Những điều căn bản về chi phí cơ bản trong chứng khoán.

Khi tham gia vào thị trường chứng khoán, nhà đầu tư nên có những kiến thức cơ bản để xác định các chi phí trong đầu tư, trong các tình huống như sáp nhập doanh nghiệp, chia tách cổ phiếu, ... để biết được cuộc đầu tư có hiệu quả hay không.

Nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì một lí do chính – kiếm tiền. Để mà biết được liệu rằng một việc đầu tư có mang lại lợi ích, nhà đầu tư nên theo dõi hiệu suất danh mục đầu tư của họ. Sự hiểu biết về tổng chi phí cơ bản, cũng như tuân thủ việc thực hiện các thay đổi trong luật thuế là tối quan trọng để biết được liệu rằng cuộc đầu tư sẽ hiệu quả.

Nguồn: Internet

Mặc dù các công ty môi giới được yêu cầu phải báo cáo giá phải trả cho các loại chứng khoán chịu thuế cho chi cục thuế, đối với một số chứng khoán, như là những cổ phiếu được giữ trong thời gian dài hoặc chuyển từ một công ty môi giới khác, cơ sở giá gốc cần được nhà đầu tư cung cấp. Giá mua ban đầu chỉ là một phần trong toàn bộ chi phí đầu tư.

Chi phí vốn cổ phần là toàn bộ chi phí cho nhà đầu tư, bao gồm giá của mỗi cổ phiếu, cộng với cổ tức tái đầu tư và tiền hoa hồng. Chi phí vốn không chỉ cần thiết để xác định giá trị, nếu có, các khoản thuế cần được trả trong một cuộc đầu tư, nhưng là rất quan trọng trong việc theo dõi lãi lỗ trên vốn đầu tư để đưa ra quyết định mua hay bán.

Cổ tức

Các phép toán đơn giản về cơ sở chi phí vốn cho cổ phiếu không chia cổ tức rất đơn giản: giá trên mỗi cổ phiếu cộng với chi phí mỗi cổ phiếu. Tuy nhiên cũng cần chú ý đến các loại khác, ví dụ như cổ tức tái đầu tư, chia tách, sáp nhập cổ phiếu hoặc thậm chí những cổ phiếu của các công ty phá sản.

Cổ tức tái đầu tư tăng chi phí của cổ phiếu vì cổ tức được dùng để mua thêm cổ phiếu. Ví dụ, nếu một nhà đầu tư mua 10 cổ phiếu của công ty ABC (chi phí $1000) cộng với $10 phí giao dịch và được trả cổ tức $200 vào năm đầu và $400 vào năm 2, chi phí cơ bản sẽ là $1610. Nếu cổ phiếu được bán vào năm thứ 3 với giá $2000, phần thu nhập bị đánh thuế sẽ là $390.

Một trong những lí do mà nhà đầu tư cần tính phần cổ tức tái đầu tư là bởi vì cổ tức bị đánh thuế trong năm đó và nếu không tính vào trong phần chi phí cơ bản, nhà đầu tư sẽ phải trả thuế 2 lần. Trong ví dụ ở trên, nếu không bao gồm các khoản cổ tức, chi phí cơ bản sẽ là $1010 và phần thu nhập bị đánh thuế sẽ là $990.

Hoạt động của công ty

Hoạt động kinh doanh của công ty ảnh hưởng việc tính toán chi phí cơ bản. Sáp nhập doanh nghiệp, phá sản, chia tách cổ phiếu là những hoạt động thường thấy của các doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp sáp nhập với 1 doanh nghiệp khác, các nhà đầu tư có thể sở hữu cổ phần của công ty mới trên cơ sở tương tự hoặc bổ sung cho lượng cổ phiếu sở hữu trước đó. Nếu số lượng cổ phiếu như nhau thì chi phí cơ bản không đổi, nhưng nếu số lượng cổ phiếu thay đổi thì chi phí cơ bản cần phải được điều chỉnh.

Ví dụ, nếu doanh nghiệp XYZ mua doanh nghiệp ABC và phát hành 2 cổ phiếu cho mỗi cổ phần sở hữu trước đó, khi đó nhà đầu tư đê cập trong ví dụ trước hiện sở hữu 20 cổ phiếu của công ty XYZ.

May mắn thay, không phải tất cả các hoạt động doanh nghiệp đều làm phức tạp hóa việc tính toán chi phí cơ bản, chia tách cổ phiếu là một ví dụ. Nếu 1 công ty tuyên bố 2 cổ phiếu cho 1 lần tách, thay vì sở hữu 10 cổ phiếu của công ty ABC, một nhà đầu tư sẽ sở hữu 20 cổ phiếu. Tuy nhiên, chi phí ban đầu $1000 sẽ giữ nguyên, vì thế 20 cổ phiếu sẽ có giá $50/cp, không phải $100.

Cổ phiếu được thừa kế hoặc tặng

Ngoài những hoạt động doanh nghiệp, các hoạt động khác có thể tác động đến chi phí cơ bản; ví dụ như nhận quà bằng cổ phiếu hoặc được thừa kế. Việc tính toán chi phí cơ bản cho cổ phiếu thừa kế thì đơn giản hơn là cổ phiếu dạng quà tặng. Chi phí cơ bản từ thừa kế sẽ trở thành mức giá trung bình vào ngày chết của người cho thừa kế. Ngược lại, nếu 1 nhà đầu tư bán cổ phiếu, chi phí cơ sở sẽ là giá mua vào ngày mua cổ phiếu, trừ khi giá thấp hơn vào ngày tặng quà.

Mua nhiều lần

Lí do theo dõi cơ sở chi phí vốn chủ sở hữu là việc báo cáo thuế, bởi vì việc duy trì kế toán chi phí cơ bản sẽ hỗ trợ trong việc xác định thời gian bán cổ phiếu cho mục đích thuế. Hơn nữa, các nhà đầu tư có thể chọn, trước khi bán cổ phiếu, phương pháp kế toán sử dụng để tính toán lãi lỗ. Nói đơn giản, nhà đầu tư có thể chọn cổ phiếu nào mà họ muốn bán nếu họ mua vào những thời điểm khác nhau. 

Ví dụ, một nhà đầu tư (NĐT) mua cổ phiếu (cp) của công ty ABC vào 3 ngày khác nhau, ở 3 mức giá khác nhau: 10cp giá $100/cp vào tháng 2, 30cp giá $120/cp vào tháng 8 và 15cp giá $150/cp vào tháng 11. Nếu bán đi một phần trong tổng số 55cp, chi phí cơ bản mà NĐT ấy quyết định dùng cho mục đích trả thuế sẽ phụ thuộc vào thuế hàng bán. Có 3 loại phương pháp điển hình: FIFO (nhập trước, xuất trước), LIFO (nhập sau, xuất trước) hoặc bình quân gia quyền.

Ví dụ, một NĐT bán 20cp. Chi phí cơ bản tính theo 3 phương pháp là

FIFO: (10cp x $100/cp) + (10cp x $120/cp) = $2200

LIFO: (15cp x $150/cp) + (5cp x $120/cp) = $2850

Bình quân gia quyền: 20 cp x [($100 x 10 + $120 x 30 + $150 x 15)]/55 = $2490.

NĐT nên chọn PP có lợi về đóng thuế. Trong trường hợp NĐT không chọn, PP được dùng là FIFO.

Nguồn cung cấp dich vụ tính toán chi phí cơ bản

Cách đơn giản nhất để thep dõi và tính toán chi phí cơ bản là thông qua công ty môi giới. Cho dù NĐT có tài khoản môi giới trực tuyến hay truyền thống, các công ty đều có những hệ thống lưu trữ các nghiệp vụ trong quá khứ và hoạt động doanh nghiệp liên quan đến cổ phiếu. Tuy nhiên, tốt nhất các NĐT nên tự theo dõi để chắc rằng các báo cáo của công ty môi giới là chính xác. Tự theo dõi cũng có thể giảm bớt một số vấn đề trong tương lai, nếu như NĐT thay đổi công ty, cổ phiếu tặng hoặc để lại cổ phiếu như là kế thừa.

Với những cổ phiếu được nắm giữ nhiều năm ngoài công ty môi giới, NĐT cần tìm lại lịch sử giá để tính toán chi phí cơ bản. Giá lịch sử có thể dễ dàng tìm thấy trên Internet thông qua các trang web như Yahoo finance, cafef.vn, stox.vn, stockbiz.vn, cophieu68,... Đối với những NĐT tự giao dịch, phần mềm tài chính như là Intuit's Quicken hoặc Microsoft Money, hoặc đơn giản là sử dụng bảng tính như Microsoft Excel, có thể dùng để sắp xếp dữ liệu.

Kết luận

Cơ sở chi phí vốn cổ phần rất quan trọng với NĐT trong việc tính toán và theo dõi thời điểm quản lí danh mục đầu tư và kê khai thuế. Tính toán cơ sở chi phí vốn cổ phần không chỉ là tính tổng giá cổ phiếu và phí giao dịch. Việc theo dõi hoạt động doanh nghiệp liên tục rất quan trọng để chắc rằng NĐT biết được lãi lỗ cổ phiếu, cũng như là lãi lỗ trên vốn được báo cáo một cách chính xác. Mặc dù công ty môi giới theo dõi và báo cáo cho chi cục thuế, cũng có những trường hợp công ty môi giới cũng không có thông tin, ví dụ như cổ phiếu tặng, vì thế hiểu được cách thức hoạt động của cơ sở chi phí vốn cổ phần sẽ giúp cho NĐT dễ dàng xác định.

Nguồn: Investopedia

MAI TRỌNG HẬU

Posted in: Tài chính tiền tệ