Bí mật bán cầu não được khám phá như thế nào?

Khám phá bí mật bán cầu não được coi là thành tựu sinh và y học quan trọng hàng đầu của thế kỷ 20. Nó giúp cho con người có thể hiểu và nhận biết được cơ chế cũng như hoạt động của não bộ một cách đúng đắn và có khoa học hơn. Đồng thời bác bỏ nhiều quan niệm sai lầm về não bộ trước đó...

 
Những khám phá về hai bán cầu não giúp chúng ta hiểu hơn về chính mình. Bộ não của con người được chia làm hai phần, gọi là bán cầu não trái và bán cầu não phải.

Bạn biết gì về não của mình?
Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao nhiều người có khả năng vẽ tuyệt vời nhưng không thể làm những phép tính đơn giản?
Có người rất giỏi phân tích những vấn đề nan giải nhưng mất hàng giờ để ngồi viết một đoạn văn ngắn.
Tất cả do sự điều khiển của bán cầu não trái và phải.
Những người chịu ảnh hưởng nhiều bởi bán cầu não phải có khuynh hướng thiên về trực giác và giàu trí tưởng tượng. Họ có cái nhìn tổng thể, thích thú với các mẫu vẽ, hình dạng, kích thước...
Những người có não phải phát triển thường thiên về nghệ thuật như ca hát, hội họa, văn chương, điêu khắc...
Ngược lại, bán cầu não trái thống trị suy nghĩ chúng ta theo khuynh hướng logic và mang tính phân tích.
Người chịu sự chi phối nhiều của bán cầu não trái thường có khuynh hướng thiên về phân tích, suy luận. Đôi khi, họ khá mâu thuẫn với chính mình do những chiều hướng suy nghĩ chồng chéo, đan xen nhau. Họ trội hơn người khác khi thực hiện các phép tính toán, công thức và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ...
Não phải và trái cũng thống trị và phân loại chúng ta theo hai kiểu suy nghĩ hội tụ và phân kỳ.
Người suy nghĩ theo kiểu hội tụ tiếp cận vấn đề một cách hệ thống và thường đặt ra những quy luật. Họ sẽ phân tích mọi thứ và đưa ra kết luận rất logic. Đây là những người rất giỏi các dạng câu hỏi trực tiếp, trắc nghiệm...
Ngược lại, người suy nghĩ theo kiểu phân kỳ rất sáng tạo, bỏ ngoài tai những quy luật. Họ có tính cách nghệ sĩ, khuynh hướng yêu nghệ thuật và muốn tự do bày tỏ cảm xúc bản thân.
Nói như vậy không có nghĩa những người thuận não trái hoặc não phải sẽ không sử dụng phần não còn lại.
Đa số chúng ta có hai phần não hoạt động song song và ít có sự nổi trội. Bán cầu não phải tiếp nhận thông tin theo chuỗi và nhờ bán cầu não trái phân tích, chọn lọc, phân thành nhóm. Tuy nhiên vẫn chưa có định nghĩa nào phân định nhiệm vụ rõ ràng của hai phần não.
Ngay từ lúc mới ra đời, đứa bé chưa được định sẵn sẽ thiên về não trái hay phải. Chính cách giáo dục của bố mẹ và nhà trường sẽ tạo nên thế chênh lệch cho sự phát triển của hai bán cầu não.

Mỗi bán cầu kiểm soát và bổ nhiệm chức năng, hoạt động cho phần cơ thể, tinh thần khác nhau của con người. Hầu hết những suy nghĩ, hành động, kỹ năng... của bạn phụ thuộc vào chúng

Nâng cao chất lượng cuộc sống với hai bán cầu não
Não trái phát triển khi trẻ tiếp xúc nhiều với các chương trình giáo dục mang tính thuộc lòng, kiểm tra theo dạng có sẵn.
Cách giáo dục này khuyến khích và kích thích bán cầu não trái phát triển. Từ đó, sự sáng tạo của bán cầu não phải mai một dần.
Ngược lại, khi bạn cho con sớm tiếp xúc với các môn nghệ thuật, bé sẽ tự do sáng tạo theo cảm xúc của mình. Chính lúc đó, bán cầu não phải được nâng cao thế lực.
Sự cân bằng, bổ sung của hai bán cầu não giúp tạo nên những tính cách thú vị cho từng cá nhân. Không những thế, người có hai bán cầu phát triển song song thường ít khi đối diện với căng thẳng và áp lực.
Họ biết cân bằng cuộc sống và dễ tìm thấy lý tưởng hơn.
Nếu bạn cảm thấy tính cách mình có khuynh hướng thiên về bán cầu não nào, hãy phát huy hết thế mạnh và đừng quên tìm hiểu vùng đất phía bên kia.
Rèn luyện, khám phá những kỹ năng thiếu sót cũng là cách để chúng ta nâng cao chất lượng cuộc sống, đẩy lùi khó khăn

Từ thực nghiệm nổi tiếng

TS. Roger W. Sperry.

Đến thập niên 40 của thế kỷ 20, những hiểu biết của con người về não và hoạt động của nó còn sơ sài và có nhiều ngộ nhận. Ở Mỹ và một số nước khác, từ trước năm 1943 vẫn thịnh hành “thuyết hành vi” cho rằng hoàn cảnh và kinh nghiệm là điều kiện cần và đủ có ảnh hưởng đến quyết định hành vi. Nhiều nhà nghiên cứu về não lại kết luận theo một nghiên cứu cách đó hàng trăm năm là “bán cầu não trái có ưu thế hơn bán cầu não phải”, hoặc cho thể chai – bó dây thần kinh giữa hai bán cầu não, chỉ có tác dụng hỗ trợ không đáng kể với hoạt động chức năng của não... Năm 1943, các nhà khoa học của Học viện Vật lý Công nghệ California (Mỹ), đứng đầu là tiến sĩ Roger W. Sperry đã khám phá được bí mật hai bán cầu não và hoạt động của não. Ông đã công bố một báo cáo thực nghiệm nổi tiếng: Cắt đứt dây thần kinh thị giác sau nhãn cầu của ếch, rồi xoay nhãn cầu 180o. Kết quả cho thấy mọi thông tin từ bên ngoài truyền tới trước, sau võng mạc đều bị đảo ngược: bên trái thành bên phải, bên trên thành bên dưới! Sau phẫu thuật, thần kinh thị giác của ếch bị teo tóp dần, sau một thời gian, dây thần kinh thị giác mới lại hình thành trên nhãn cầu và phát triển hướng lên não bộ, lập lại mối liên hệ với tế bào thần kinh ở trung khu thị giác của não. Tuy có lại thị giác song ếch lại có nhận biết sai lệch do thông tin thị giác bị đảo ngược. Đặt một con côn trùng nhỏ vào vùng nhìn của ếch, ví dụ như ở bên trái của vùng nhìn, thì ếch lại nhảy về phía bên phải để vồ mồi! Sự sai lệch giữa mục tiêu và hành vi đó của ếch chứng tỏ dây thần kinh ở bất cứ bộ phận nào trên võng mạc cũng có một bộ vị tương ứng ở trung khu thị giác của não. Dù có định vị nhãn cầu thế nào thì dây thần kinh thị giác hình thành trở lại trên võng mạc cũng vươn tới bộ vị tương ứng ở trung khu thị giác theo con đường đã có sẵn, hoặc phải đi vòng để tới đích đó.
Từ thực nghiệm trên, Sperry đã đưa ra hai luận điểm đánh đổ quan điểm theo thuyết hành vi, một là, “chức năng thần kinh là không hề có sự trao đổi cho nhau giữa các thần kinh và có mối quan hệ chặt chẽ với não”. Hai là, “Sự sinh trưởng, liên kết của dây thần kinh trung khu là có tính tuyển chọn đặc biệt cao và tiến hành theo trình tự đã được lập ra với độ chính xác vô cùng cao. Sự liên kết thần kinh là được quyết định theo di truyền”.
Đến nghiên cứu “thể chai”
Sau khi đã khám phá được bí mật của bán cầu não, Sperry đã tiến hành nghiên cứu thể chai – một hệ thống sợi dây thần kinh lớn nhất của não, có chừng 20 vạn dây thần kinh hợp thành, ở vị trí giữa hai bán cầu não.

Chức năng bộ não.

Sperry đã dùng mèo và khỉ để tiến hành thí nghiệm phân cách hai bán cầu não để nghiên cứu về thể chai. Ông và cộng sự đã cắt bỏ tầng đại não, các dây thần kinh và bó dây thần kinh (thể chai), liên hệ giữa hai bán cầu não của mèo để thông tin thị giác từ mắt trái chỉ truyền được lên não trái, thông tin từ mắt phải chỉ truyền được lên bán cầu não phải. Kết quả cho thấy, khi chỉ dùng một con mắt nào đó để giải quyết một vấn đề, động vật vẫn có thể phản ứng như bình thường, hoàn toàn có thể “học” để “hành” một việc nào đó. Khi bịt mắt đó lại, để mắt kia nhận biết, phân biệt về cùng một vấn đề thì động vật tỏ ra không có tái hiện về vấn đề đó mà cần phải học từ đầu ở bán cầu não tương ứng.

Việc thử nghiệm trên khỉ cũng cho kết quả tương tự và ông còn phát hiện thêm rằng hành vi xử lý một vấn đề nào đó thì có thể bán cầu não phải có ưu thế hơn so với bán cầu não trái, hoặc bán cầu não trái có ưu thế hơn bán cầu não phải, tùy thuộc vào từng loại vấn đề.
Từ phát hiện này, ông liên tưởng tới một loạt vấn đề về cơ chế hoạt động của não: “ở não hoàn chỉnh, thể chai đóng vai trò chỉnh hợp hoạt động của hai bán cầu não?”; “phải chăng công dụng của thể chai là không ngừng báo cáo cho bán cầu não này biết bán cầu não kia đang làm gì?’; “Khi phân tách hai bán cầu não riêng ra thì trên thực tế chúng hoạt động độc lập tới mức nào? chúng có tách riêng về tư tưởng tình cảm không?”... Sperry đã chuyển hướng nghiên cứu từ phôi thai học thần kinh sang nghiên cứu não ở tình trạng phân tách riêng hai bán cầu não – Một bước tiến rất quan trọng để khám phá bí mật chức năng của não bộ.
Sperry đã từng bước thực hiện các thực nghiệm trên động vật rồi nghiên cứu và tiến hành trắc nghiệm tâm lý trên người bệnh - đã bị phân tách riêng hai bán cầu não để chữa bệnh động kinh ở thể quá nặng tại Học viện California. Ông đã phát hiện ra được tính chuyên biệt ở mức độ cao chức năng của hai bán cầu não ở người và động vật.
Mỗi bán cầu não có mô thức ghi nhớ khác nhau và đều có khả năng thực hiện nhiệm vụ nhận biết, phân biệt cảm giác, tri giác, với tính chất chuyên biệt, tính ưu việt ở một số lĩnh vực nào đó so với bán cầu não bên kia. Các bán cầu não tựa như có khu vực trí năng độc lập, và bán cầu não này trong khi hoạt động hoàn toàn không có ý thức xem bán cầu não kia đang xảy ra điều gì về mặt hành vi, chúng tựa như hai não bộ hoàn chỉnh và độc lập với nhau.
Bằng hàng loạt các thực nghiệm, Sperry đã nhận thấy bán cầu não trái có sở trường về ngôn ngữ và tính toán; bán cầu não phải tuy không thông giỏi về nói, viết nhưng có sự lý giải, hiểu biết nhất định, đặc biệt về mặt phân biệt không gian, cảm nhận âm nhạc, nghệ thuật, tình cảm lại có ưu thế hơn bán cầu não trái. Bán cầu não trái có thói quen phân tích từng bước, còn bán cầu não phải lại có khuynh hướng phân tích trực quan, chỉnh thể vấn đề. Nhiều chức năng ưu thế, ở mức độ cao cấp đều tập trung ở bán cầu não phải chứ không phải bán cầu não trái, luận điểm này của ông đã bác bỏ quan niệm truyền thống đã ngự trị trong suốt hơn 100 năm, cho rằng, “bán cầu não phải là yếu, kém; ưu thế thuộc về bán cầu não trái”.
Đồng thời Sperry còn giải đáp được một câu hỏi đã tồn tại trong giới y học thế giới khá lâu, đó là “Thể chai có tác dụng gì với hoạt động chức năng của não không?”. Sperry khẳng định rằng thể chai có tác dụng quyết định trong việc truyền thông tin qua lại giữa hai bán cầu não. Thông qua đó mà hai bán cầu não có sự bổ sung cho nhau trong hoạt động chức năng, làm cho não bộ hoạt động hoàn chỉnh trong nhận biết sự việc, sự vật hay xử lý các tình huống. Trong não bộ hoàn chỉnh hoạt động bình thường, hai bán cầu não hoạt động kết hợp chặt chẽ với nhau như một chỉnh thể, chứ không hề có một bên bán cầu não làm việc, còn bán cầu não kia không làm việc.
Với sự nỗ lực, xuất sắc trong công trình nghiên cứu của mình, Sperry đã vinh dự được trao giải Nobel cho lĩnh vực sinh lý và y học năm 1981.
Phúc Thanh (sưu tầm)

Posted in: Tâm lý