CHƯƠNG 2 - HOÀNG CƠ MINH – TỪ SĨ QUAN HẢI QUÂN ĐẾN NGƯỜI CHỈ HUY TRONG NHỮNG NGÀY CUỐI CỦA VIỆT NAM CỘNG HÒA

 

CHƯƠNG II

HOÀNG CƠ MINH – TỪ SĨ QUAN HẢI QUÂN ĐẾN NGƯỜI CHỈ HUY TRONG NHỮNG NGÀY CUỐI CỦA VIỆT NAM CỘNG HÒA

Muốn hiểu Hoàng Cơ Minh của những năm 1980, không thể bắt đầu từ Mặt Trận.

Phải bắt đầu từ người sĩ quan Hải quân Hoàng Cơ Minh.

Bởi con người bước vào chính trị thường mang theo toàn bộ vốn sống đã hình thành trước đó: cách nhìn về tổ chức, kỷ luật, mệnh lệnh, trách nhiệm, lòng trung thành và cách giải quyết khủng hoảng.

Với Hoàng Cơ Minh, phần đời ấy gắn rất sâu với Hải quân Việt Nam Cộng hòa.

1. Từ một sinh viên đến sĩ quan Hải quân

Các nguồn về tiểu sử Hoàng Cơ Minh có một số khác biệt về chi tiết, đặc biệt là khóa học tại Trường Sĩ quan Hải quân Nha Trang và thời điểm một số chức vụ. Tuy nhiên, các nguồn tương đối thống nhất rằng ông sinh năm 1935 tại Hà Nội, vào Nam sau năm 1954 và gia nhập quân đội, sau đó trở thành sĩ quan Hải quân Việt Nam Cộng hòa. Một tài liệu hồi cố của Hải quân Việt Nam Cộng hòa cho biết ông từng học Đại học Khoa học Hà Nội trước khi vào Trường Sĩ quan Hải quân Nha Trang và sau khi tốt nghiệp còn học luật.

Chi tiết này đáng chú ý.

Nó cho thấy hình ảnh Hoàng Cơ Minh không chỉ được hình thành từ đời sống quân ngũ. Ông còn có quá trình học tập dân sự và được đào tạo ở Hoa Kỳ tại Naval Postgraduate School ở Monterey.

Nhưng ở đây cần tránh một cách viết rất dễ gặp trong các hồi ký:

Vì ông học giỏi, được đào tạo ở Mỹ và thăng tiến nhanh nên ông là một người đặc biệt.

Đó là diễn giải, chưa phải kết luận lịch sử.

Điều có thể xác định trước mắt là ông đã trải qua một quá trình đào tạo và đảm nhiệm ngày càng nhiều chức vụ trong Hải quân. Một nguồn tư liệu Hải quân liệt kê các chức vụ như hạm trưởng, chỉ huy các đơn vị hải quân, tùy viên quân sự tại Nam Hàn, tham mưu trong Bộ Tư lệnh Hải quân và chỉ huy lực lượng thủy bộ.

Một tài liệu quân sử của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ về những ngày cuối chiến tranh cũng ghi nhận Hoàng Cơ Minh là tư lệnh lực lượng thủy bộ của Hải quân Việt Nam Cộng hòa vào tháng 4 năm 1975.

Như vậy, trước khi trở thành một nhân vật chính trị ở hải ngoại, ông đã có hơn hai thập niên sống trong một hệ thống quân sự có tổ chức chặt chẽ.

Điều này về sau rất quan trọng.

Bởi khi một sĩ quan chuyển từ quân đội sang hoạt động chính trị, câu hỏi không chỉ là Ông muốn điều gì? Mà còn phải hỏi Ông mang theo cách tư duy nào từ đời sống quân sự vào hoạt động chính trị?

---

2. Một sĩ quan đi lên trong chiến tranh

Các nguồn hồi ký của cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa mô tả Hoàng Cơ Minh là người được giao nhiều nhiệm vụ chỉ huy và có uy tín trong Hải quân. Những mô tả này có giá trị về ký ức của đồng đội, nhưng phải phân biệt với hồ sơ quân sự độc lập.

Đây là nguyên tắc chúng ta sẽ giữ xuyên suốt cuốn sách:

Lời người cùng chiến tuyến là chứng cứ về cách họ nhìn nhân vật; chưa nhất thiết là chứng cứ độc lập về toàn bộ sự kiện.

Chẳng hạn, một hồi ký về Hải quân Việt Nam Cộng hòa mô tả ông là người trực tiếp tham gia tổ chức và điều hành các hoạt động di tản năm 1975, đặc biệt trong việc duy trì liên lạc và điều phối hạm đội.

Một hồi ký khác kể lại rằng vào tháng 3 năm 1975, ông được giao trách nhiệm rất lớn tại Cam Ranh trong lúc tình hình quân sự miền Trung nhanh chóng sụp đổ.

Những lời kể này giúp chúng ta hiểu hình ảnh Hoàng Cơ Minh trong ký ức của những người từng ở bên ông.

Nhưng vẫn cần đặt câu hỏi:

• Chức vụ chính thức của ông lúc đó là gì?
• Ai bổ nhiệm?
• Quyền hạn thực tế đến đâu?
• Mệnh lệnh nào còn tồn tại?
• Mệnh lệnh nào không thể thực hiện?
• Ông chịu trách nhiệm về phần nào?
• Những việc được kể lại sau này có tài liệu quân sự nào xác nhận?

Đó là cách biến hồi ký thành tài liệu nghiên cứu, thay vì biến hồi ký thành sự thật tuyệt đối.

---

3. Tháng 3–4 năm 1975: Hoàng Cơ Minh bước vào một hoàn cảnh khác

Đây có lẽ là giai đoạn quan trọng nhất để hiểu con người ông.

Đầu năm 1975, tình hình quân sự của Việt Nam Cộng hòa chuyển biến rất nhanh.

Hoàng Cơ Minh khi ấy không còn đơn thuần là một sĩ quan Hải quân.

Theo các tài liệu hồi cố của phía Việt Nam Cộng hòa, cuối tháng 3 và đầu tháng 4 năm 1975 ông được giao thêm những nhiệm vụ liên quan đến chiến trường Bình Định và Quy Nhơn, bên cạnh chức vụ tư lệnh Hải quân Vùng II Duyên hải.

Những chức vụ này cho thấy một điều quan trọng:

Trong những tuần cuối cùng, phạm vi trách nhiệm của ông đã vượt khỏi một nhiệm vụ thuần túy hải quân.

Nhưng cũng phải rất thận trọng.

Không nên từ đó suy ra rằng ông là người có quyền quyết định đối với toàn bộ chiến trường miền Trung.

Một người được giao thêm chức vụ không đồng nghĩa với việc người đó có toàn quyền.

Đây chính là ranh giới mà cuốn sách cần giữ:

Chức vụ không đồng nghĩa với quyền lực thực tế.
Quyền lực thực tế không đồng nghĩa với trách nhiệm đối với mọi sự kiện xảy ra trong khu vực.

---

4. Ngày 30 tháng 4: thất bại quân sự hay điểm khởi đầu của một đời sống chính trị khác?

Đối với lịch sử Việt Nam, ngày 30 tháng 4 năm 1975 là một sự kiện có thể xác định.

Nhưng đối với mỗi con người, nó có một ý nghĩa khác.

Với Hoàng Cơ Minh, đây là thời điểm một sự nghiệp quân sự kết thúc và một đời sống hoàn toàn khác bắt đầu.

Một số nguồn của cộng đồng người Việt hải ngoại mô tả ông là người đã tổ chức việc di tản lực lượng Hải quân và sau đó sang Hoa Kỳ. Các nguồn này thường trình bày sự kiện với ngôn ngữ tôn vinh. Vì vậy, chúng ta sẽ sử dụng chúng để nghiên cứu ký ức cộng đồng, đồng thời tìm các tài liệu quân sự và báo chí đương thời để kiểm chứng các chi tiết cụ thể.

Đây là điểm cần dừng lại.

Bởi từ đây, câu chuyện không còn chỉ là Một sĩ quan đã làm gì trong tháng 4 năm 1975? Mà chuyển sang câu hỏi lớn hơn Sau khi một chế độ mà mình phục vụ sụp đổ, người sĩ quan ấy còn xem mình có trách nhiệm gì với đất nước?

Có người chọn định cư, người trở về,  người im lặng, người hoạt động chính trị. Có người muốn dùng con đường vũ trang.

Hoàng Cơ Minh cuối cùng chọn con đường thứ năm.

Nhưng ông không lựa chọn ngay lập tức.

Khoảng thời gian giữa năm 1975 và sự hình thành Mặt Trận năm 1980 chính là một khoảng thời gian chúng ta phải nghiên cứu rất kỹ.

---

5. Khoảng trống 1975–1980: năm năm không thể bỏ qua

Đây là một trong những điểm tôi đề nghị không được viết lướt.

Một số tiểu sử của Hoàng Cơ Minh kể rằng sau khi đến Hoa Kỳ, ông sống tại khu vực Washington, D.C., từng làm nghề sơn nhà và đồng thời tổ chức lực lượng trong cộng đồng người Việt.

Nhưng giữa:

một người tị nạn làm nghề lao động để sinh sống và một người đang chuẩn bị xây dựng một tổ chức chính trị–quân sự là một quá trình rất lớn.

Chúng ta cần tìm:

• Ông tiếp xúc với ai?
• Những tổ chức nào đã ảnh hưởng đến ông?
• Ai tài trợ?
• Những nhóm quân nhân cũ nào tập hợp quanh ông?
• Từ khi nào ý tưởng trở về Việt Nam bằng đường vũ trang xuất hiện?
• Vì sao không chọn đấu tranh chính trị thuần túy?
• Vì sao chọn căn cứ ở khu vực Thái Lan–Lào?
• Khi nào hình thành ý tưởng “Mặt Trận”?
• Những người tham gia đầu tiên là ai?
• Có sự hỗ trợ của chính phủ nước ngoài hay không?
• Nếu có, mức độ đến đâu?
• Và quan trọng nhất: đâu là tài liệu, đâu là hồi ký, đâu là cáo buộc?

Đây sẽ là trọng tâm của các chương tiếp theo.

---

6. Từ người thất trận đến người muốn trở lại

Có một sự chuyển đổi rất lớn trong tâm thế của Hoàng Cơ Minh:

1975: một sĩ quan của một chính quyền vừa sụp đổ.

Sau đó: một người Việt sống tại Hoa Kỳ.

1980: người đứng đầu một tổ chức mang danh nghĩa giải phóng Việt Nam.

Ba hình ảnh ấy thuộc về cùng một con người, nhưng không thể đồng nhất.

Giữa chúng phải có một quá trình chính trị và chính quá trình ấy mới là phần đáng nghiên cứu nhất.

Nếu chỉ kể tiểu sử, chúng ta sẽ có một câu chuyện, kể chiến tranh, chúng ta có một câu chuyện khác.

Nhưng nếu nghiên cứu vì sao một sĩ quan thất trận chuyển thành một nhà tổ chức kháng chiến, chúng ta mới có thể hiểu được Hoàng Cơ Minh.

---

Đặt lại vấn đề

Có một câu hỏi tôi muốn đặt ngay từ chương này:

Hoàng Cơ Minh tiếp tục chiến đấu vì một lý tưởng chính trị, vì một ký ức về quốc gia đã mất, vì trách nhiệm với đồng đội, hay vì tổng hợp của tất cả những điều đó?

Hiện tại chưa nên trả lời.

Đó là vấn đề cần dành cho những chương sau, khi chúng ta có đủ văn kiện và lời chứng.

Điều có thể nói ở cuối chương II chỉ là:

Hoàng Cơ Minh bước vào năm 1975 với tư cách một sĩ quan Hải quân đã trải qua một quá trình đào tạo, chỉ huy và chiến tranh kéo dài. Sau sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa, ông không dừng lại ở thân phận người tị nạn mà từng bước chuyển sang hoạt động tổ chức chính trị và cuối cùng lựa chọn con đường vũ trang.

Chính “từng bước” ấy là điều chúng ta phải tìm cho được.

Hoàng Phong Nhã 

Tài liệu tham khảo Chương II

• George R. Dunham & David A. Quinlan, U.S. Marines in Vietnam: The Bitter End, 1973–1975.
• Diệp Mỹ Linh, Hải Quân Việt Nam Cộng Hòa Ra Khơi, 1975.
• Các hồi ký và tài liệu của cựu quân nhân Hải quân Việt Nam Cộng hòa.
• Hồ sơ tiểu sử và tài liệu hồi cứu về Hoàng Cơ Minh, được sử dụng với tư cách nguồn thứ cấp, cần tiếp tục đối chiếu.

Chương III: 1975–1980 – Từ người tị nạn đến người tổ chức: Hoàng Cơ Minh đã thay đổi như thế nào, và Mặt Trận bắt đầu từ đâu?

Posted in: ĐỐI THOẠI VỚI HOÀNG CƠ MINH