CHƯƠNG 2 - ĐỐI THOẠI VỚI VIỆT NAM QUỐC DÂN ĐẢNG - NGUYỄN THÁI HỌC TỪ KHÁT VỌNG CANH TÂN ĐẾN CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG

CHƯƠNG II

NGUYỄN THÁI HỌC

TỪ KHÁT VỌNG CANH TÂN ĐẾN CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG

Nguyễn Thái Học thường xuất hiện trong ký ức lịch sử ở đoạn cuối của cuộc đời. Một người thanh niên. Là lãnh tụ cách mạng. Khởi nghĩa thất bại. Bị án tử hình. Một máy chém, và một câu nói đã trở thành biểu tượng.

Nhưng nếu bắt đầu câu chuyện từ ngày 17 tháng 6 năm 1930, chúng ta sẽ rất dễ nhìn Nguyễn Thái Học như một con người đã được lịch sử định sẵn để trở thành lãnh tụ của một cuộc khởi nghĩa. Ông không phải như vậy.

Trước khi là người đứng đầu Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Thái Học từng là một thanh niên đi học, từng tìm kiếm con đường cải cách, từng đặt niềm tin vào khả năng thay đổi xã hội bằng giáo dục và những cải cách từ chính quyền, từng viết thư cho Toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne và chỉ sau những trải nghiệm ấy mới ngày càng đi sâu vào con đường tổ chức cách mạng. Đó là một quá trình, và chính quá trình ấy quan trọng hơn huyền thoại.

1. MỘT THANH NIÊN TỪ THỔ TANG

Nguyễn Thái Học sinh năm 1902 tại Thổ Tang, Vĩnh Tường, Vĩnh Yên, trong một gia đình trung nông. Thổ Tang khi ấy là một làng khá phát triển về buôn bán và nông nghiệp. Ông được học chữ Hán khi còn nhỏ, sau đó học tại trường Pháp – Việt ở tỉnh Vĩnh Yên.

Những năm đầu đời ấy không cho thấy trước một Nguyễn Thái Học của Yên Bái. Ông thuộc một thế hệ đang bước vào một xã hội mà hệ thống giáo dục thay đổi rất nhanh. Một người trẻ có thể đồng thời tiếp xúc với nhiều thế giới của gia đình và làng xã; truyền thống;  chữ Hán; trường Pháp – Việt; và ngày càng nhiều hơn là thế giới của báo chí, sách mới và những ý tưởng chính trị từ bên ngoài. Đây là hoàn cảnh đặc biệt của lớp thanh niên Việt Nam những năm 1920.

Họ không còn hoàn toàn thuộc về thế giới cũ. Nhưng họ cũng chưa có một thế giới mới hoàn chỉnh để bước vào. Họ phải tự tìm đường. Nguyễn Thái Học là một trong những người đã tìm đường theo cách quyết liệt nhất.

2. NHỮNG TRẢI NGHIỆM ĐẦU TIÊN VỚI GIÁO DỤC THUỘC ĐỊA

Sau khi hoàn thành bậc học ban đầu, Nguyễn Thái Học theo học Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội vào năm 1921. Theo tư liệu của Đại học Quốc gia Hà Nội, trong thời gian học, ông từng phản đối những thái độ mà ông cho là phân biệt và miệt thị người Việt của một số giáo viên, giám thị người Pháp.

Chi tiết này đáng chú ý không phải vì nó chứng minh rằng Nguyễn Thái Học đã trở thành một nhà cách mạng từ tuổi thiếu niên. Nó cho thấy một điều đơn giản hơn ông sớm va chạm với vấn đề phẩm giá. Một người trẻ có thể chấp nhận việc mình nghèo. Có thể chấp nhận mình chưa được học cao.

Nhưng nếu họ bắt đầu cảm nhận rằng mình bị coi thấp chỉ vì mình là người bản xứ, thì câu hỏi về cá nhân rất dễ chuyển thành câu hỏi về cộng đồng tại sao người Việt lại ở vị trí ấy, một người Việt phải sống dưới một trật tự mà mình không có quyền quyết định? Nếu trật tự ấy có thể thay đổi, thì thay đổi bằng cách nào? Đây là những câu hỏi chưa có câu trả lời duy nhất.

Người này có thể chọn cải cách. Người khác chọn giáo dục, chọn báo chí, chọn tổ chức bí mật. Có người đi theo chủ nghĩa cộng sản và đi theo chủ nghĩa dân tộc. Nhưng Nguyễn Thái Học chưa chọn ngay một con đường duy nhất.

3. TỪ SƯ PHẠM SANG THƯƠNG MẠI

Sau khi tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm năm 1924, Nguyễn Thái Học từng dự kỳ thi công chức của chính quyền thuộc địa và đỗ, nhưng không nhận chức. Sau đó ông xin học Trường Cao đẳng Thương mại thuộc Đại học Đông Dương, theo học khoảng năm 1925–1927. Đại học Quốc gia Hà Nội xác nhận ông thuộc lớp sinh viên ngành Thương mại của Đại học Đông Dương trong giai đoạn này.

Việc chuyển từ sư phạm sang thương mại có thể được nhìn như một chi tiết tiểu sử. Nhưng nó cũng gợi ra một vấn đề lớn hơn. Nguyễn Thái Học không chỉ quan tâm đến giáo dục. Ông đang tìm hiểu một xã hội hiện đại vận hành như thế nào. Thương mại, kinh tế, quản trị và giáo dục đều là những thành phần của đời sống quốc gia. Điều này giúp chúng ta tránh một cách nhìn quá đơn giản rằng những thanh niên yêu nước đầu thế kỷ XX chỉ quan tâm đến “đánh Pháp”.

Trong thực tế, vấn đề quốc gia lúc ấy còn bao gồm làm thế nào để xã hội tiến bộ; để dân chúng được giáo dục; để kinh tế phát triển; để con người có quyền; và làm thế nào để một dân tộc trở thành chủ thể của chính mình. Nguyễn Thái Học bước vào chính trị từ một thế giới như vậy.

4. MỘT THẾ HỆ ĐANG THỨC TỈNH

Nguyễn Thái Học không sống trong một Hà Nội im lặng. Năm 1925, phong trào đòi ân xá cho Phan Bội Châu lan rộng. Năm 1926, phong trào để tang Phan Châu Trinh trở thành một cuộc vận động xã hội lớn. Sinh viên và học sinh tham gia ngày càng mạnh vào các hoạt động yêu nước. Đại học Quốc gia Hà Nội ghi nhận rằng trong những năm 1925–1926, sinh viên Đại học Đông Dương đã tham gia các phong trào đòi thả Phan Bội Châu và để tang Phan Châu Trinh, trong một môi trường mà chính quyền thuộc địa ngày càng tìm cách kiểm soát các hoạt động ấy. Đó là một bước chuyển rất quan trọng.

Yêu nước không còn chỉ là việc của những sĩ phu hoạt động trong những mạng lưới kín đáo. Nó bước vào trường học, vào đường phố, báo chí, vào các cuộc tụ họp của thanh niên, và từ đó, chính trị trở thành một phần của đời sống một thế hệ. Nguyễn Thái Học không đứng ngoài chuyển động ấy. Nhưng điều đáng chú ý là ông chưa đi thẳng tới khởi nghĩa.

5. PHAN BỘI CHÂU VÀ BÀI HỌC VỀ SỨC MẠNH CỦA DƯ LUẬN

Năm 1925, việc Phan Bội Châu bị bắt và bị tuyên án tử hình đã gây ra một phản ứng xã hội rộng lớn. Một người Việt Nam bị chính quyền thuộc địa đưa ra xét xử. Nhưng hàng vạn người Việt lại phản ứng. Việc này tạo ra một bài học chính trị mới cho thanh niên dư luận có thể trở thành một lực lượng. Một cá nhân có thể bị bắt. Nhưng một ý tưởng đã đi vào xã hội thì khó bắt hơn.

Một nhà nước có thể kiểm soát một trường học. Nhưng khó kiểm soát hoàn toàn những gì người trẻ nghĩ sau khi họ đã đọc báo và nói chuyện với nhau. Phong trào Phan Bội Châu vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài số phận cá nhân ông.

Đối với một thanh niên như Nguyễn Thái Học, đây là một trong những môi trường chính trị góp phần hình thành nhận thức rằng vấn đề Việt Nam không thể chỉ được giải quyết bằng sự nghiệp của một vài cá nhân.

Phải có quần chúng, tổ chức, và phải có một cách thức biến tình cảm yêu nước thành hành động có mục tiêu. Nhưng tổ chức nào , bằng phương pháp nào? Đó vẫn là câu hỏi chưa được giải quyết.

6. PHAN CHÂU TRINH VÀ CÂU HỎI VỀ CẢI CÁCH

Nếu Phan Bội Châu đặt mạnh câu hỏi về độc lập, thì di sản Phan Châu Trinh đặt ra một câu hỏi khác một dân tộc muốn độc lập có cần thay đổi chính mình trước hay không? Dân trí, Dân quyền, Giáo dục, Cải cách xã hội. Một quốc gia yếu không chỉ vì bị nước khác thống trị. Nó còn yếu vì chính con người trong quốc gia ấy chưa có đủ tri thức và năng lực để tự quản trị. Đây là một câu hỏi mà thế hệ Nguyễn Thái Học không thể tránh.

Bởi nếu độc lập chỉ có nghĩa là thay người cai trị, thì điều gì bảo đảm xã hội mới sẽ tốt hơn? Nếu người Việt giành lại được quyền lực nhưng vẫn thiếu giáo dục, thiếu tổ chức, thiếu pháp luật và thiếu năng lực quản trị, thì độc lập có đủ để làm nên một quốc gia mạnh hay không?

Nguyễn Thái Học sau này chọn con đường khác Phan Châu Trinh. Nhưng không nên vì thế mà coi hai dòng tư tưởng ấy hoàn toàn không liên quan. Cả hai đều gặp nhau ở một vấn đề người Việt phải trở thành chủ thể của vận mệnh mình. Khác biệt nằm ở cách đi đến mục tiêu ấy.

7. NHỮNG LỜI ĐỀ NGHỊ GỬI TOÀN QUYỀN VARENNE

Đây là một trong những đoạn quan trọng nhất trong quá trình chuyển biến của Nguyễn Thái Học.

Theo tư liệu của Đại học Quốc gia Hà Nội, trong thời gian học tại Đại học Đông Dương, Nguyễn Thái Học đã gửi thư cho Toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne, đề nghị tiến hành các cải cách về kinh tế, xã hội và giáo dục. Bối cảnh lúc đó đáng chú ý: Varenne là một chính trị gia xã hội chủ nghĩa Pháp, mới sang Đông Dương và từng tạo kỳ vọng về một số cải cách.

Đây là một chi tiết rất đáng suy nghĩ. Bởi Nguyễn Thái Học của giai đoạn này chưa phải Nguyễn Thái Học của Yên Bái. Ông vẫn đang đặt một phần hy vọng vào khả năng cải cách. Nói cách khác, con đường của ông ban đầu không hoàn toàn là thuộc địa → khởi nghĩa.

Nó có thể được hình dung gần hơn như nhận thức → kiến nghị → chờ đợi thay đổi → thất vọng → tổ chức → cách mạng. Đương nhiên, cần thận trọng với cách diễn giải quá tuyến tính này. Những bức thư và đề nghị cải cách không phải toàn bộ lịch sử tư tưởng của Nguyễn Thái Học. Nhưng chúng cho thấy một điều quan trọng là con đường bạo động không phải là lựa chọn duy nhất mà ông nhìn thấy ngay từ đầu.

8. CẢI CÁCH CÓ THỂ THAY ĐỔI MỘT CHẾ ĐỘ HAY KHÔNG?

Đây là câu hỏi mà Nguyễn Thái Học và nhiều thanh niên Việt Nam cùng thời phải đối mặt. Nếu chính quyền thuộc địa có thể cải cách, liệu người Việt có thể từng bước giành thêm quyền? Nếu giáo dục được mở rộng, liệu dân trí có thể phát triển? Nếu người Việt được tham gia nhiều hơn vào quản trị, liệu một quá trình chuyển đổi chính trị có thể diễn ra? Đó là những câu hỏi hoàn toàn có lý trong bối cảnh lúc ấy.

Nhưng nếu chính quyền không đáp ứng? Nếu cải cách chỉ dừng ở lời hứa, và người dân không có khả năng quyết định những vấn đề căn bản của quốc gia? Thì con đường cải cách sẽ đi đến đâu?

Đây là nơi kinh nghiệm của Nguyễn Thái Học trở thành một bài học về chính trị. Niềm tin vào cải cách chỉ có thể tồn tại khi có những cơ chế thực tế để cải cách diễn ra. Nếu không, thất vọng chính trị sẽ xuất hiện, và khi một thế hệ trẻ đã tin rằng con đường ôn hòa không còn khả năng thay đổi trật tự, những lựa chọn quyết liệt hơn có thể trở nên hấp dẫn. Đó không chỉ là câu chuyện của Nguyễn Thái Học, mà là một vấn đề chính trị có tính phổ quát.

9. TỪ THẤT VỌNG ĐẾN NAM ĐỒNG

Cuối năm 1926, Nguyễn Thái Học ngày càng gắn với nhóm Nam Đồng.

Các nguồn của Đại học Quốc gia Hà Nội ghi nhận Nguyễn Thái Học cùng Phó Đức Chính, Hồ Văn Mịch và những người khác kết giao với nhóm trí thức yêu nước quanh Nam Đồng thư xã.

Nguyễn Văn Khánh dành riêng một mục trong nghiên cứu về sự hình thành VNQDĐ cho Nguyễn Thái Học, Nam Đồng thư xã và quá trình hình thành “hạt nhân đầu tiên” trước khi tổ chức chính đảng được thành lập.

Ở đây, hai con đường gặp nhau. Một bên là sách và tư tưởng. Một bên là con người đang tìm kiếm hành động. Nam Đồng có những người quan tâm đến xuất bản, giáo dục và truyền bá tư tưởng. Nguyễn Thái Học mang theo kinh nghiệm của một sinh viên đang ngày càng quan tâm đến vấn đề cải cách và chính trị.Hai dòng ấy bắt đầu hội tụ.

Đây chính là thời điểm mà từ Dân Trí bắt đầu xuất hiện nhu cầu về Dân Lực. Không chỉ hỏi đất nước nên như thế nào?  Mà bắt đầu hỏi muốn thay đổi đất nước, chúng ta phải làm gì?

10. NHƯNG “THAY ĐỔI ĐẤT NƯỚC” BẰNG CÁCH NÀO?

Đây là câu hỏi khó nhất. Một nhóm người có thể cùng chia sẻ lòng yêu nước. Nhưng lòng yêu nước chưa phải một chương trình chính trị. Họ cần mục tiêu. Cần phương pháp, tổ chức, lãnh đạo, kỷ luật, tài chính, khả năng liên lạc, khả năng tuyển mộ, và cuối cùng, sau khi giành được quyền lực, sẽ xây dựng quốc gia như thế nào?

Trong những năm 1926–1927, Nguyễn Thái Học và những người chung quanh ông đang bước dần vào bài toán đó. Họ chưa có tất cả câu trả lời. Nhưng chính việc bắt đầu tổ chức đã tạo ra một sự thay đổi về chất. Họ không còn chỉ là những người quan sát chính trị. Họ trở thành những người muốn làm chính trị.

11. NGUYỄN THÁI HỌC VÀ NHỮNG NGƯỜI CÙNG THỜI

Một sai lầm khác là nhìn Nguyễn Thái Học như người duy nhất đại diện cho thanh niên Việt Nam lúc ấy. Thực tế hoàn toàn khác. Trong cùng một không gian lịch sử, nhiều thanh niên đang lựa chọn những con đường khác nhau. Có người đi theo Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên,  đi theo Tân Việt, tham gia những tổ chức dân tộc chủ nghĩa, tập trung vào giáo dục và cải cách, người đi theo báo chí và có người lựa chọn hoạt động bí mật.

Đại học Đông Dương chính là một trong những nơi các dòng thanh niên ấy cùng tồn tại và tranh luận. Nghiên cứu về trường cho thấy sinh viên trong những năm 1925–1926 tham gia mạnh vào các phong trào xã hội và yêu nước, trong khi các tổ chức chính trị khác nhau lần lượt hình thành và thu hút những lớp thanh niên khác nhau. Điều này rất quan trọng.

Nguyễn Thái Học không bước vào một con đường trống. Ông bước vào một thị trường tư tưởng và chính trị đang cạnh tranh. Mỗi tổ chức phải thuyết phục thanh niên rằng con đường của mình là con đường có ý nghĩa. Vì vậy, sự ra đời của VNQDĐ không chỉ là kết quả của lòng yêu nước. Nó còn là kết quả của một cuộc tìm kiếm con đường chính trị.

12. PHẢN ĐỀ: ĐỪNG BIẾN NGUYỄN THÁI HỌC THÀNH MỘT CON NGƯỜI “ĐÃ ĐƯỢC ĐỊNH SẴN”

Nhìn lại lịch sử từ năm 1930, chúng ta rất dễ mắc một ảo giác. Chúng ta biết Nguyễn Thái Học sẽ chết ở Yên Bái. Vì biết kết thúc, chúng ta có xu hướng nhìn mọi sự kiện trước đó như những bước tất yếu dẫn đến cái chết ấy. Nhưng Nguyễn Thái Học năm 1925 không biết mình sẽ chết năm 1930.

Nguyễn Thái Học khi viết thư cho Varenne không biết rằng vài năm sau mình sẽ lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa. Khi tiếp xúc với Nam Đồng chưa thể biết tổ chức mà ông cùng những người khác xây dựng sẽ kết thúc bằng Yên Bái. Đây là một nguyên tắc quan trọng của sử học:

Không được dùng kết quả đã biết để biến những lựa chọn chưa biết kết quả thành sự tất yếu. Con người trong lịch sử phải được nhìn từ vị trí mà họ đang đứng. Họ chỉ biết những gì họ biết. Họ chỉ có những nguồn lực mà thời đại cho phép. Họ phải lựa chọn trong điều kiện bất định. Chính vì vậy, câu hỏi đáng nghiên cứu không phải tại sao Nguyễn Thái Học tất yếu đi đến Yên Bái?, mà là trong từng thời điểm, vì sao ông lại thấy con đường mình chọn có khả năng đem lại thay đổi? Đó mới là câu hỏi lịch sử.

13. HƯNG QUỐC ĐỐI THOẠI: TỪ DÂN TRÍ ĐẾN DÂN CHÍ

Nếu Nam Đồng cho chúng ta thấy vai trò của sách và giáo dục, thì Nguyễn Thái Học cho chúng ta thấy một bước chuyển khác.

Dân Trí bắt đầu chuyển thành Dân Chí. Dân Trí giúp con người hiểu rằng quốc gia có thể khác. Dân Chí xuất hiện khi con người bắt đầu muốn quốc gia thực sự khác đi. Nhưng Dân Chí vẫn chưa phải Dân Lực. Một người có thể muốn thay đổi. Một nhóm người có thể cùng muốn thay đổi. Nhưng nếu họ không biết tổ chức, ý chí ấy sẽ phân tán. Vì vậy, có thể hình dung chuỗi phát triển Dân Trí → Dân Chí → Dân Khí → Dân Tài → Dân Lực.

Nhưng những mũi tên này không tự động xảy ra. Một xã hội có tri thức chưa chắc có ý chí chung. Có ý chí chung chưa chắc có dũng khí. Có dũng khí chưa chắc có năng lực. Có năng lực cá nhân chưa chắc biết hợp tác, và có tổ chức chưa chắc có thể tạo ra kết quả. Đây chính là bài toán mà VNQDĐ sẽ phải đối diện trong những năm 1927–1930.

14. ĐIỀU GÌ ĐÃ THAY ĐỔI TRONG NGUYỄN THÁI HỌC?

Có thể nói quá trình của Nguyễn Thái Học không phải là sự chuyển đổi từ “người tốt” thành “người cách mạng”. Đó là một sự chuyển đổi trong cách ông nhìn khả năng thay đổi xã hội. Ban đầu, ông còn đặt câu hỏi có thể thay đổi bằng cải cách hay không? Sau đó câu hỏi trở thành nếu cải cách không đủ, phải làm gì? Tiếp theo muốn hành động, cần tổ chức như thế nào?, và cuối cùng nếu thời cơ đến, tổ chức ấy có đủ khả năng hành động hay không?

Bốn câu hỏi này tương ứng với bốn tầng của chính trị ý tưởng → lựa chọn → tổ chức → năng lực. Chính tầng cuối cùng sẽ trở thành điểm yếu nghiêm trọng của VNQDĐ. Nhưng trước khi đi đến Yên Bái, họ vẫn còn phải trải qua một bước quyết định thành lập một chính đảng.

15. TỪ MỘT NHÓM NGƯỜI ĐẾN MỘT CHÍNH ĐẢNG

Cuối năm 1927, quá trình chuẩn bị đã dẫn tới việc thành lập Việt Nam Quốc Dân Đảng. Các nguồn nghiên cứu hiện có xác định cuối tháng 12 năm 1927 là thời điểm tổ chức được chính thức thành lập; nghiên cứu của Nguyễn Văn Khánh sử dụng ngày 25 tháng 12 năm 1927 trong cấu trúc lịch sử thành lập của VNQDĐ. Một số nguồn khác mô tả cuộc họp thành lập diễn ra đêm 24 tháng 12 và được hoàn tất vào ngày 25.

Nguyễn Thái Học được chọn làm Chủ tịch. Phó Đức Chính giữ vai trò quan trọng trong lãnh đạo. Hồ Văn Mịch phụ trách đối ngoại theo các nguồn của Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhưng điều quan trọng không nằm ở danh sách chức vụ.

Điều quan trọng là một bước chuyển đã hoàn tất: Nam Đồng không còn chỉ là không gian của sách. Những người từng đọc, dịch, viết và tranh luận nay bước vào một tổ chức có mục tiêu chính trị. Từ đây, câu chuyện không còn chỉ là lịch sử tư tưởng. Nó trở thành lịch sử của một chính đảng.

16. MỘT CÂU HỎI CHƯA CÓ CÂU TRẢ LỜI

Nhưng chính tại thời điểm VNQDĐ ra đời, một câu hỏi lớn vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn một chính đảng dân tộc muốn giành độc lập thì sẽ xây dựng đất nước như thế nào sau độc lập? Đây là câu hỏi mà chúng ta sẽ phải trở lại nhiều lần.

Vì một phong trào giải phóng có thể tập trung rất mạnh vào câu hỏi ai đang cai trị chúng ta? Nhưng một quốc gia trưởng thành phải trả lời thêm sau khi giành quyền tự quyết, chúng ta sẽ tự cai trị như thế nào? Đó là hai bài toán khác nhau.

Nguyễn Thái Học và những người cùng thời đã đặt rất nhiều tâm sức vào bài toán thứ nhất. Lịch sử sẽ buộc họ đối diện với bài toán thứ hai, và chính khoảng cách giữa hai bài toán ấy sẽ trở thành một trong những chủ đề lớn nhất của cuộc đối thoại này.

17. QUY LUẬT VẬN HÀNH

Từ hành trình của Nguyễn Thái Học trước khi VNQDĐ ra đời, có thể rút ra một quy luật: Ý thức về sự bất công chưa tạo ra một chính đảng. Ý thức ấy phải chuyển thành một ý chí chính trị; ý chí chính trị phải được tổ chức; và tổ chức chỉ có giá trị khi nó tạo ra được năng lực thực tế.

Nguyễn Thái Học không sinh ra đã là một lãnh tụ cách mạng. Ông trở thành lãnh tụ qua một quá trình. Từ một người trẻ được giáo dục trong hệ thống thuộc địa. Đến một sinh viên có ý thức về phẩm giá dân tộc. Từ những phong trào xã hội của thế hệ mình. Đến những đề nghị cải cách. Từ thất vọng với khả năng cải cách. Đến Nam Đồng.

Từ Nam Đồng đến tổ chức, và từ tổ chức đến chính đảng. Nhưng thành lập một chính đảng mới chỉ là bắt đầu. Một tổ chức muốn tồn tại phải biết tổ chức con người. Muốn phát triển phải biết xây dựng mạng lưới, hành động phải có năng lực, giành được mục tiêu phải có chiến lược, và muốn xây dựng một quốc gia sau khi giành độc lập, phải có một hình dung đủ rõ về nhà nước tương lai.

Đó là những bài toán mà VNQDĐ sẽ lần lượt đối diện, và vì thế, chương tiếp theo không nên bắt đầu bằng Yên Bái. Nó phải bắt đầu bằng câu hỏi một nhóm thanh niên yêu nước đã biến mình thành một chính đảng như thế nào? Đó là câu chuyện của tổ chức, và đó cũng là lúc chúng ta đi từ Nguyễn Thái Học sang Việt Nam Quốc Dân Đảng.

Hoàng phong nhã 

Nguồn nền của chương

Đại học Quốc gia Hà Nội, hồ sơ về Nguyễn Thái Học, đặc biệt các dữ kiện về học vấn, thư gửi Alexandre Varenne, Nam Đồng và quá trình thành lập VNQDĐ. �

vnu.edu.vn +1

Phạm Xanh, nghiên cứu về Hà Nội trong tiến trình lịch sử tư tưởng Việt Nam 30 năm đầu thế kỷ XX, về môi trường tư tưởng, Nam Đồng và sự hình thành VNQDĐ. �

Khoa Lịch sử

Nguyễn Văn Khánh, The Vietnam Nationalist Party (1927–1954), phần về Nguyễn Thái Học, Nam Đồng và “The First Cell”. �

Khoa Lịch sử

Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội về Đại học Đông Dương và phong trào giải phóng dân tộc 1906–1945, dùng để đặt Nguyễn Thái Học trong môi trường sinh viên và các phong trào 1925–1926. �

vnu.edu.vn

Posted in: ĐỐI THOẠI VỚI VNQDĐ