểm soát hợp hiến hay vi hiến các ðiều khoản luật pháp, nghị ðịnh và hành ðộng của ða số ðương quyền khiến cho giới cầm quyền phải tôn trọng nghiêm chỉnh khi soạn thảo luật pháp cũng nhý lúc hành quyền.
Khả nãng có thực quyền hiến ðịnh của "thành phần thiểu số ðối lập" luôn giữ cho giới cầm quyền thi hành quyền lực Quốc Gia trong khuôn khổ hiến ðịnh và luật ðịnh: trong tinh thần tôn trọng nhân bản, dân chủ và tự do ðược Hiến Pháp xác ðịnh ở ðiều 1 và ðiều 20.
Kế ðến thể chế Liên Bang của CHLBÐ là một yếu tố quan trọng kế tiếp tăng cường thực quyền ðối lập của "thành phần thiểu số ðối lập".
Thể chế Liên Bang của CHLBÐ tạo ra cõ hội cho "thành phần thiểu số ðối lập" có thể lãnh đạo Chính Phủ ở một hay nhiều Tiểu Bang, mặc dầu Chính Quyền cũng như Hạ Viện Liên Bang ( Bundestag) do thành phần đa số lãnh đạo.
Lãnh đạo Chính Quyền ở một hay nhiều Tiểu Bang, "thành phần thiểu số đối lập" có cơ hội cho dân chúng thấy, không những dân chúng ở Tiểu Bang nơi họ đương nhiệm mà cả dân chúng toàn quốc, tài lãnh đạo, đường lối đúng đắn và phýõng thức hiệu năng lợi ích cho xứ sở.
Ðó là món tiền ðặt cọc cho kỳ tuyển cử tới ðể thành phần thiểu số ðối lập có cõ hội tiến ðến lãnh đạo Chính Quyền và Hạ Viện Liên Bang ( Friedrich A., Landparlament in der Bundesrepublik, Berlin, 1975).
Và rồi nếu "thành phần thiểu số đối lập" chiếm được đa số đáng kể Chính Quyền các Tiểu Bang, họ sẽ trở thành đa số trong Thượng Viện Liên Bang ( Bundesrat), theo tinh thần của điều 51 Hiến Pháp 1949:
- " Thượng Viện Liên Bang ( Bundesrat) được cấu tạo bằng các thành viên của các Chính Phủ các Tiểu Bang ( Laender). Các thành viên đó được các Chính Phủ họ tuyển chọn và thu hồi. Các Chính Phủ Tiểu Bang có thể đặc phái những thành viên khác đại diện mình" (Điều 51 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Và nhý vậy các ðại diện của các Chính Phủ các Tiểu Bang hợp nhau thành Thượng Viện Liên Bang.
Ở ðây họ có quyền " sửa ðổi, cắt xén, giảm bớt, chuẩn y hay bát bỏ" với tư cách là dân biểu Quốc Hội ( Thýợng Viện Liên Bang là một Viện Quốc Hội) ðối với những dự án luật hay nghị ðịnh ðýợc Chính Quyền Liên Bang ðề ra và Hạ Viện Liên Bang ( tức thành phần ða số thắng cử vừa qua) ðồng thuận chuẩn y:
Ðiều 50 ( Tu Chính Án cho Thỏa Ýớc Maastricht):
- " Qua Thýợng Viện Liên Bang, các Tiểu bang cộng tác trong việc lập pháp, quản trị và trong những vấn ðề liên quan ðến Cộng Ðồng Âu Châu" ( Ðiều 50 Hiến Pháp 1949 CHLBÐ).
Ðiều 77:
- " Luật pháp Liên Bang ðýợc Hạ Viện Liên Bang chuẩn y. Và sau khi ðýợc Hạ Viện Liên bang chấp thuận, các ðiều khoản luật ðó phải ðược Chủ Tịch Hạ Viện Liên Bang lập tức chuyển ðến Thượng Viện" ( Ðiều 77 , id.).
Những chặn ðường vừa kể là những chặn ðường hiến ðịnh bắt buộc ðể dự án luật luật trở thành luật có hiệu lực ðầy ðủ , trýớc khi ðem ra áp dụng.
Thành phần ða số ðương nhiệm (Chính Phủ và Hạ Viện Liên Bang) không thể coi thường các ðiều khoản của Hiến Pháp vừa kể , ðể tự tung tự tác " tuỳ hỷ lập luật và thi hành luật".
"Thành phần thiểu số ðối lập" có mặt ở Chính Quyền các Tiểu Bang và Thượng Viện Liên Bang có thể vạch trần những mưu ðồ bất chính " vi hiến " và " phạm pháp" của giới ðương quyền.
Ðàng khác, có mặt ở Chính Quyền các Tiểu Bang, thành phần thiểu số ðối lập không những có cõ hội chứng tỏ cho dân chúng thấy chương trình lãnh đạo tốt đẹp hơn, hợp lý hơn và hiệu năng hơn những gì thành phần đa số đương làm, họ còn
- " có cõ hội ðào tạo cho cấp lãnh đạo sẵn sàng lãnh nhận chức vụ điều khiển Quốc Gia trong một ngày gần đây " (Schneider F., " Konkurrenz oder Konfrontation, Entwicklungtendenzen des Foederalismus in der Bundesrepublik", in Kloenne, Lebendige Verfassung, Tubingen, 1981, 91).
Như vậy, thiểu số đối lập, ngoài ra khả năng thực hữu để " sửa đổi, cắt xén, giảm bớt, chuẩn ý hay bác bỏ" còn có khả năng đem lại cho Dân Chủ đặc tính " Dân Chủ Luân Phiên" ( Alternanzdemokratie), một đặc tính không thể thiếu của thể chế Dân Chủ, khác với lối
- " hành xử độc tài ( diktature), tự tôn ( autokratie), tự phong týớc cho mình hay cho bè đảng của mình và cố bám lấy quyền lực ( Schneider F. - Zeh., Parlamentsrecht und Parlamentspraxis in der Bundesrepublik Deutschland, Berlin-New York, 1989, 1063-1064).
Không có "thiểu số đối lập",
- không có thực quyền đối lập để kiểm soát,
không có "dân chủ luân phiên", sẽ không có Dân Chủ.
Sự hiện diện của thành phần thiểu số đối lập là hình thức bảo vệ dân chủ và làm cho
" Dân Chủ cầu tiến, Dân Chủ hiệu năng",thay vì " Dân Chủ ngủ gà ngủ gật, Dân Chủ bè phái, Dân Chủ đảng trị và Dân Chủ giả dạng" ( Gherig C., " Gewalentleitung zwissen Regierung un parlamentarische Opposition, in DVBL, 1971, 663).
C - Quyền hạn giao phó phải được kiểm soát.
Trước những đàn áp, hành xử quyền lực Quốc Gia một cách độc đoán tạo nên bao nhiêu bất hạnh, máu và nýớc mắt của các thể chế quân chủ, cũng nhý của hai chế ðộ ðộc tài của Hitler và Mussolini ở Âu Châu, chúng ta hiểu ðược câu nói ý đầy ý nghĩa của Giáo Sư Gioavanni Sartori được trích dẫn ở phần đầu:
- " Hiến Pháp là một văn bản bảo chứng ( Garantismo). Ở Tây Âu, người dân đòi buộc phải có Hiến Pháp, nếu muốn thiết lập Quốc Gia. Hiến Pháp đối với họ là một văn bản nền tảng hay một loạt các nguyên tắc cõ bản, thể hiện một thể chế Quốc Gia, nhằm giới hạn cách xủ dụng quyền hành tự tung tự tác và bảo ðảm cho một Chính Quyền có giới hạn" ( G. Sartori, Elementi di Teoria Politica, II ed., Bologna, il Mulino, 1995, 18).
Một số phương thức ðặt lằn mức giới hạn và kiểm soát quyền lực ðược giao phó, chúng ta ðã có dịp nói đến ở trên, từ
- cách tuyên bố các quyền bất khả xâm phạm dýới hình thức tiêu cực,
- đặt giới mức cho luật pháp,
- tuyên bố Hiến Pháp dưới hình thức cứng rắn với một số điều khoản bất di dịch,
- cung cấp cho thành phần thiểu số đối lập phương tiện khả thi để " sửa đổi, cắt xén, giảm bớt, chuẩn y hay bát bỏ" luật lệ, nghị định và hành động của giới đương quyền vi hiến hay phạm pháp.
Nhưng phương thức để các chủ nhân " quyền tối thượng của Quốc Gia thuộc về dân" kiểm soát cách hành xử của giới đương quyền không phải chỉ có vậy.
Tinh thần Nhân Bản và Dân Chủ của ngýời dân Tây Âu ðã tiến xa hơn những gì được Hiến Pháp tuyên bố dưới hình thức tiêu cực, giới hạn và kiểm soát, như là những bảo chứng tối thiểu cho ngýời dân trong câu nói của Giáo Sý G. Sartori vừa trích dẫn.
Quan niệm cỗ truyền về mối tương quan giữa giới hành quyền và người dân là quan niệm ðýợc biểu thị bằng hai danh từ " quyền hành - tự do", thoát xuất từ
- giai ðoạn lấn dần quyền hạn của dân chúng Anh Quốc ðối với nhà vua, " No taxation, without representation"( Nếu nhà vua không cho làng xã cử thêm đại diện vào Quốc Hội,làng xã nhứt định không chịu trả thêm thuế),
- của Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ 1776
- và của Cách Mạng Pháp Quốc 1789.
Quan niệm vừa kể cho rằng Quốc Gia chỉ đạt được mục tiêu bảo đảm cho cuộc sống chung khang trang và vững chắc của mọi người bằng cách xử dụng quyền hành, ngay cả khi Chính Quyền xử dụng ngược lại quyền và tự do của cá nhân.
Và từ ðó, quyền và tự do của cá nhân chỉ có thể ðược bảo ðảm bằng cách hạn chế việc hành xử quyền bính của Quốc Gia trong giới mức.
Quan niệm tổ chức Quốc Gia hiện tại ở Tây Âu, nhứt là ở Âu Châu, quyền hành chỉ là một trong những phương tiện ðể ðạt ðược mục ðích tổ chức cuộc sống an khang và vững chắc cho mọi ngýời.
Một ðôi khi Quốc Gia dùng ðến quyền hành của mình để áp đặt trong giới mức hiến định và luật định, ngược lại tự do và lợi thú của người dân, nhýng trong cuộc sống thýờng nhật nhiệm vụ thông thường của Quốc Gia là cung cấp cho ngýời dân sản phẩm ( goods) và phục vụ ( services) hơn là dùng quyền lực ðể áp ðặt.
Ðiều quan trọng của các cơ chế Quốc Gia không phải là dùng quyền lực mà là ðạt ðến kết quả phục vụ thoả mãn nhu cầu và lợi thú của người dân, bằng những hoạt ðộng ðýợc Hiến Pháp và luật pháp quy trách cho, hoạt ðộng phục vụ một cách " hiệu năng và vô tư ".
Trong quan niệm cỗ truyền về Dân Chủ, mối tương quan giữa tổ chức Quốc Gia và ngýời Dân là mối týõng quan ðược biểu thị bằng " quyền hành - tự do", người dân nhìn các cõ chế Quốc Gia ( nhứt là Chính Quyền) nhý là những mối ðe dọa ðối với quyền và tự do của mình.
Trái lại trong thể chế Dân Chủ hiện tại của Tây Âu, mối tương quan ðýợc biểu thị bằng "hiệu năng và vô tý ":
- ngýời dân ðòi buộc Quốc Gia can thiệp để bảo đảm cho họ có mức sống văn minh, xứng đáng với địa vị con người;
- người dân đòi buộc Quốc Gia trong các hoạt động của mình không phí phạm tài nguyên và thời giờ, không ưu ðải ðảng phái, phe nhóm.
Bởi lẽ bình đẳng là một trong những nguyên tắc nền tảng của Dân chủ.
Chính Quyền hoạt động hiệu năng để thoả mãn nhu cầu và lợi thú của người dân. Và muốn phục vụ thoã mãn nhu cầu và lợi thú của người dân một cách có hiệu năng, hoạt ðộng của Chính Quyền phải là những hoạt ðộng không thiên vị.
Nhưng hiệu năng và không thiên vị phần lớn chỉ có thể kiểm soát ðợc ðang lúc Chính Quyền cung cấp phục vụ cho người dân.
Một giấy chứng nhận có thể cung cấp cho người dân trong vòng năm phút, là hoạt động hiệu năng.
Mãnh giấy trên , ngýời dân có ðược sau cả tiếng ðồng hồ sắp hàng chờ ðợi, sau khi những "người có máu mặt" ðến sau ðược cấp trước, chứng tỏ nền hành chánh thiếu hiệu năng và vô tư.
Những gì vừa đề cập cho thấy luật pháp giao cho Chính Quyền trách nhiệm không những phải phục vụ người dân trong những gì được luật pháp ấn định, mà còn phục vụ một cách hữu hiệu và công bằng.
Còn nữa, nếu chúng ta liên kết đặc tính phục vụ hiệu năng và không thiên vị trên, đặc tính hoạt động phải có của tổ chức Quốc Gia với mục đích cao cả mà Hiến Pháp 1947 Ý Quốc xác định như là cùng đích của tổ chức Quốc Gia, chúng ta sẽ thấy rằng sự thiếu sót cung cấp phục vụ vật chất cho người dân có thể đưa đến những tai hại khó lường.
- " Bổn phận của nền Cộng Hoà là dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xã hội, là những chýớng ngại, trong khi giảm thiểu thực sự tự do và bình đẳng của cá nhân, không cho phép họ triển nở hoàn hảo con ngýời của mình và tham dự thiết thực vào tổ chức chinh trị, kinh tế và xã hội của xứ sở" ( Điều 3, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).
Hiểu được mục đích cao cả của bản văn vừa trích dẫn của Hiến Pháp 1947 Ý Quốc, chúng ta sẽ ý thức rằng sự thiếu sót phẩm chất các hoạt động của Chính Quyền, hiệu năng và vô tý, sẽ ðýa ðến những thiệt hại khó lường cho các bậc thang giá trị mà Hiến Pháp ðứng ra bảo vệ, "…phát triển toàn vẹn con người của mình".
Nói cách khác, nhờ có Quốc Gia cung cấp phương tiện vật chất và ðiều kiện thuận lợi, người dân có thể "… phát triển toàn vẹn con ngýời của mình": được trở thành chính mình nhý mình mong muốn, được tự do định đoạt lấy đời sống và cách sống của mỗi cá nhân tùy theo sở thích và năng khiếu của mình.
Trái lại, người dân không " phát triển ðược toàn vẹn con người của mình", do các hoạt động thiếu hiệu năng và thiên vị của Chính Quyền, Chính Quyền phải lãnh trách nhiệm nặng nề của mình trýớc luật pháp: cản trở ngýời dân không phát triển nở ðýợc con ngýời của mình.
Được hưỡng một nền giáo dục thoả đáng; được đề phòng, bảo vệ, chữa trị khi đau yếu và hồi phục lại khả năng sau khi lành bệnh; được có một cuộc sống giao tế xã hội điều hoà; đuợc cung cấp phương tiện di chuyển mau chóng và an toàn; được có nhà cửa khang trang làm nõi cý ngụ; ðýợc bảo ðảm có ðủ nhân cách con ngýời trong cuôc sống thýờng nhật cũng nhý lúc bị tố cáo hay giảm thiểu tự do…
Tất cả những yếu tố ðó giúp cho ngýời dân có ðiều kiện và phýõng tiện "…phát triển hoàn hảo con ngýời của mình", mục đích tối hậu tại sao Quốc Gia được thiết lập.
Còn nữa, nếu chúng ta mở rộng thêm tầm mắt, trách nhiệm của cõ chế Quốc Gia còn nặng nề hõn nữa, nếu chúng ta ráp nối
- mục ðích " phát triển hoàn hảo con ngýời" của cá nhân,
- nhờ ðó mỗi cá nhân có thể " tham dự một cách thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xã hội của xứ sở", mýu ích cho chính mình và cho cả Cộng Đồng Quốc Gia.
Nói cách khác, nếu cơ chế Quốc Gia không hữu hiệu và vô tư, việc thiếu bổn phận của Quốc Gia sẽ cản trở ngýời dân ðýợc phát triển hoàn hảo chính mình và cản trở xứ sở phát triển đến thịnh vượng.
Trách nhiệm nặng nề liên quan đến đời sống cá nhân, " phát triển hoàn hảo con ngýời của mình" và hệ trọng đến sự phát triển của cả Cộng Đồng Quốc Gia, " tham dự một cách thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xã hội của sứ sở " nhý vậy không thể chỉ khoán trắng cho giới ðýõng quyền, ðể họ hành xử cách nào tùy hỷ.
Do ðó, ngoài ra những phương thức giới hạn và kiểm soát quyền lực chúng ta ðã đề cập ở trên, Hiến Pháp 1947 Ý Quốc cũng như các Hiến Pháp Nhân Bản và Dân Chủ Tây Âu dành nhiều quyền lực cho Cộng Ðồng Ðịa Phýõng và các Tổ Chức Xã Hội Trung Gian đối với giới đương quyền:
a) quyền đề xướng luật pháp quốc Gia ( Điều 71 và điều 99, Hiến Pháp 1947 Ý Quốc),
b) quyền đề xướng trưng cầu dân ý bãi bỏ luật Quốc Gia ( Điều 75, id),
c ) quyền đại diện Cộng Đồng địa phương tham dự bầu cử Tổng Thống ( Điều 83, id).
d) quyền Cộng Đồng Địa Phương trưng cầu dân ý thay đổi và bổ túc Hiến Pháp,
e) quyền Chủ Tịch Cộng Đồng Địa Phương tham dự các phiên hợp Hội Đồng Nội Các Chính Phủ.
f) quyền các Cộng Đồng Địa Phương hiện diện trong các cơ quan Quốc Gia.
Và sau cùng là đạo luật 241/90 Ý Quốc bắt buộc Chính Quyền phải tôn trọng sự hiện diện của người dân trong các hoạt động của mình.
Ngýời dân không phải chỉ là một con số, là thần dân của nhà vua, mà Chính Quyền muốn cung cấp hay không cung cấp tài sản và phục vụ cũng ðược, hay cung cấp cách nào tùy hỷ.
Người dân của các Quốc Gia Nhân Bản và Dân Chủ Tây Âu có quyền tối thượng trên Chính Quyền, là chủ nhân của mọi quyền lực Quốc Gia bất cứ lúc nào, ðối với bất cứ ai ðại diện hành xử.
Ngýời dân có quyền
a) tham dự vào việc quản trị tài nguyên và phục vụ xứ sở ( Ðiều 7, luật 241/90 Ý Quốc),
b) có quyền được thông báo các quyết định trong việc quản trị ( Điều 3, 7 và 22, id.),
c) được Chính Quyền nghe trình bày ý kiến ( Điều 9 và 10 , id.),
d) được có người đặc trách duy nhứt trong Chính Quyền chịu trách nhiệm để trả lời thoả đáng ( Điều 4, id.),
e) không phải bị Chính Quyền coi rẻ, ngược đãi, chờ đợi ngày nầy qua ngày khác (Điều 1 và 8 , id.),
f) được xác định liên hệ chắc chắn đối với Chính Quyền ( đâu là bổn phận và quyền hạn phải được Chính Quyền tôn trọng) ( Điều 2, 19, 20, id.),
g) được coi là thành phần đáng tin cậy đối với những gì mình tuyên bố, trả lời, tữ chứng ( Điều 18, id.).
Qua những điều khoản vừa kể của đạo luật 241/90 và tinh thần của điều 3, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 đã được trích dẫn, chúng ta thấy rằng mối tương quan giữa người dân và Chính Quyền hiện nay là mối tương quan dựa trên khả nãng của Chính Quyền hoạt ðộng hiệu năng và không thiên vị.
Chỉ khi nào Chính Quyền có ðược những ðặc tính ðó trong các hoạt ðộng của mình, người dân mới có ðiều kiện và phương tiện thực hiện quyền " phát triển hoàn hảo con ngýời của mình" hay có quyền trở thành chính mình nhý mình muốn.
Bởi đó người dân có quyền thẩm định kết quả đã nhận được và tuyên bố thoả mãn các nhu cầu và lợi thú của mình hay không.
Hiện nay lý do biện minh cho sự hiện hữu và hoạt động của cơ chế Quốc Gia không phải là các cơ quan quyền lực Quốc Gia ðýợc tuyển chọn một cách chính danh, hoạt ðộng của họ luôn luôn hợp pháp ( nằm trong lằn mức pháp ðịnh), mà là hậu quả của sự hiện hữu và hoạt ðộng của các cõ quan ðó có ðáp ứng lại ðòi hỏi của người dân theo tiêu chuẩn hiệu năng và không thiên vị hay không.
Người dân trong thể chế Dân Chủ Tây Âu là chủ nhân quyền lực Quốc Gia, ðýợc ðiều 3 ðoạn 2 1947 Hiến Pháp Ý Quốc, cũng nhý ðạo luật 241/ 90 xác nhận, có khả nãng phán ðoán Chính Quyền.
Ngýời dân
- không những có quyền phán ðoán hậu quả của những hoạt ðộng cung cấp tài sản và phục vụ của Chính Phủ ðối với nhu cầu và lợi thú của mình,
- mà còn có quyền phán đoán những cơ cấu tổ chức Chính Phủ, nguyên nhân đưa đến sự cung cấp hiệu năng và vô tý cho mình hay không.
Từ nay, với đạo luât 241/90 Ý Quốc, người dân có quyền đứng bên ngoài nhìn vào các dinh thự của các cõ chế Quốc Gia nói chung và Chính Quyền nói riêng,
- không phải với cái nhìn của một du khách để ngắm các vẻ đẹp của lối kiến trúc, càng không phải nhìn để tìm hiểu,
- mà là nhìn để phán đoán.
Dân Chủ, " quyền tối thượng của Quốc Gia thuộc về dân": người dân là chủ nhân của quyền tối thượng trên Chính Quyền,
- có quyền phán ðoán Chính Quyền
- và quy trách cho Chính Quyền hậu quả của những hoạt ðộng thiếu hiệu nãng và vô tư.

Read more »

THỂ CHẾ NHÂN BẢN VÀ DÂN CHỦ (1)

( 1 )

NGUYỄN HỌC TẬP
I - Tự do thuyết lý và tự do thực hữu, tự do tiêu cực và tự do tích cực.
Muốn thay đổi
- cơ chế ( hay tổ chức hành chánh : lập pháp, hành pháp, tý pháp) của một Quốc Gia,
- chúng ta cần thay đổi thể chế ( quan niệm và lý tưởng) ðịnh hướng ðể tổ chức cơ chế của Quốc Gia ðó.
Thỉnh thoảng đó đây, trên báo chí cũng như trên các Diển Ðàn Ðiện Toán, chúng ta thường nghe một vài ngýời ðề nghị Nhà Nýớc Cộng Sản Việt Nam bải bỏ ðiều 4 Hiến Pháp XHCN của họ, ðể ði ðến một tổ chức lý tưởng cho Việt Nam trong týõng lai.
Có thật, nếu Cộng Sản Việt Nam chịu bải bỏ ðiều 4 Hiến Pháp XHCN hiện hành ở Việt Nam, là chúng ta có thể tổ chức ðược cho Việt Nam cõ chế Quốc Gia lý tưởng cho ðồng bào chúng ta trong tương lai không?
A - Tự do thuyết lý và tự do thực hữu
Điều đó còn tùy chúng ta có thấy phần còn lại của Hiến Pháp 1992 của XHCNVN là thể chế lý tưởng ðể ðịnh hướng tổ chức Quốc Gia chúng ta trong tương lai không?
Nói cách khác, trong Hiến Pháp 1992 hiện hành của XHCNVN có những ðiều khoản Nhân Bản và Dân Chủ nhý lý tưởng mà chúng ta mong muốn cho tương lai ðất nước và có những ðiều khoản nào bảo ðảm thực thi những gì Hiến Pháp tuyên bố?
Tuyên bố suông bằng cách " sao y bản chánh" các điều khoản Bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền LHQ, ai cũng làm được:
" Tự do cá nhân bất khả xâm phạm",
" Tự do gia cư bất khả xâm phâm",
" Tự do ngôn luận và tự do hội họp là những quyền bất khả xâm phạm",
" Mọi người ðều có quyền tự do di chuyển"...
Hõn nữa Bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền LHQ chỉ nêu lên những quyền tối thiểu bất khả xâm phạm, mà bất cứ Quốc Gia thành viên nào cũng phải tuân giữ.
Nhưng những quyền ở mức tối thiểu ðó là những ðiều kiện sống Nhân Bản tối thiểu mà con người phải có, chớ chưa phải là lý tưởng mà một cá nhân mong ðạt ðến.
Và " sao y bản chính" ðể tuyên bố như vậy, ai cũng tuyên bố ðược, nhưng ðó chỉ là cách tuyên bố "tự do thuyết lý" (liberté formelle).
Ai chịu trách nhiệm đứng ra bảo đảm khi các quyền vừa kể không được tôn trọng và thực thi?
Tuyên bố và quy trách cho những ai sẽ chịu trách nhiệm trước Hiến Pháp trước tiên và trước luật pháp kế tiếp, mới là phương thức biến các quyền tự do ðược bảo ðảm thuyết lý thành " tự do thực hữu" ( liberté substantielle), có thật.
Sau khi xác nhận ở đoạn 1
- " Nhân phẩm con người bất khả xâm phạm" ( Điều 1, đoạn 1 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Hiến Pháp 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức quy trách cho các cơ chế Quốc Gia phải chịu trách nhiệm thực thi những quyền mà Hiến Pháp đứng ra bảo đảm trước mọi người:
- " Những quyền căn bản được kể sau đây có tính cách bắt buộc đối với lập pháp, hành pháp và tư pháp, như là những quyền có giá trị bắt buộc trực tiếp" ( Ðiều 1, ðoạn 3, id.).
Nếu nhân phẩm con người bị vi phạm và con người không thực sự hưởng các quyền cãn bản của mình, tổ chức Quốc Gia là chủ thể phải chịu trách nhiệm đầu tiên, bị Hiến Pháp quy trách cho có trách nhiệm trực tiếp, " …là những quyền có giá trị bắt buộc trực tiếp".
Cũng vậy, sau khi tuyên bố người làm việc phải ðược bảo ðảm an sinh xã hội, những ngýời tàn tật và kém khuyết có quyền ðược nuôi sống và trợ cấp xã hội để có được một đời sống xứng đáng với nhân phẩm con người, Hiến Pháp 1947 Ý Quốc quy trách:
- " Các bổn phận của Quốc Gia được kể trên đây sẽ được giao cho các tổ chức và cõ chế sẽ ðược thiết lập hay sẽ ðược chính tổ chức Quốc Gia bổ khuyết" ( Ðiều 38, ðoạn 4 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).
Hiến Pháp 1992 XHCNVN có những điều khoản tương tợ quy trách cho Nhà Nước hay Ðảng và Nhà Nước trách nhiệm bảo ðảm các quyền bất khả xâm phạm của con người không?
B - Tự do tiêu cực và tự do tích cực.
Chúng tôi chưa bàn ðến nội dung quan niệm về nhân phẩm con người thế nào trong Hiến Pháp 1992 XHCNVN, mà chỉ mới ðề cập ðến hình thức tuyên bố.
Lần đọc những điều khoản tuyên bố về quyền và tự do của người dân, chúng ta sẽ thấy rằng Hiến Pháp 1992 XHCNVN chỉ tuyên bố một loạt các quyền dưới hình thức tiêu cực, như những gì chúng tôi trích dẫn ở trên.
Tuyên bố " Tự do cá nhân bất khả xâm phạm" là hình thức tuyên bố tiêu cực, đồng nghĩa với phía bên kia, phía bên Chính Quyền hay cá nhân khác " không được xâm phạm, có bổn phận phải tôn trọng". Người dân được " tự do khỏi…, liberté de…, bị người khác xâm phạm".
Nhưng người dân trong một Quốc Gia
- không phải chỉ có mức sống luôn luôn phòng thủ tiêu cực " khỏi bị người khác xâm phạm " ,
- mà còn phải có cõ hội và ðiều kiện ðể tự do phát triển con người của mình và cộng tác phát triển đem lại thịnh vượng cho chính mình và cho đồng bào mình , " tự do tích cực, liberté à…).
Đó là những gì Hiến Pháp 1947 Ý Quốc nêu lên ở một trong những điều khoản đầu tiên của Hiến Pháp, đặt ở vị trí quan trọng:
- " Bổn phận của nền Cộng Hoà Dân Chủ là dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xã hội, là những chướng ngại, trong khi giới hạn thực sự tự do và bình đẳng của người dân, không cho phép họ triển nở hoàn hảo con người của mình và tham dự một cách thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xã hội của xứ sở" ( Điều 3, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).
Hay " Mọi công dân đều có quyền tự do gia nhập thành chính đảng để cộng tác theo phương thức dân chủ định đoạt đường lối chính trị Quốc Gia" ( Điều 49 , id.)
Như vậy tổ chức cơ chế Quốc Gia
- không những " không được cấm đoán", " không được xâm phạm" các quyền tự do của người dân hay người dân có tự do khỏi bị Quốc Gia cấm đoán ( liberté de…) quyền tự do gia nhập hội ,
- mà chính tổ chức Quốc Gia còn tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích, " dẹp bỏ đi những chướng ngại vật…", để người dân có thể xử dụng quyền tự do của mình, hành động mưu ích cho mình và cho Cộng Đồng Quốc Gia , tự do tích cực để…, tự do để làm một việc gì … ( liberté à…):
"…tự do cộng tác theo phương thức dân chủ ðịnh ðoạt ðường lối chính trị quốc gia, "( Ðiều 49, id.).
Thể chế tốt ðẹp hơn cho tương lai Việt Nam
- không những cần phải có những ðiều khoản bảo ðảm dưới hình thức tiêu cực,
- mà con quy trách cho Quốc Gia tạo điều kiện vật chất và phương thế thích hợp, ðể khuyến khích người dân thãng tiến chính mình và cộng tác phát triển cho xứ sở đến văn minh và phú cường.
II - Thể chế Nhân Bản trong Hiến Pháp.
A - Thể chế ðộc tài là thể chế chống con người, trước khi chống thể chế dân chủ.
Ðọc các Hiến Pháp Tây Âu, nhứt là Hiến Pháp 1947 Ý Quốc và 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức, hai Hiến Pháp thoát xuất từ hai chế độ độc tài của Mussolini và Hitler, điều nổi bậc mà ai cũng thấy được, đó là tính cách Nhân Bản của ngýời dân Âu Châu.
Trong quan niệm thường nhật, chúng ta thường ðặt ðối ngược nhau quan niệm Quân Chủ và Dân Chủ, Ðộc Tài và Tự Do.
Dường như Quân Chủ hay Ðộc Tài là những phương thức tổ chức hành quyền chống Dân Chủ hơn là chống Con Người, ðàn áp và nô lệ hoá Con Người, ðê tiện hoá nhân phẩm Con Người, không tôn trọng Nhân Bản.
Quan niệm Ðộïc Tài, phương thức hành quyền chống Dân Chủ, là quan niệm không chính xác.
Bất cứ cách hành xử quyền bính Ðộc Tài nào cũng là cách thức lạm dụng quyền lực chống Con Người trước tiên, chống các quyền và tự do bất khả xâm phạm của Con Ngýời, trước khi chống lại "phương thức tổ chức quyền lực Quốc Gia dựa trên sự ðồng thuận của người dân hay " Dân Chủ".
Ðó là những gì được ghi trong hai Bản Tuyên Ngôn của hai cuộc Cách Mạng đưa đến tổ chức văn minh của nhân loại hiện nay, Cách Mạng Độc Lập Hoa Kỳ và Cách Mạng Pháp Quốc 1789:
- Tất cả mọi người ðều ðược dựng nên bình đẳng như nhau.
Tất cả đều được Đấng Tạo Hóa ban cho một số quyền bất khả nhượng.
Trong các quyền nầy, quyền được bảo toàn mạng sống, quyền tự do tìm kiếm hạnh phúc là các quyền thượng ðẳng" ( Tiền Ðề Tuyên Ngôn Ðộc Lập Hoa Kỳ 1776).
- "Các ðại diện ðồng thanh tuyên bố rằng: các quyền của con người do Thiên Phú, bất khả nhượng và cao qúy…" ( Tiền Ðề Tuyên Ngôn Nhân Quyền và Quyền Công Dân Cách Mạng Pháp Quốc 1789).
Như vậy, lý do mà ngýời dân nổi lên làm Cách Mạng, chống Quân Chủ, chống Ðộc Tài là ðể bênh vực Con Ngýời bị chà ðạp, ðê tiện hóa và nô lệ hóa Con Ngýời, ðể bênh vực Nhân Bản của mình.
Thừa hýởng tinh thần Nhân Bản trên, các vị soạn thảo hai Hiến Pháp 1947 Ý Quốc và 1949 Cộng Hoà Liên Bang Đức ( CHLBĐ) khởi đầu viết Hiến Pháp bằng cách quan niệm Con Người phải được đặt ở địa vị trung tâm điểm và tối thýợng trong tổ chức cõ chế Quốc Gia, chống lại quan niệm coi con ngýời nhý thú vật, bị ðánh ðập, tra tấn và lùa vào các lò sát sinh hay hầm chôn tập thể dýới chế ðộ ðộc tài Hitler và Mussolini.
Nói cách khác,tổ chức Quốc Gia ðýợc thành lập ðể phục vụ con ngýời chớ không ngýợc lại.
Trong quan niệm ðó, Hiến Pháp 1949 CHLBÐ tuyên bố về con ngýời ngay ở ðiều khoản ðầu tiên của Hiến Pháp:
- " Nhân phẩm con ngýời bất khả xâm phạm " ( Ðiều 1, ðoạn 1 Hiến Pháp CHLBÐ).
Và liên tục tuyên bố về
- các quyền cãn bản bất khả xâm phạm của con ngýời,
- phýõng thức ðể bảo vệ liên tiếp trong 19 ðiều khoản kế tiếp,
- trýớc khi ðịnh nghĩa thể chế và kết cấu tổ chức Quốc Gia nhý là dụng cụ ðể bảo ðảm, thực thi và tạo ðiều kiện thích ứng ðể phát triển con ngýời từ ðiều 20 trở ði.
Hành xử nhý vậy, các vị soạn thảo Hiến Pháp 1949 CHLBÐ muốn ðặt vị trí nổi bậc của con ngýời trong tổ chức Quốc Gia.
Con ngýời ở ðịa vị tối thýợng và trung tâm ðiểm của tổ chức Quốc Gia.
Mục ðích hiện hữu của tổ chức Quốc Gia là phục vụ con ngýời, giúp cho con ngýời ðạt ðýợc những gì mà cuộc sống riêng tý của mỗi cá nhân không có ðiều kiện và phýõng tiện ðể thực hiện.
Cho ðến bao giờ, Quốc Gia chýa có ðýợc một thể chế ðịnh hýớng ðể tổ chức ðất nýớc ðặt trên nền tảng trên tôn trọng Nhân Phẩm, Quốc Gia ðó còn chất chứa tranh chấp, lýờng lọc, chia rẻ, lấn áp, trả thù phục hận, là ðịa ngục trần gian.
Bởi lẽ thể chế và cõ chế của Quốc Gia tổ chức chống lại Bản Tính con ngýời, chống lại các ýớc vọng tự nhiên tự do và bình đẳng, do chính bản tính con người đòi buộc.
Chế độ của Hitler và Mussolini đã minh chứng.
Đó là những gì Hiến Pháp Hiến Pháp 1949 CHLBĐ tuyên bố kế tiếp trong cùng một điều khoản đầu tiên của Hiến Pháp:
- " Nhý vậy dân tộc Ðức nhìn nhận các quyền bất khả xâm phạm và bất khả nhýợng của con ngýời nhý là nền tảng của mọi cộng ðồng nhân loại, của hòa bình và công chính trên thế giới" ( Điều 1, đoạn 2 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).
Cũng vậy, Hiến Pháp 1947 Ý tuyên bố về con ngýời từ ðiều 2 ðến ðiều 54, sau khi ðịnh nghĩa thế chế Dân Chủ của ðất nýớc nhý là phýõng thức tổ chức ðể bảo ðảm thực thi lý týởng Nhân Bản mà các ðiều khoản kế tiếp của Hiến Pháp sẽ tuyên bố.
Ngay ở ðiều 2 của Hiến Pháp, ðịa vị con ngýời ðýợc ðặt trên một vị trí nổi bậc:
- " Nền Cộng Hoà nhận biết ( riconosce) và bảo vệ ( garantisce) các quyền bất khả xâm phạm của con ngýời, con ngýời nhý cá nhân hay con ngýời nhý thành phần xã hội, nõi con ngýời phát triển nhân cách của mình…" ( Điều 2, Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).

( 2 )

NGUYỄN HỌC TẬP

B- Con người và ngýời công dân.
Các vị soạn thảo của hai Hiến Pháp 1947 Ý Quốc và 1949 CHLBĐ đã dùng chữ rất chính xác để nóilên tý týởng quan trọng mà các vị ðã đặt vào những dòng đầu của Hiến Pháp.
Các vị đã dùng từ ngữ " con ngýời”, thay vì " người công dân” ðể nói lên tý týởng nhân bản tối thượng mà mọi ngýời phải tôn trọng:

- “ Nhân phẩm con ngýời bất khả xâm phạm” ( Ðiều 1, ðoạn 1 Hiến Pháp CHLBÐ),

- “ Nền Cộng Hoà nhận biết và bảo vệ các quyền bất khả xâm phạm của con ngýời…” ( Ðiều 2, Hiến Pháp 1947

( 1 ) - Con Người.
Khi ðề cập ðến “con ngýời ” là chúng ta ðề cập ðến những ðặc tính ðýợc cấu tạo do chính Bản Tính con ngýời xác ðịnh.
“Con ngýời ” ðó bất cứ là ai, bất cứ ở ðâu và bất cứ lúc nào.
Hể ðã là ngýời, chúng ta ðều có nhân vị và nhu cầu nhý nhau, cần phải ðýợc kính trọng và thoả mãn, không phân biệt màu da, sắc tộc, ngôn ngữ, chính kiến, tôn giáo, địa vị cá nhân và xã hội:

- " Mọi ngýời ðều bình đẳng trước pháp luật.
Người nam và người nữ ðều nganh hàng nhau, ðối với các quyền của mình.
Không ai có thể bị thiệt thòi hay được ưu đãi do phái tính, sinh trưởng, giòng giống, ngôn ngữ, quốc gia hay nguồn gốc, tín ngýỡng, lòng tin tôn giáo hay chính kiến" (Điều 3, đoạn 1,2 và 3 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).

Tư tuởng trên cắt nghĩa tại sao ngýời Ðức không tuyên bố “ trên lãnh thổ Đức …” hay “đối với dân tộc Đức, nhân phẩm con người bất khả xâm phạm”, mà chỉ tuyên bố một câu ngắn ngủi nhý là một mệnh lệnh phải tôn trọng:

- “ Nhân phẩm con ngýời bất khả xâm phạm” ( Ðiều 1, ðoạn 1, id.).

Mệnh lệnh của dân tộc Ðức ðã quá rõ: " Nhân phẩm con ngýời bất khả xâm phạm”, bất cứ con ngýời ðó là ai và “ bất khả xâm phạm ” ðối với bất cứ ai, bất cứ ở ðâu, bất cứ lúc nào, nếu những ngýời ðó muốn có một cuộc sống hòa bình và thân hữu đối với dân tộc Đức, vì đó

- “…là nền tảng của mọi cộng đồng nhân loại, của hòa bình và công chính trên thế giới" (Điều 1, đoạn 2, id.).

Nói cách khác, những thể chế và những ai hành xử theo những thể chế không tôn trọng nhân phẩm con ngýời là những ý thức hệ và con ngýời không thể nào có một cuộc sống cộng tác hòa bình và thân hữu với dân tộc Đức.
Bởi lẽ nếu họ không tôn trọng nhân phẩm con người, là họ miệt thị những giá trị mà dân tộc Đức đặt lên hàng đầu trong cuộc sống của mình.

( 2 ) - Người Công Dân.
Nhý trên ðã nói, Hiến Pháp 1947 Ý Quốc và Hiến Pháp 1949 CHLBĐ dùng danh từ " con ngýời ” thay vì " ngýời công dân”, ðể nói lên tính cách phổ quát của lý týởng nhân bản mà bất cứ ai cũng phải ðýợc tôn trọng và ðối với bất cứ ai.
Trong chính trị học, khi ðề cập ðến “ ngýời công dân” là chúng ta nói ðến ngýời dân liên hệ với một tổ chức Quốc Gia cá biệt, có thể chế, luật lệ và cõ chế ðặc thù. Khi nói ðến ngýời công dân Ý chẳng hạn, là chúng ta đề cập đến người dân vừa kể liên quan đến tổ chức Quốc Gia Ý.
Quyền và nhiệm vụ của ngýời dân do ðó tùy theo luật pháp Quốc Gia Ý quy định.
Chúng ta đã thấy rằng Hiến Pháp 1947 Ý Quốc đề cập đến địa vị và các quyền căn bản bất khả xâm phạm của con người từ điều 2- 54 và Hiến Pháp 1949 CHLBĐ, từ điều 1-19, trước khi định nghĩa thể chế chính trị và phýõng thức tổ chức cõ chế quyền lực Quốc Gia từ ðiều 20 trở ði.
Trái lại Hiến Pháp 1977 Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết chỉ ðề cập ðến “ ngýời công dân” của họ từ ðiều 33 trở ði, sau khi ðã bàn thảo về thể chế chính trị ( điều 1-9), hệ thống kinh tế ( 10-18), phát triển xã hội và văn hóa ( 19-27), chính sách ngoại giao ( 28-30) và chính sách bảo vệ Quốc Gia và Chủ Nghĩa Xã Hội ( 31-33).
Điều đó cho thấy người dân được ý thức hệ Cộng Sản ban cho một chỗ đứng nào trong quan niệm tổ chức quốc Gia của họ.
Còn nữa, nếu Hiến Pháp 1947 Ý Quốc và 1949 CHLBĐ cũng như các Hiến Pháp Tây Âu đề cập đến “ con người ”, thì Hiến Pháp Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết chỉ đề cập đến “ người công dân”.
Và nếu Hiến Pháp 1947 Ý Quốc tuyên bố " nhận biết và bảo đảm các quyền bất khả xâm phạm của con người…” ( Điều 2), vì là những quyền
- " …được Đấng Tạo Hoá ban cho…” (Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ 1776)
- hay “ là những quyền của con người do Thiên Phú bất khả nhýợng và cao qúy” ( Tuyên Ngôn Nhân Quyền và Quyền Công Dân Cách Mạng Pháp 1789),
thì đây là những gì Hiến Pháp 1977 Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết ban cho " ngýời công dân” của họ:

- “ Nhân dân Sô Viết ( hay Ðảng Cộng Sản Sô Viết cũng vậy) ðýợc hýớng dẫn bằng tý týởng Cộng Sản Chủ Nghĩa khoa học và trung thành với các truyền thống Cách Mạng…xác ðịnh nền tảng của chế ðộ xã hội và chính trị của Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết, thiết định các quyền, tự do và bổn phận bắt buộc đối với người công dân, các nguyên tắc tổ chức và mục đích cho Quốc Gia Xã Hội Chủ Nghĩa của toàn dân" ( Tiền Đề, đoạn XIV Hiến Pháp 1977 Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết".

Nhý chúng ta vừa nói, khi ðề cập ðến “ ngýời công dân”, là chúng ta ðề cập ðến ngýời dân có liên hệ với tổ chức Quốc Gia. Quyền và bổn phận của ngýời dân tùy thuộc vào sự quyết ðịnh của thể chế và cõ chế Quốc Gia. Ðó là ðiều mà Hiến Pháp 1977 Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết tuyên bố:

- “ Nhân dân Sô Viết ( hay Ðảng CS SôViết) …thiết ðịnh quyền, tự do và bổn phận bắt buộc ðối với ngýời công dân”.

Ðiều ðó chứng tỏ rằng con ngýời sống dýới chế ðộ Cộng Sản chỉ là ngýời công dân liên hệ với tổ chức Quốc Gia Cộng Sản. Các quyền và tự do cũng nhý bổn phận phải do Ðảng Cộng Sản “ thiết ðịnh” cho mới có.
Và vì Đảng Cộng Sản có quyền “ thiết định” các quyền và tự do của ngýời dân họ, nên ai sống ngoài tổ chức của Cộng Sản, những ai không chấp nhận thể chế và cõ chế Cộng Sản, là ngýời không ðýợc thể chế luật pháp Cộng Sản “ thiết ðịnh”.
Ðiều ðó có nghĩa là những ai chống lại thể chế và cõ chế Cộng Sản, những nhà ly khai chẳng hạn, là những ngýời không có ðýợc một quyền và tự do nào: Cộng Sản có thể tiêu diệt họ.
Ngoài ra nếu giới hành quyền Cộng Sản có quyền “ thiết ðịnh” quyền và tự do của ngýời dân, thì họ cũng có quyền " không thiết định”, hay “thiết định nhiều hay ít và lúc nào tùy hỷ" : họ có thể giãm bớt hay truất hữu quyền làm ngýời của những ai sống dýới chế ðộ Cộng Sản.
Hay nói nhý Linh Mục Tiến Sĩ Hortz S.J.:

- “ Trong thể chế Cộng Sản không có con ngýời” ( Hortz S.J., La Nuova Costituzione Sovietica, in Civiltà Cattolica, 1978, 40).

　
　

B - Nhận biết và Bảo Ðảm
Các vị soạn thảo Hiến Pháp 1947 Ý Quốc đã dùng từ ngữ rất chính xác, khi các vị xác nhận
- "…nhận biết và bảo đảm” các quyền bất khả xâm phạm của con người ”.
Ngoài ra tý týởng phổ quát về bản tính nhân loại của con ngýời mà ai cũng phải tôn trọng, nhý tý týởng của Hiến Pháp 1949 CHLBÐ vừa ðýợc ðề cập, các vị soạn thảo Hiến Pháp 1947 Ý Quốc dùng động từ “ nhận biết” và " bảo đảm”.

a) Nhận biết.
Trước hết dùng động từ “ nhận biết” hay “nhận ra” ( riconosce), các vị muốn nói lên ý nghĩa con ngýời với nhân phẩm cao cả và các quyền cãn bản bất khả xâm phạm của mình là những gì liên hệ đến Bản Tính con người.
Điều đó cho thấy con người, nhân phẩm và các quyền bất khả xâm phạm liên hệ với chính Bản Tính của mình, được “ Đấng Tạo Hoá ban cho…” hay “ …do Thiên Phú, bất khả nhýợng và cao qúy”.
Nói cách khác, con ngýời với nhân vị và các quyền bất khả xâm phạm và bất khả nhýợng của mình có trýớc tổ chức Quốc Gia, khi con ngýời ðýợc sinh ra.
Tổ chức Quốc Gia ðýợc thành lập, khi nhiều “ con ngýời” tập họp lại, suy nghĩ và cùng nhau ðồng thuận quyết ðịnh thành lập tổ chức Quốc Gia ðể mýu ích cho mỗi cá nhân và cho công ích của cuộc sống tập thể. Tổ chức Quốc Gia ðýợc khai sinh khi tập thể con ngýời với nhân vị và các quyền bất khả xâm phạm của họ ðồng thuận ðồng thuận ðứng ra tổ chức.
Quốc Gia sinh sau ðẻ muộn ðối với con ngýời và do chính con ngýời với ðịa vị và quyền bất khả xâm phạm của mình đứng ra thành lập.
Do đó khi được mở mắt chào đời, tổ chức Quốc Gia phải “ nhận biết” hay “nhận ra” chính con người đã sinh ra mình với nhân vị và các quyền bất khả xâm phạm " được Đấng Tạo Hoá ban cho” hay “ …do Thiên Phú, bất khả nhýợng và cao qúy”.
Ðó cũng chính là tý týởng của Linh Mục Luigi Sturzo, vị sáng lập Ðảng Ðại Chúng Ý (Partito Popolare Italiano) và một trong những lý thuyết gia ảnh hýởng ðến ðịnh hýớng nhân bản Hiến Pháp 1947 Ý Quốc:

- " Đối với chúng tôi, Quốc Gia là một tổ chức xã hội được tổ chức theo đường lối chính trị để đạt được những mục tiêu đặc biệt.
Quốc Gia không bóp nghẽn, không tiêu hũy, không tác tạo ra các quyền của con ngýời, của gia ðình, của xã ấp, của đoàn thể, của tôn giáo.
Quốc Gia chỉ nhận biết và bảo đảm, phối hợp các quyền đó trong giới hạn hoạt động của mình.
Đối với chúng tôi, Quốc Gia không phải là tự do. Quốc Gia cũng không ở trên tự do. Quốc Gia chỉ nhận biết và phối hợp, định chế các giới hạn để người dân xử dụng tự do không làm băng hoại thành giấy phép…" ( Don Luigi Sturzo, Il Partito Popolare, vol II: Popolarismo e Fascismo ( 1924), Zanichelli, Bologna 1956, 107).

" Nhận ra" ai là ngýời ðã khai sinh ra mình và địa vị và các quyền bất khả nhýợng của chủ thể ðã sinh ra mình, Quốc Gia đồng thời cũng nhận biết đâu là mục đích của các hoạt động của mình và lý do tồn tại của mình.

b) Bảo Đảm

Mục đích v

à lý do đó được Hiến Pháp Ý Quốc dùng động từ “ bảo đảm ” để diễn tả một cách tuyệt tác:

- “ Nền Cộng Hoà " nhận biết và bảo đảm” các quyền bất khả xâm phạm của con người, con người như cá nhân hay con người như thành phần xã hội, nõi con ngýời phát triển nhân cách của mình…" ( Điều 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).

-

“Bảo đảm” các quyền căn bản của con người có hai phương cách, tiêu cực và tích cực, nhý chúng ta ðã có dịp đề cập đến ở những dòng đầu của bài

( a ) - Bảo đảm tiêu cực.
Phýõng pháp “bảo ðảm” trýớc tiên ai trong chúng ta cũng biết ðó là tuyên bố các ðiều khoản cấm ðoán bắt buộc dýới hình thức tiêu cực:
- " Tự do cá nhân bất khả xâm phạm".
Điều đó có nghĩa “ phía bên kia hay mọi ngýời khác không ðýợc xâm phạm, mọi ngýời khác có bổn phận phải tôn trọng…”.
- Mọi ngýời khác ðó là ai?
- Bất cứ ai, kể cả chính quyền và nhứt là chính quyền. Bởi vì các tổ chức Quốc Gia, nhứt là chính quyền, là những tổ chức hay vi phạm các quyền căn bản của con người hơn ai hết.
Đó là những gì Giáo Sý Giovanni Sartori viết lên khi nêu lên ðặc tính của Hiến Pháp:

- “ Hiến Pháp là một vãn bản bảo chứng ( garantismo). Ở Tây Âu, ngýời dân ðòi buộc phải có Hiến Pháp, nếu muốn thiết lập Quốc Gia. Hiến Pháp đối với họ là một văn bản luật pháp nền tảng hay một loạt các nguyên tắc căn bản, thể hiện thể chế Quốc Gia, nhằm giới hạn mọi các xử dụng quyền hành tự tung tự tác và bảo đảm một chính quyền có giới hạn” (G. Sartori, Elementi di teoria politica, II ed., Bologna, Il Mulino 1995, 18).

Và rồi nhý chúng ta ðã có dịp bàn đến, tuyên bố dýới hình thức tiêu cực hay chép lại " sao y bản chính " các điều về nhân quyền của Tuyên Ngôn Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc, ai cũng làm được.
Các Hiến Pháp XHCN Cộng Sản Cộng Hoà Liên Bang Sô Viết và Việt Nam " sao y bản chính" không sót một điều nào.
Nhýng việc quan trọng là sau khi “ copy” kỹ lýỡng cần phải tiền liệu các ðiều khoản ðể thực hiện. Nhân bản hay không, dân chủ hay không, không phải là tuyên bố “ sao y bản chính”, mà là ðịnh trýớc các ðiều khoản luật ðể biến những lời tuyên bố thuyết lý thành thực hữu và biến các điều khoản trên thành luật lệ thực định ( lois positives).

* - Hiến Pháp cứng rắn.
Đọc các Hiến Pháp nhân bản Tây Âu, đặc tính đầu tiên ai trong chúng ta cũng thấy được, đó là đặc tính cứng rắn ( rigide) của Hiến Pháp.
Điều đó có nghĩa là muốn tu chính , sửa đổi một hay nhiều điều khoản của Hiến Pháp, chúng ta cần hội đủ những điều kiện gia trọng mà Hiến Pháp đã tiền liệu.
Sở dĩ đặt ra những điều kiện gia trọng là để cho ai muốn sửa đổi, cắt bỏ hoặc thêm bớt vào Hiến Pháp sẽ gặp phải những điều kiện khó khăn. Điều đó khiến cho Hiến Pháp khó sửa đổi và nhý vậy Hiến Pháp ðýợc bền vững, ðể bảo ðảm những gì Hiến Pháp xác tín nhý là lý týởng và không muốn bị cắt xén, sửa ðổi, thêm bớt.
Ðiều kiện gia trọng vừa kể ðể có thể sửa ðổi ðýợc Hiến Pháp 1949 CHLBÐ tuyên bố:

- “ Một ðạo luật nhý vừa kể ( ðạo luật về tu chính Hiến Pháp) phải ðýợc sự ðồng thuận của 2 / 3 thành viên Hạ Viện và 2 / 3 thành viên Thượng Viện” ( Ðiều 79, ðoạn 2 Hiến Pháp 1949 CHLBÐ).

Con số tỷ lệ vừa kể, chúng tôi nghĩ rằng không phải là con số dễ thực hiện.
Chúng ta thử so sánh với ðiều kiện chỉ cần ða số tuyệt ðối ( 50%+1 phiếu) là Hạ Viện có ðủ túc số chọn vị Thủ Týớng ( Kanzler) mới, ðể thành lập Tân Nội Các và ðiều khiển Hành Pháp, không cần có sự ðồng thuận của Thýợng Viện:

- “ Ðược tuyển chọn Thủ Týớng ai có khả nãng quy tựu về phía mình số phiếu của đa số thành viên Hạ Viện" ( Điều 63, đoạn 2 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).

Và trong trýờng hợp bất khả kháng, ngay cả ai chỉ thu ðýợc ða số týõng ðối của Hạ Viện, trong vòng 7 ngày sau cũng có thể được Tổng Thống Liên Bang bổ nhiệm Thủ Tướng:

- Nếu ngýời ðýợc tuyển chọn không ðạt ðược ða số vừa kể ( ða số tuyệt ðối), trong vòng 7 ngày kế tiếp, Tổng Thống Liên Bang có thể bổ nhiệm ông hoặc giải tán Hạ Viện" ( Điều 63, đoạn 2, id.).

* - Các điều khoản bất di dịch.
Ngoài ra tính cách cứng rắn vừa kể của Hiến Pháp, các vị soạn thảo cũng tiền liệu tính cách bất di dịch của một số điều khoản mà các vị cho là cột trụ của toà nhà Quốc Gia. Xoá bỏ đi những nguyên tắc cắn bản cột trụ đó, toà nhà Cộng Hoà Liên Bang Đức sẽ không còn nữa và nhý vậy lý týởng Nhân Bản mà dân tộc Ðức muốn bảo vệ cũng không còn nơi nương tựa.
Do ðó tính cách bất di dịch, không ai có thể sửa ðổi, với bất cứ ðiều kiện nào, ðýợc Hiến Pháp tuyên bố:

- “ Không thể chấp nhận bất cứ sự thay ðổi nào ðối với Hiến Pháp nầy, liên hệ ðến sự týõng quan giữa Cộng Hoà Liên Bang ( Bund) và các Tiểu Bang ( Laender), nhứt là liên quan ðến việc tham gia của các Tiểu Bang vào quyền lập pháp hoặc liên hệ ðến các nguyên tắc ðýợc tuyên bố nõi các ðiều 1 và 20” ( Ðiều 79, ðoạn 3 Hiến Pháp 1949 CHLBÐ).

Và nhý chúng ta ðều biết, ðiều 1 của Hiến Pháp 1949 ðề cập ðến nhân phẩm bất khả xâm phạm và ðiều 20 là ðiều ðịnh nghĩa thể chế chính trị của Quốc Gia Ðức:

- “ Cộng Hoà Liên Bang Ðức là một Quốc Gia Liên Bang, Dân Chủ và Xã Hội" (Điều 20, id.).

Như vậy hai nguyên tắc nền tảng về địa vị bất khả xâm phạm của con người và thể chế liên bang, dân chủ và xã hội của Quốc Gia Đức là những nguyên tắc bất di dịch của toà nhà Quốc Gia Đức.

* - “Hạn chế quyền quyết định đối với luật pháp” ( riserva di legge).
Vì Hiến Pháp là văn bản nền tảng của mọi luật pháp Quốc Gia, nên Hiến Pháp không thể nào dự đoán được tất cả mọi điều khoản luật pháp cần thiết điều hành cuộc sống Quốc Gia sau nầy.

Do đó ngoài việc nêu lên những nguyên tắc nền tảng và phương thức ðể xác ðịnh thể chế và xây dựng cõ chế Quốc Gia, Hiến Pháp giao lại cho luật pháp thường nhiệm xác ðịnh những ðiều khoản liên hệ trực tiếp ðế cuộc sống thiết thực.
Ðó là ðiều chúng ta thýờng ðọc thấy qua các thành ngữ “ …do luật lệ ấn ðịnh”, “ …theo luật lệ hiện hành”:

- “ Mọi người ðều có quyền hội họp tự do và không võ trang, không cần báo trýớc và cũng không cần xin phép.
Ðối với các cuộc hội họp ở những nõi công cộng, quyền tự do hội họp có thể bị luật pháp giới hạn hoặc phải tuân theo luật lệ hiện hành” ( Ðiều 8, ðoạn 1-2 Hiến Pháp 1949 CHLBÐ).

Nói vậy chớ không phải vậy.
Mặc dầu các vị soạn thảo Hiến Pháp ủy thác cho “ do luật lệ ấn ðịnh”, “theo luật lệ hiện hành”, nhýng các vị vẫn chýa ngủ yên, với cõn ác mộng của các bóng ma ðộc tài Benito Mussolini và Rudolf Hitler lúc nào cũng có thể tái xuất hiện.
Do ðó các vị tăng cường thêm một kỹ thuật thứ hai, ðó là hạn chế quyền quyết ðịnh tăng cường ðối với luật pháp ( riserva rinforzata di legge).
Ðành rằng ðối với cuộc sống thiết thực thýờng nhật, mọi việc ðều “… do luật lệ ấn ðịnh” , “theo luật lệ hiện hành”.
Nhýng pháp luật không thể “ ấn ðịnh” và “ hiện hành” thế nào tùy hỷ.
Mussolini và Hitler cũng ðã tùy hỷ " ấn định ” và " hiện hành" quá nhiều, với hàng triệu ngýời bị thảm sát trong các lò sát sinh hoặc dýới các mồ chôn tập thể.
Bởi ðó qúy vị soạn thảo Hiến Pháp phải ðứng ra tiên liệu “ ấn ðịnh” và “ hiện hành” thế nào, trong giới mức nào, pháp luật trong týõng lai phải “ ấn ðịnh”:

- “ Luật pháp phải có giá trị phổ quát, chớ không riêng cho từng trýờng hợp cá biệt.
- Luật pháp phải ðề cập rõ ràng đến quyền căn bản và trích dẫn điều khoản của Hiến Pháp liên hệ.
- Không thể có trýờng hợp giới hạn nào, trong ðó một quyền cãn bản bị vi phạm ðến nội dung thiết yếu của mình" ( Điều 19, đoạn 1.2 và 3 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).

Các vị “ ấn định” cho luật pháp “phải ấn định” khi một cá nhân bị tình nghi bắt giữ:

- " Tự do cá nhân chỉ có thể bị giới hạn do một điều luật phổ quát quy định và luôn tuân theo thể thức được ghi trong điều luật đó.
- Người bị bắt giữ không thể bị ngược đãi về tinh thần cũng nhý thể xác.
- Tính cách có thể chấp nhận ðýợc và thời gian kéo dài của việc truất hữu quyền tự do chỉ có vị thẩm phán có quyền ðịnh ðoạt. Trong trýờng hợp quyền tự do bị truất hữu không do tý pháp ra lệnh, cần phải cấp bách yêu cầu quyết ðịnh của tý pháp. Cảnh sát tự mình không có quyền bắt giữ ai quá ngày hôm sau khi bị bắt.Các chi tiếc sẽ được luật pháp quy định.
- Bất cứ ai bị cầm giữ, vì nghi ngờ phạm pháp, có cùng lắm là ngày hôm sau khi bị bắt, phải được dẫn đến trước thẩm phán. Vị thẩm phán phải báo cho đương sự biết lý do bị buộc tội, nghe bị cáo trình bày các lý do của mình. Thẩm phán sau khi nghe týờng trình, phải ra trác tống giam hoặc trả tự do tức khắc" ( Điều 104, đoạn 1-2-3 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).

Và khi cá nhân bị bắt giữ, các vị cũng " ấn định” để luật lệ “phải ấn định” nhân sự và phýõng thức xét xử:

- “ Không thể chấp nhận các tòa án đặc biệt. Không ai có thể bị thuyên chuyển ra khỏi thẩm quyền xét xử của vị thẩm phán được luật pháp tiên liệu.
- Toà án dành riêng cho các vấn đề đặc biệt chỉ có thể được thiết lập do luật lệ định sẳn” ( Điều 101, đoạn 1-2, id.).

Cũng vậy:
- “ Các thẩm phán được độc lập và chỉ phải tuân theo luật pháp.
- Các thẩm phán đã nhập ngạch vĩnh viễn và các thẩm phán chuyên nghiệp chỉ có thể bị giải nhiệm trýớc ðịnh kỳ, hoặc bị cấm hành nghề vĩnh viễn hay tạm thời, thuyên chuyển ði nõi khác hoặc cho về hýu trái với ý muốn của họ, do cõ quan tư pháp quyết ðịnh và vì những lý do được luật pháp định trước” ( Điều 97, đoạn 1-2, id.).

Và sau cùng khi con ngýời bị kết án, mặc dầu trở thành phạm nhân con người vẫn còn là con người, nên:

- “ Hình phạt không thể nào gồm những phương thức ðối xử vô nhân ðạo và phải nhằm cải hoá ngýời bị kết án” ( Ðiều 27, ðoạn 3 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).

( b) Bảo đảm tích cực.
Muốn cho con người được hưởng các quyền bất khả xâm phạm của mình, Quốc Gia không những chỉ có bổn phận bênh vực con ngýời dýới hình thức tiêu cực, tuyên bố luật lệ và tiền liệu những phương thức ðể không ai ðýợc lạm dụng, áp chế con người, như những ðiều khoản vừa kể.
Hiến Pháp còn có bổn phận tạo điều kiện thuận lợi và tiền liệu các phương tiện ðể con người không những ðýợc hýởng quyền và tự do của mình ở mức tối thiểu mà còn hưởng trọn vẹn và phát triển các quyền và tự do ðó cho cá nhân mình và góp sức xây dựng cuộc sống khang trang thịnh výợng cho ðồng bào mình:

- " Bổn phận của Nền Cộng Hoà là dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xã hội, là những chướng ngại, trong khi giới hạn thực sự tự do và bình đẳng của người dân, không cho phép họ triển nở hoàn hảo con ngýời của mình và tham dự thiết thực vào tổ chức chính trị, kinh tế và xã hội của xứ sở" ( Điều 3, đoạn 2 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).

“ …dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xã hội…", tạo điều kiện thuận tiện cho con người, không còn phải bị ràng buộc bởi nhu cầu vật chất, để con người được tự do triển nở và có khả năng góp sức tạo thịnh vượng phú cường cho đồng bào mình.
Đó là lời tuyên bố tích cực bổn phận cao cả mà Quốc Gia được thể chế Nhân Bản giao phó cho, như những gì Hiến Pháp 1949 CHLBĐ tuyên bố dýới hình thức tiêu cực:

- " Các quyền sẽ được liệt kê sau đây có hiệu lực đối với lập pháp, hành pháp và tư pháp, như là những quyền ðòi buộc trực tiếp" ( Điều 1, đoạn 2 Hiến Pháp 1949 CHLBĐ).

Áp dụng tiến trình đó vào cuộc sống của mỗi cá nhân, chúng ta sẽ thấy rằng Hiến Pháp không những luôn luôn bảo vệ chống lại mọi biện pháp áp bức, " không ai được…”,
mà còn bảo đảm cho con người có đủ điều kiện để phát triển,
- “ Bổn phận của nền Cộng Hoà là dẹp bỏ đi những chướng ngại vật về phương diện kinh tế và xã hội…".

1 ) Hiến Pháp bảo đảm cho con người có điều kiện thuận lợi để được sinh ra:

“ Nền Công Hoà dành mọi điều kiện dễ dàng về kinh tế và những phương tiện tiền liệu xã hội khác để gia đình được thành lập, và để gia đình chu toàn các bổn phận liên hệ, nhứt là đối với những gia đình đông con” ( Điều 31, đoạn 1 Hiến Pháp 1947 Ý Quốc).

2 ) Và rồi một khi được sinh ra, Hiến Pháp luôn ở bên cạnh bảo vệ ngýời mẹ, trẻ sõ sinh và tuổi trẻ:

- “ Nền Cộng Hoà bảo vệ quyền làm mẹ, trẻ thơ và tuổi trẻ, bằng cách thiết lập các tổ chức liên hệ cho mục ðích vừa kể ” ( Ðiều 31, ðoạn 2, id.).

3 ) Và tuyên bố không phải chỉ ðể tuyên bố, Hiến Pháp quy trách rỏ rệt cho cha mẹ phải lo liệu bổn phận giáo dục và giúp ðở con cái:

- “ Cha mẹ có quyền và bổn phận nuôi dýỡng, dạy dỗ và giáo dục con cái, ngay cả ðối với những ðứa con ngoại hôn cũng vậy”( Ðiều 30, ðoạn 1, id.).

- “ Luật pháp bảo ðảm cho những ðứa con ngoại hôn cũng ðýợc bảo vệ về phương diện pháp lý và xã hội, thích ứng với các quyền của những thành phần trong gia đình hợp pháp" ( Điều 30, điều 3, id.).

Khi cha mẹ không có khả năng nuôi dưỡng và giáo dục con cái,

- " Trong trýờng hợp cha mẹ không có khả nãng, luật pháp tiền liệu các phương thức ðể họ chu toàn nhiệm vụ của họ” ( Ðiều 30, ðoạn 2, id.).

4 ) Lúc chú bé lớn lên:

- “ Học ðường ðược mở ra cho tất cả mọi người.
Nền giáo dục ở cấp thấp ðýợc huấn dạy ít nhứt là tám nãm ( 12 năm với tu chính án mới), miễn phí và bắt buộc.
Ðối với những ai có khả nãng và ðáng ðýợc týởng thýởng, dẩu cho thiếu phương tiện, cũng có quyền ðạt ðến những cấp bực cao nhứt của học vấn.
Nền Cộng Hoà biến biến quyền học vấn nầy thành thực hữu bằng học bổng, phụ cấp gia ðình và các phýõng thức tiền liệu khác , ðược cấp phát qua cuộc thi tuyển” ( Ðiều 34, id.).

5 ) Dĩ nhiên không những Quốc Gia chỉ chãm nom các công dân lành mạnh.

Những ngýời bị kém khuyết, tai nạn, tật nguyền, Quốc Gia cũng là những công dân của Quốc Gia:

- “ Những ai tật nguyền và khiếm khuyết cũng có quyền ðýợc giáo dục và ðýợc giáo huấn hýớng dẫn ðể khởi công nghề nghiệp” ( Ðiều 38, ðoạn 3, id.).

6 ) Quốc Gia cũng ðứng ra bênh vực những thành phần yếu thế:

- “ Ngýời phụ nữ làm việc có mọi quyền và, với việc làm nhý nhau, ðýợc thù lao nhý ngýời công nhân nam giới. Các ðiều kiện làm việc phải ðýợc thiết ðịnh thế nào ðể ngýời phụ nữ làm việc có thể chu toàn bổ phận thiết yếu ðối với gia ðình, bảo vệ cho ngýời mẹ và ðứa trẻ bằng một sự bảo vệ ðặc biệt” ( Ðiều 37, ðoạn 1, id.).

- “ Luật pháp xác ðịnh giới mức tuổi tác tối thiểu của giới vị thành niên có thể làm việc có lương bỗng.

“ Nền Cộng Hoà bảo vệ giới vị thành niên làm việc bằng những luật lệ ðặc biệt và bảo ðảm cho họ, với việc làm làm nhý nhau, ðýợc trả lương như nhau” ( Ðiều 37, ðoạn 2 và 3, id.).

7) Quốc Gia bảo vệ người làm việc không bị bốc lột:

- “ Ngýời làm việc có quyền ðýợc thù lao tương xứng với số lượng và phẩm chất việc làm của mình. Dù sao đi nữa, lương bỗng cũng đầy đủ để bảo đảm cho chính mình và gia đình mình một cuộc sống tự do và xứng đáng với nhân phẩm”. ( Điều 36, đoạn 1, id.).

- Quyền tư hữu là quyền được luật pháp nhìn nhận và bảo đảm. Pháp luật xác định các phương thức để chiếm hữu, hưởng thụ và các giới hạn để bảo đảm tính cách xã hội của của cải và để mọi người đều có thể có của được” ( Điều 42, đoạn 2, id.).

- “ Người làm việc có quyền được tiền liệu và bảo đảm các phương tiện thỏa đáng để đáp ứng lại các nhu cầu của cuộc sống, trong trường hợp bị tai nạn, bệnh hoạn, tàn tật , già nua và thất nghiệp ngoài ý muốn" ( Điều 38, đoạn 2, id.).

Và trong khoản cuộc đời làm việc, Quốc Gia có bổn phận

- " Chăm lo đào tạo và thăng tiến chức nghiệp của người làm việc" ( Điều 35, đoạn 2, id.).

Điều đó cho thấy rằng việc gián chức, xuống hạng đối với những ai đang làm việc là cách hành xử hạ nhục nhâm phẩm. Quốc Gia và cả giới chủ nhân là những chủ thể có bổn phận trực tiếp được Hiến Pháp quy trách phải tổ chức các lớp đào tạo và thăng tiến chức nghiệp để người làm việc luôn được tiến lên trên giai cấp chức nghiệp của mình.

8 ) Trong trường hợp ðau ốm:

- “ Nền Cộng Hòa bảo vệ sức khoẻ nhý là quyền cãn bản của cá nhân và lợi ích của cộng ðồng xã hội, và bảo đảm chữa trị miễn phí cho những ai thiếu phương tiện” (Điều 32, id.).

Quyền được bảo vệ sức khoẻ không những là quyền được chữa trị khi đau ốm, mà là quyền được tiền liệu để bảo đảm trong cuộc sống thường nhật, môi sinh, thức ăn, nước uống, nhà ở hợp vệ sinh; được chữa trị khi đau ốm và hồi phục khả năng sau thời gian lành bệnh.

Nói tóm lại, trong thể chế Nhân Bản thực hữu,
- con ngýời không chỉ ðýợc bảo vệ bằng các nguyên tắc tuyên bố suông, mà còn bằng các điều khoản Hiến Pháp và luật pháp quy trách và bắt buộc thực hiện đối với cơ chế Quốc Gia có trách nhiệm;

- con người không những được bảo vệ dưới hình thức tiêu cực, tự do con người ðược bảo vệ khỏi bị doạ nạt, vi phạm, ðàn áp, chống lại mọi phýõng thức hành xử lạm quyền, bất cứ từ ðâu ðến hay “tự do khỏi ” ( liberté de…),

- mà còn được bảo đảm bằng việc Quốc Gia có bổn phận tạo các điều kiện thuận tiện và cõ chế thích hợp ðể con ngýời có thể phát triển chính mình và cộng tác đem lại phú cường, tiến bộ cho đất nước. Nói cách khác con người được tự do tiến đến thành đạt nhờ cơ chế Quốc Gia ( liberté par moyen de…).

Read more »