CHIẾN LƯỢC ĐÔNG DƯƠNG VÀ ASEAN: CON ĐƯỜNG CHUYỂN HÓA THẾ BẤT LỢI THÀNH LỢI THẾ CỦA VIỆT NAM

 CHIẾN LƯỢC ĐÔNG DƯƠNG VÀ ASEAN:

CON ĐƯỜNG CHUYỂN HÓA THẾ BẤT LỢI THÀNH LỢI THẾ CỦA VIỆT NAM

"Người khôn không chỉ biết giữ đất của mình, mà còn biết mở rộng không gian sinh tồn của dân tộc mình."

Lịch sử thường không ưu ái những quốc gia nhỏ hoặc những quốc gia nằm giữa các trung tâm quyền lực lớn. Nhưng lịch sử cũng nhiều lần chứng minh rằng những dân tộc biết tận dụng vị trí địa lý, biết liên kết với láng giềng và biết biến thách thức thành cơ hội thường là những dân tộc phát triển bền vững nhất.

Việt Nam là một trường hợp như vậy.

Nằm ở trung tâm bán đảo Đông Dương, trải dài bên bờ Biển Đông, Việt Nam vừa là cửa ngõ hướng ra Thái Bình Dương của lục địa Đông Nam Á, vừa là điểm giao thoa giữa các tuyến hàng hải, thương mại và chiến lược quan trọng của thế giới. Vị trí ấy mang lại nhiều cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng đặt đất nước trước những sức ép địa chính trị kéo dài trong suốt lịch sử.

Ngày nay, khi môi trường quốc tế ngày càng biến động, cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt và những thách thức trên Biển Đông tiếp tục hiện hữu, câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để Việt Nam chuyển hóa những bất lợi về tương quan sức mạnh thành lợi thế phát triển lâu dài?

Câu trả lời có lẽ nằm ở việc mở rộng không gian chiến lược của đất nước thông qua hai tầng liên kết quan trọng: Đông Dương và ASEAN.

Đông Dương – Chiều sâu chiến lược của Việt Nam

Trong lịch sử, những quốc gia chỉ dựa vào một không gian sinh tồn hẹp thường dễ rơi vào thế bị động. Ngược lại, những quốc gia có chiều sâu chiến lược thường có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động bên ngoài.

Đối với Việt Nam, Đông Dương chính là chiều sâu chiến lược ấy.

Việt Nam, Lào và Campuchia không chỉ là những quốc gia láng giềng. Ba nước cùng chia sẻ nhiều dòng sông, hệ sinh thái, tuyến giao thương và lợi ích phát triển. Dòng Mekong không đơn thuần là một con sông mà là mạch sống kết nối vận mệnh của hàng chục triệu cư dân trong khu vực.

Trong nhiều thế kỷ, sự ổn định của Đông Dương luôn gắn liền với sự ổn định của Việt Nam.

Ngày nay, các hành lang kinh tế Đông – Tây, các tuyến giao thông kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với Phnom Penh, các tuyến đường nối với Viêng Chăn, cùng các dự án hợp tác năng lượng và logistics xuyên biên giới đang từng bước tạo nên một không gian kinh tế liên kết chặt chẽ hơn.

Điều đó mang ý nghĩa chiến lược rất lớn.

Lào là quốc gia không giáp biển. Một phần quan trọng hàng hóa của Lào muốn tiếp cận thị trường thế giới phải đi qua các cảng biển Việt Nam.

Campuchia cũng có nhu cầu ngày càng lớn về kết nối hạ tầng, thương mại và logistics.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có thêm một không gian kinh tế rộng lớn hơn, một thị trường mở rộng hơn và một môi trường an ninh ổn định hơn.

Nếu biết khai thác hiệu quả, Việt Nam có thể trở thành cửa ngõ hàng hải của toàn bộ bán đảo Đông Dương.

Đây không phải là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử.

Từ thế kỷ XVII, các chúa Nguyễn đã sớm nhận ra giá trị của thương mại biển. Những thương cảng như Hội An từng là điểm hội tụ của tàu buôn từ Nhật Bản, Trung Hoa, Đông Nam Á và phương Tây.

Ngày nay, các cảng biển Hải Phòng ở miền Bắc, Đà Nẵng ở miền Trung, Cam Ranh ở Nam Trung Bộ, cùng hệ thống cảng Thành phố Hồ Chí Minh – Cái Mép – Thị Vải ở phía Nam có thể đảm nhận vai trò tương tự nhưng ở quy mô lớn hơn rất nhiều.

Nếu được kết nối hiệu quả với hệ thống đường bộ, đường sắt và các hành lang kinh tế xuyên Đông Dương, những cảng biển này không chỉ phục vụ nền kinh tế Việt Nam mà còn trở thành cửa ngõ ra thế giới cho hàng hóa từ Lào, Đông Bắc Thái Lan và một phần Campuchia.

Khi đó, Việt Nam không chỉ là một quốc gia ven biển mà còn trở thành trung tâm logistics của bán đảo Đông Dương.

Giá trị chiến lược của đất nước sẽ không chỉ nằm ở hơn ba nghìn cây số bờ biển, mà còn nằm ở khả năng kết nối không gian lục địa Đông Nam Á với các tuyến hàng hải quốc tế.

ASEAN – Không gian mở rộng chiến lược

Nếu Đông Dương là chiều sâu chiến lược thì ASEAN chính là không gian mở rộng chiến lược.

Khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam đã thực hiện một bước chuyển có ý nghĩa lịch sử.

Từ vị thế tương đối cô lập sau nhiều thập niên chiến tranh, Việt Nam trở thành một phần của cộng đồng khu vực năng động hàng đầu thế giới.

Ba mươi năm qua đã chứng minh tính đúng đắn của lựa chọn đó.

ASEAN không chỉ mở ra thị trường rộng lớn cho hàng hóa Việt Nam mà còn thu hút đầu tư, công nghệ và tạo điều kiện để Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu.

Quan trọng hơn, ASEAN tạo ra sức mạnh tập thể.

Trong một thế giới mà các cường quốc ngày càng cạnh tranh quyết liệt, các quốc gia vừa và nhỏ khó có thể bảo vệ lợi ích của mình nếu đứng riêng lẻ. Nhưng khi cùng hành động trong một khuôn khổ chung, tiếng nói của họ có trọng lượng lớn hơn nhiều.

Đó chính là lý do ASEAN vẫn duy trì được vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực suốt nhiều thập niên qua.

Đối với Việt Nam, ASEAN không chỉ là một tổ chức khu vực.

ASEAN là vành đai ổn định chiến lược, là không gian phát triển kinh tế và là nền tảng để đất nước mở rộng ảnh hưởng thông qua hợp tác thay vì đối đầu.

Bài học từ lịch sử và thế giới

Lịch sử thế giới cung cấp nhiều bài học đáng suy ngẫm.

Sau Thế chiến thứ hai, Pháp và Đức từng là những đối thủ truyền kiếp. Nhưng thay vì tiếp tục đối đầu, họ lựa chọn liên kết lợi ích kinh tế. Từ Cộng đồng Than và Thép châu Âu, nền tảng của Liên minh châu Âu đã được hình thành.

Ngày nay, khu vực từng là chiến trường khốc liệt nhất thế giới đã trở thành một trong những trung tâm thịnh vượng nhất hành tinh.

Singapore là một ví dụ khác.

Dù diện tích nhỏ bé và gần như không có tài nguyên thiên nhiên, quốc gia này đã trở thành trung tâm tài chính, logistics và hàng hải hàng đầu thế giới nhờ khả năng kết nối các dòng thương mại quốc tế.

Điểm chung của những câu chuyện thành công đó là họ không tìm cách thay đổi địa lý, mà tìm cách khai thác địa lý thông minh hơn.

Đó cũng chính là bài học quan trọng đối với Việt Nam.

Từ sức mạnh lãnh thổ đến sức mạnh kết nối

Trong thế kỷ XXI, sức mạnh quốc gia không còn chỉ được đo bằng diện tích lãnh thổ, dân số hay quy mô quân đội.

Sức mạnh ngày càng được quyết định bởi vị trí của một quốc gia trong các mạng lưới kết nối toàn cầu.

Ai kiểm soát các tuyến logistics quan trọng?

Ai tham gia sâu nhất vào chuỗi cung ứng toàn cầu?

Ai thu hút được dòng vốn, công nghệ và nhân tài?

Đó mới là những câu hỏi chiến lược của thời đại.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử khi nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển vào Đông Nam Á. Các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo, kinh tế số và công nghệ cao đang mở ra những cơ hội chưa từng có.

Nếu biết tận dụng vị trí địa lý, nguồn nhân lực và mạng lưới quan hệ trong ASEAN, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm sản xuất, logistics và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực.

Khi đó, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở Biển Đông, mà còn nằm ở khả năng kết nối Đông Dương với ASEAN, ASEAN với thế giới và các chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ phòng thủ sang kiến tạo

Trong lịch sử, những quốc gia nằm ở vị trí trung tâm thường phải đối mặt với nhiều sức ép hơn các quốc gia ở ngoại vi.

Nhưng lịch sử cũng cho thấy những quốc gia biết biến vị trí trung tâm thành điểm kết nối thường trở thành những quốc gia có ảnh hưởng lớn nhất.

Đối với Việt Nam, chiến lược Đông Dương và ASEAN không phải là sự thay thế cho nội lực quốc gia.

Đó là sự nhân lên nội lực quốc gia.

Đó là con đường giúp Việt Nam chuyển hóa thế bất lợi thành lợi thế, chuyển hóa vị trí địa lý thành vị thế chiến lược, chuyển hóa những thách thức của thời đại thành động lực phát triển.

Trong lịch sử, quyền lực thường thuộc về những ai kiểm soát các cửa ngõ giao thương. Thế kỷ XIX là các eo biển. Thế kỷ XX là các cảng nước sâu. Thế kỷ XXI là các trung tâm logistics kết nối biển, đường bộ, đường sắt, năng lượng, dữ liệu và công nghệ.

Việt Nam có đầy đủ điều kiện để trở thành một trong những nút giao chiến lược như vậy của Đông Nam Á.

Đông Dương và ASEAN vì thế không chỉ là những người láng giềng.

Đó là không gian chiến lược để Việt Nam bước từ tư thế phòng thủ sang tư thế kiến tạo; từ vị trí chịu tác động của các biến động khu vực trở thành một quốc gia góp phần định hình tương lai của khu vực ấy.

Và đó có lẽ là con đường bền vững nhất để bảo đảm hòa bình, thịnh vượng và vị thế của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Hoàng phong nhã 

Posted in: chiến lược