CHƯƠNG 14 - VIỆT HIẾN 2050 - LỢI ÍCH CỘNG ĐỒNG

CHƯƠNG 14

LỢI ÍCH CỘNG ĐỒNG

Từ giá trị của cộng đồng đến nguyên tắc không mua bán quyền lực

Một cộng đồng có thể bắt đầu bằng cội nguồn.

Có thể được nối kết bằng ký ức.

Có thể được nuôi dưỡng bằng văn hóa.

Nhưng muốn tồn tại lâu dài, cộng đồng phải trả lời một câu hỏi rất thực tế:

Con người nhận được gì khi tham gia cộng đồng?

Không thể xây dựng một Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu chỉ bằng lời kêu gọi:

“Hãy đoàn kết.”

Cũng không thể duy trì cộng đồng chỉ bằng:

“Hãy đóng góp cho đồng bào.”

Một cộng đồng tự nguyện phải tạo ra những giá trị đủ thực để con người muốn tham gia, muốn gắn bó và muốn đóng góp.

Một sinh viên cần cơ hội học tập.

Một người trẻ cần người hướng dẫn.

Một chuyên gia cần mạng lưới.

Một doanh nhân cần đối tác.

Một nhà khoa học cần cộng sự và nguồn lực.

Một gia đình cần không gian văn hóa.

Một người mới đến một quốc gia cần thông tin và quan hệ xã hội.

Một người thành đạt cần cơ hội trao lại.

Vì vậy:

Cộng đồng không giữ người bằng nghĩa vụ; cộng đồng thu hút người bằng giá trị.

Nhưng ngay khi cộng đồng bắt đầu tạo ra giá trị, một vấn đề khác xuất hiện:

Ai được hưởng?

Ai trả tiền?

Ai đóng góp?

Ai sở hữu tài sản?

Ai có quyền quyết định?

Nếu không phân định rõ, bốn thứ rất khác nhau có thể bị nhập làm một:

lợi ích — tiền — tài sản — quyền lực.

Và khi đó, cộng đồng rất dễ đi từ phục vụ con người sang phục vụ một nhóm người đang nắm nguồn lực.

Việt Hiến phải ngăn điều đó ngay từ nguyên tắc nền tảng.

I. Cộng đồng phải đáng tham gia

Không ai phải tham gia Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu chỉ vì mình có nguồn gốc Việt Nam.

Chương 10 đã xác lập rằng căn tính không phải chiếc lồng.

Chương 11 xác lập rằng tư cách thành viên là một quan hệ tự nguyện.

Do đó, Việt Hiến không thể bắt đầu bằng câu:

“Bạn là người Việt, nên bạn phải tham gia.”

Mà phải bắt đầu bằng câu hỏi:

“Cộng đồng có thể làm gì để cuộc sống, năng lực và tương lai của con người tốt hơn?”

Một cộng đồng đáng tham gia phải tạo ra:

cơ hội;

tri thức;

mạng lưới;

sự hỗ trợ;

khả năng phát triển;

không gian văn hóa;

cơ hội đóng góp;

niềm tin;

và những giá trị mà cá nhân khó tạo ra một mình.

Đây là nguyên tắc đầu tiên:

CỘNG ĐỒNG PHẢI TẠO RA GIÁ TRỊ ĐỂ THU HÚT CON NGƯỜI.

II. Lợi ích cộng đồng không chỉ là tiền

Lợi ích thường bị hiểu quá hẹp như:

tiền bạc, trợ cấp, học bổng hoặc vật chất.

Trong một cộng đồng hiện đại, lợi ích rộng hơn rất nhiều.

1. Lợi ích về tri thức

đào tạo;

hội thảo;

nghiên cứu;

thư viện;

dữ liệu;

cố vấn;

trao đổi học thuật.

2. Lợi ích về nghề nghiệp

cơ hội việc làm;

thực tập;

cố vấn nghề nghiệp;

kết nối chuyên gia;

mạng lưới nhà tuyển dụng;

phát triển lãnh đạo.

3. Lợi ích về kinh doanh

đối tác;

thị trường;

chuỗi cung ứng;

vốn;

công nghệ;

thông tin;

mạng lưới doanh nhân.

4. Lợi ích về văn hóa

tiếng Việt;

lịch sử;

văn học;

nghệ thuật;

lễ hội;

ký ức;

giáo dục thế hệ sau.

5. Lợi ích về xã hội

kết nối;

hỗ trợ người mới;

thiện nguyện;

hoạt động thanh niên;

hỗ trợ người yếu thế.

6. Lợi ích về năng lực

Đây là lợi ích sâu nhất.

Cộng đồng không chỉ nên giúp con người:

có thêm thứ mình cần.

Cộng đồng phải giúp con người:

có thêm năng lực để tự tạo ra thứ mình cần.

Vì vậy, một cộng đồng tốt không dừng ở:

cứu trợ.

Mà phải hướng tới:

cơ hội → năng lực → tự chủ → đóng góp.

III. Ba nguồn tạo ra lợi ích

Để tránh nhầm lẫn, Việt Hiến cần phân biệt rõ lợi ích phát sinh từ đâu.

Có ba nguồn chính:

1. Tư cách thành viên

Một số quyền lợi phát sinh đơn thuần vì một người có tư cách thành viên.

2. Đóng phí hoặc sử dụng dịch vụ

Một số lợi ích phát sinh từ giao dịch, hợp đồng hoặc việc đóng phí.

3. Đóng góp

Một số lợi ích có thể phát sinh từ việc một người đóng góp tiền, thời gian, chuyên môn, tài sản hoặc công sức.

Nhưng còn một tầng thứ tư hoàn toàn khác:

4. Quyền quản trị

Quyền quản trị không phát sinh đơn giản từ tiền hoặc đóng góp.

Nó phải phát sinh từ:

tư cách quản trị;

bầu cử;

ủy quyền;

bổ nhiệm;

chức vụ;

nhiệm kỳ;

và các điều kiện hợp pháp tương ứng.

Do đó, công thức nền tảng của Chương 14 là:

TƯ CÁCH THÀNH VIÊN → QUYỀN NỀN TẢNG

ĐÓNG PHÍ → QUYỀN DỊCH VỤ

ĐÓNG GÓP → GHI NHẬN VÀ QUYỀN LỢI HỢP PHÁP

BẦU CỬ / ỦY QUYỀN / BỔ NHIỆM → QUYỀN QUẢN TRỊ

Và:

TIỀN KHÔNG ĐƯỢC TỰ ĐỘNG CHUYỂN THÀNH QUYỀN LỰC.

IV. Lợi ích phát sinh từ tư cách thành viên

Một số quyền không phải là phần thưởng.

Chúng là hệ quả tự nhiên của tư cách thành viên.

Đối với thành viên chính thức, các quyền nền tảng có thể bao gồm:

được biết các thông tin quản trị căn bản;

được đối xử bình đẳng;

được tham gia đời sống cộng đồng;

được đề xuất sáng kiến;

được tham vấn;

được tham gia các hoạt động chung;

được khiếu nại;

được giám sát theo thẩm quyền;

được bảo vệ dữ liệu cá nhân;

được bảo vệ khỏi trả đũa vì phản biện hợp pháp;

được tham gia bầu cử nếu thuộc tư cách có quyền biểu quyết;

được ứng cử nếu đáp ứng điều kiện;

được rời khỏi cộng đồng.

Những quyền này không nên được hiểu là:

“phần thưởng vì đã đóng tiền.”

Bởi nếu một người chỉ có quyền nói:

“Tôi được tôn trọng vì tôi đã trả phí.”

thì cộng đồng đã biến quyền thành hàng hóa.

Việt Hiến phải đi theo hướng ngược lại:

Một người có phẩm giá trước khi trở thành thành viên.

Và:

Một thành viên có các quyền nền tảng vì tư cách của mình, không phải vì họ giàu hay nghèo.

V. Quyền thành viên và lợi ích dịch vụ không giống nhau

Đây là một trong những phân biệt quan trọng nhất.

Một người có thể là thành viên và có quyền:

tham gia cộng đồng.

Nhưng điều đó không có nghĩa họ được sử dụng:

mọi dịch vụ của cộng đồng miễn phí.

Ví dụ:

Một cộng đồng có:

thư viện;

coworking;

khóa học;

phòng hội nghị;

nền tảng dữ liệu;

dịch vụ đào tạo.

Một số hoạt động có thể miễn phí.

Một số có thể thu phí.

Điều đó không trái với nguyên tắc bình đẳng.

Bởi:

quyền thành viên

và:

quyền sử dụng một dịch vụ cụ thể

là hai loại quyền khác nhau.

VI. Đóng phí có thể tạo quyền dịch vụ

Cộng đồng có thể có các loại phí:

phí thành viên;

phí khóa học;

phí sử dụng cơ sở vật chất;

phí hội nghị;

phí coworking;

phí dịch vụ chuyên môn;

phí sử dụng nền tảng.

Một người trả tiền có thể nhận:

dịch vụ;

quyền sử dụng;

ưu đãi;

giảm phí;

tiện ích.

Điều đó hoàn toàn có thể hợp lý.

Nguyên tắc:

Đóng phí có thể tạo quyền sử dụng dịch vụ.

Nhưng:

Đóng phí không tạo thêm phẩm giá.

Và:

Đóng phí không tự động tạo thêm quyền quản trị.

Đây là đường ranh không được vượt qua.

VII. Có thể có nhiều gói thành viên

Việt Hiến không cần cấm cộng đồng xây dựng những gói dịch vụ khác nhau.

Ví dụ:

Gói cơ bản

thông tin;

hoạt động cộng đồng;

mạng lưới;

một số ưu đãi.

Gói chuyên nghiệp

đào tạo chuyên sâu;

dữ liệu chuyên ngành;

coworking;

chương trình nghề nghiệp.

Gói doanh nghiệp

kết nối B2B;

sự kiện doanh nghiệp;

nghiên cứu thị trường;

mạng lưới đối tác.

Điều này có thể làm cộng đồng:

linh hoạt hơn,

và:

tạo nguồn thu bền vững hơn.

Nhưng phải có một giới hạn:

Gói dịch vụ khác nhau không được biến thành đẳng cấp con người khác nhau.

Và nếu hai người đều là:

thành viên chính thức có quyền biểu quyết,

thì giá gói dịch vụ không quyết định số phiếu.

VIII. Đóng góp là một phạm trù khác

Đóng góp không chỉ là tiền.

Một người có thể đóng góp:

tiền;

thời gian;

tri thức;

công nghệ;

sáng kiến;

tài sản;

mạng lưới;

công sức tình nguyện;

kinh nghiệm.

Một nhà khoa học có thể đóng góp một công trình.

Một luật sư có thể đóng góp thời gian nghiên cứu.

Một kỹ sư có thể xây dựng hệ thống.

Một doanh nhân có thể tài trợ.

Một sinh viên có thể dành thời gian tình nguyện.

Không nên đo toàn bộ đóng góp bằng tiền.

Vì:

cộng đồng được xây dựng bằng nhiều loại vốn khác nhau.

IX. Đóng góp có thể được ghi nhận

Người đóng góp có thể được:

cảm ơn;

vinh danh;

trao giải;

ghi nhận trong lịch sử cộng đồng;

đặt tên học bổng;

đặt tên phòng;

mời tham gia dự án;

mời làm cố vấn;

hưởng quyền lợi theo hợp đồng hoặc điều kiện tài trợ.

Đây là cách xây dựng:

văn hóa đóng góp.

Nhưng phải phân biệt:

ghi nhận

với:

quyền lực.

Một người được vinh danh là nhà tài trợ lớn không vì thế có:

100 phiếu.

Một nhà khoa học nhận giải không vì thế có:

quyền miễn trừ trách nhiệm.

Một người sáng lập được tôn vinh không vì thế có:

quyền lãnh đạo suốt đời.

Do đó:

ĐÓNG GÓP TẠO RA DANH DỰ; KHÔNG TẠO RA ĐẲNG CẤP CON NGƯỜI.

X. Tài sản cộng đồng

Tài sản cộng đồng là một phạm trù khác nữa.

Có thể gồm:

tiền;

quỹ;

bất động sản;

Nhà Việt Toàn cầu;

thiết bị;

thư viện;

dữ liệu;

thương hiệu;

tên miền;

bản quyền;

tài sản trí tuệ;

khoản đầu tư;

cổ phần;

nền tảng công nghệ.

Một tài sản chỉ trở thành tài sản cộng đồng khi nó được xác lập trong một cấu trúc pháp lý thích hợp.

Điểm cốt lõi:

TÀI SẢN CỘNG ĐỒNG KHÔNG PHẢI TÀI SẢN CÁ NHÂN CỦA NGƯỜI ĐANG QUẢN LÝ.

Chủ tịch không sở hữu tài sản chỉ vì mình là chủ tịch.

Người sáng lập không mặc nhiên sở hữu tài sản chỉ vì mình sáng lập.

Nhà tài trợ không mặc nhiên sở hữu tài sản chỉ vì mình đóng góp.

Người quản lý:

quản lý tài sản.

Không phải:

sở hữu tài sản.

XI. Một người có thể tạo ra tài sản nhưng không nhất thiết sở hữu nó

Giả sử một nhóm kỹ sư xây dựng một nền tảng số cho Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu.

Họ có thể là:

người sáng lập;

người phát triển;

người sở hữu bản quyền theo hợp đồng;

hoặc chuyển giao quyền cho pháp nhân cộng đồng.

Điều này phải được xác định rõ bằng:

hợp đồng;

quyền sở hữu trí tuệ;

điều kiện tài trợ;

pháp luật sở tại.

Không thể để sau này xảy ra tranh chấp:

“Tôi làm ra nên tôi muốn lấy.”

Cũng không thể:

“Tôi đang làm chủ tịch nên tôi muốn giữ.”

Tài sản phải có:

chủ thể pháp lý rõ ràng.

XII. Quyền hưởng lợi không phải quyền sở hữu

Một thành viên có thể:

sử dụng Nhà Việt Toàn cầu.

Không có nghĩa:

sở hữu Nhà Việt Toàn cầu.

Một sinh viên nhận:

học bổng.

Không có nghĩa:

sở hữu quỹ học bổng.

Một doanh nghiệp được:

sử dụng mạng lưới.

Không có nghĩa:

sở hữu mạng lưới.

Một nhà tài trợ được:

nhận báo cáo.

Không có nghĩa:

sở hữu cộng đồng.

Vì vậy:

QUYỀN HƯỞNG LỢI ≠ QUYỀN SỞ HỮU.

XIII. Quyền quản trị là một tầng hoàn toàn khác

Quyền quản trị có thể bao gồm:

biểu quyết;

bầu cử;

ứng cử;

đề cử;

tham vấn;

giám sát;

yêu cầu giải trình;

tham gia sửa đổi Việt Hiến;

tham gia quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền.

Các quyền này không nên được mua bằng:

tiền;

tài sản;

đóng góp;

chức danh danh dự.

Chúng phát sinh từ:

tư cách + quy chế + bầu cử + ủy quyền + bổ nhiệm + nhiệm kỳ.

Đây là lý do Việt Hiến phải tách:

quyền hưởng lợi

khỏi:

quyền quyết định.

XIV. Thành viên chính thức phải bình đẳng ở đâu?

Đây là câu hỏi trung tâm của Chương 14.

Không thể nói chung chung:

“Các thành viên bình đẳng.”

Phải xác định:

bình đẳng về cái gì?

Tôi đề nghị Việt Hiến xác lập sáu lĩnh vực bình đẳng bắt buộc.

1. Bình đẳng về phẩm giá

Không ai có phẩm giá cao hơn vì:

giàu;

nghèo;

đóng góp;

lâu năm;

nổi tiếng;

học vị;

chức vụ;

gia đình;

dòng họ.

2. Bình đẳng trước Việt Hiến

Không ai có quyền:

đứng trên Việt Hiến.

Không có:

thành viên đặc biệt được miễn nguyên tắc.

3. Bình đẳng về các quyền tự do căn bản

Bao gồm:

tư tưởng;

biểu đạt;

phản biện;

lập hội;

không tham gia;

rời cộng đồng;

riêng tư;

khiếu nại.

4. Bình đẳng về bảo vệ pháp lý nội bộ

Khi bị xử lý, thành viên phải có:

quyền được biết;

quyền được giải trình;

quyền được nghe;

quyền được xem xét;

quyền khiếu nại;

quyền được bảo vệ khỏi trả đũa.

5. Bình đẳng về quyền tiếp cận thông tin quản trị căn bản

Ví dụ:

Việt Hiến;

điều lệ;

quy chế;

cơ cấu tổ chức;

báo cáo tài chính theo mức công khai;

kết quả bầu cử;

quyết định quan trọng;

quy định về tài sản.

Đây không phải:

dịch vụ trả phí.

Đây là:

quyền minh bạch của thành viên.

6. Bình đẳng về quyền biểu quyết trong cùng một tư cách quản trị

Nếu hai người đều là:

thành viên chính thức có quyền biểu quyết,

thì nguyên tắc là:

MỘT NGƯỜI — MỘT PHIẾU.

Không:

một người giàu — nhiều phiếu;

không:

nhà tài trợ lớn — nhiều phiếu;

không:

thành viên lâu năm — nhiều phiếu;

không:

tổ chức lớn — nhiều phiếu thay cho cá nhân.

XV. Nhưng bình đẳng không có nghĩa mọi thành viên nhận mọi thứ giống nhau

Đây là điểm phải giữ thật chặt.

Giả sử:

Một thành viên đóng phí khóa AI nâng cao.

Một thành viên khác không đăng ký khóa học.

Người thứ nhất được học.

Người thứ hai không học.

Đó không phải là:

bất bình đẳng về phẩm giá.

Đó là:

khác biệt về dịch vụ.

Một sinh viên đạt tiêu chuẩn nhận học bổng.

Một người không đáp ứng tiêu chuẩn không nhận.

Đó có thể là:

phân bổ cơ hội theo tiêu chí.

Một nhà khoa học có đề tài xuất sắc nhận tài trợ.

Một đề tài không đạt tiêu chuẩn không nhận.

Đó là:

cạnh tranh về năng lực.

Do đó:

BÌNH ĐẲNG VỀ QUYỀN KHÔNG CÓ NGHĨA BÌNH ĐẲNG VỀ MỌI KẾT QUẢ.

XVI. Công bằng trong phân bổ lợi ích

Việt Hiến cần phân biệt:

Bình đẳng

Mọi người có quyền như nhau trong những vấn đề căn bản.

Công bằng

Nguồn lực có thể được phân bổ khác nhau theo tiêu chí chính đáng.

Ví dụ:

Một chương trình học bổng cho người trẻ.

Một quỹ nghiên cứu cho nhà khoa học.

Một chương trình hỗ trợ người mới định cư.

Một chương trình đào tạo lãnh đạo.

Một quỹ khởi nghiệp.

Không thể nói:

“Bình đẳng nghĩa là chia đều cho tất cả.”

Bởi chia đều đôi khi lại bất công.

Nguyên tắc phải là:

Tiêu chí chính đáng — công khai — minh bạch — có thể kiểm tra — không phân biệt đối xử trái nguyên tắc.

XVII. Có thể có quyền lợi khác nhau do mức đóng phí

Có.

Nhưng chỉ trong phạm vi dịch vụ hoặc lợi ích kinh tế hợp pháp.

Ví dụ:

Người mua gói coworking cao cấp có:

bàn làm việc riêng.

Người mua gói cơ bản có:

chỗ làm việc chung.

Đó là khác biệt hợp đồng.

Nhưng cả hai nếu đều là:

thành viên chính thức có quyền biểu quyết,

thì:

mỗi người vẫn một phiếu.

Đây là nguyên tắc:

dịch vụ có thể phân tầng; phẩm giá và quyền quản trị căn bản không phân tầng theo tiền.

XVIII. Có nên bắt buộc đóng phí để có quyền biểu quyết?

Không nên biến điều đó thành nguyên tắc tuyệt đối của Việt Hiến.

Bởi cộng đồng toàn cầu có thể có:

sinh viên;

người trẻ;

người thu nhập thấp;

người thất nghiệp;

người lớn tuổi;

người mới định cư;

người có hoàn cảnh khó khăn.

Nếu:

“không có tiền = không có tiếng nói,”

thì cộng đồng sẽ hình thành một lớp:

người có quyền vì có khả năng trả tiền.

Điều này trái với nền tảng bình đẳng đã xác lập ở Chương 6.

Do đó, có thể có:

phí thành viên;

miễn phí;

giảm phí;

học bổng thành viên;

hỗ trợ phí.

Nhưng quyền quản trị căn bản không nên trở thành:

một sản phẩm tài chính.

XIX. Nhưng nếu không trả phí thì cộng đồng lấy tiền ở đâu?

Câu trả lời là:

không phải mọi giá trị đều phải được tài trợ bởi phí thành viên.

Cộng đồng có thể có:

phí dịch vụ;

tài trợ;

quyên góp;

doanh thu hợp pháp;

đầu tư;

thuê cơ sở vật chất;

xuất bản;

đào tạo;

sự kiện;

hợp tác doanh nghiệp;

các nguồn thu phù hợp pháp luật.

Điều quan trọng là:

nguồn thu không được mua quyền lực.

Công thức:

PHÍ → DỊCH VỤ

TÀI TRỢ → DỰ ÁN

ĐÓNG GÓP → GIÁ TRỊ

BẦU CỬ → QUYỀN QUẢN TRỊ

Không được biến thành:

TIỀN → PHIẾU.

XX. Đóng góp lớn có tạo ra ảnh hưởng không?

Có thể.

Đây là điểm cần thừa nhận một cách thực tế.

Một người tài trợ lớn có thể có:

uy tín;

ảnh hưởng xã hội;

khả năng kết nối;

tiếng nói chuyên môn;

khả năng huy động thêm nguồn lực.

Nhưng phải phân biệt:

ảnh hưởng xã hội

với:

quyền lực hiến định.

Một người có thể được nhiều người lắng nghe.

Nhưng không thể vì thế mà:

có thêm phiếu theo mặc định.

Một nhà khoa học nổi tiếng có thể có:

trọng lượng học thuật.

Nhưng không vì thế mà:

đứng trên Việt Hiến.

Một doanh nhân lớn có thể có:

năng lực huy động vốn.

Nhưng không vì thế mà:

sở hữu cộng đồng.

Do đó:

Uy tín có thể tạo ảnh hưởng; không tự động tạo quyền pháp lý.

XXI. Không để “thành viên lâu năm” biến thành tầng lớp quý tộc cộng đồng

Đây là một nguy cơ khác.

Một người tham gia 30 năm xứng đáng được tôn trọng.

Nhưng:

30 năm không tạo ra phẩm giá cao hơn.

Kinh nghiệm lâu năm có thể tạo:

uy tín.

Nhưng không tạo:

quyền lực vĩnh viễn.

Có thể có:

Hội đồng cố vấn;

danh hiệu danh dự;

giải thưởng;

cơ chế truyền lại kinh nghiệm.

Nhưng không có:

quý tộc cộng đồng.

Nguyên tắc:

Thâm niên tạo kinh nghiệm; không tạo đặc quyền hiến định.

XXII. Không để người sáng lập có quyền vĩnh viễn

Người sáng lập phải được ghi nhận.

Nhưng:

người sáng lập không phải chủ sở hữu cộng đồng.

Nếu một cộng đồng tồn tại 100 năm, người sáng lập đầu tiên không thể giữ quyền:

lãnh đạo suốt 100 năm.

Quyền lực phải có:

nhiệm kỳ;

bầu cử;

giới hạn;

giám sát;

bàn giao.

Đây là nguyên tắc:

Người có nhiệm kỳ; cộng đồng có lịch sử; thể chế có tính liên tục.

XXIII. Quyền quản trị và tư cách thành viên

Phải tránh một lỗi logic:

“Mọi người trong cộng đồng đều có quyền biểu quyết như nhau.”

Không đúng.

Bởi Chương 11 và 12 đã phân biệt:

thành viên chính thức;

thành viên liên kết;

bạn hữu.

Do đó, phải nói chính xác:

Những người có cùng một tư cách quản trị phải được bình đẳng về các quyền quản trị thuộc tư cách đó.

Ví dụ:

Thành viên chính thức

Có thể có:

quyền biểu quyết;

quyền ứng cử;

quyền đề cử;

quyền giám sát.

Thành viên liên kết

Có thể có:

quyền tham gia;

quyền đề xuất;

quyền tham gia dự án;

quyền chuyên môn;

quyền tiếp cận mạng lưới;

nhưng không mặc nhiên có quyền biểu quyết các vấn đề nền tảng.

Bạn hữu

Có thể:

hợp tác;

tham dự;

đóng góp;

tư vấn;

đồng hành.

Nhưng không mặc nhiên có:

quyền quản trị cộng đồng.

Điều này không tạo ra:

thứ bậc về phẩm giá.

Nó chỉ tạo ra:

khác biệt về tư cách pháp lý trong cơ chế tự quản.

XXIV. Bốn tầng quyền

Để toàn bộ Việt Hiến thống nhất, có thể khóa mô hình bốn tầng:

Tầng

Nội dung

Có thể mua bằng tiền?

Quyền con người

phẩm giá, tự do, bình đẳng, riêng tư, rời cộng đồng

Không

Quyền thành viên

tham gia, thông tin, đề xuất, khiếu nại, biểu quyết theo tư cách

Không

Quyền kinh tế/dịch vụ

mua, thuê, sử dụng, hợp đồng, đầu tư

Có thể

Quyền quản trị

bầu, ứng cử, bổ nhiệm, giám sát, quyết định

Không được mua

Điểm quan trọng:

Quyền kinh tế có thể có giá; quyền quản trị không phải hàng hóa.

XXV. Tài trợ và quyền kiểm soát

Một nhà tài trợ có thể nói:

“Tôi tài trợ 1 triệu USD cho quỹ khoa học.”

Có thể thỏa thuận:

mục đích quỹ;

lĩnh vực tài trợ;

thời hạn;

tiêu chí sử dụng;

báo cáo;

kiểm toán;

ghi nhận nhà tài trợ.

Nhưng không nên mặc nhiên có:

quyền kiểm soát toàn bộ quỹ.

Nếu muốn có quyền quyết định trong một dự án cụ thể, quyền đó phải phát sinh từ:

hợp đồng hoặc cấu trúc pháp lý hợp pháp và minh bạch,

chứ không phải từ một nguyên tắc:

“Ai đưa tiền thì làm chủ.”

XXVI. Tài sản cộng đồng và chuyển giao quyền lực

Một trong những phép thử quan trọng nhất của Việt Hiến là:

Điều gì xảy ra khi lãnh đạo thay đổi?

Nếu chủ tịch nhiệm kỳ cũ mang theo:

tài khoản;

con dấu;

dữ liệu;

tài sản;

website;

quỹ;

hồ sơ;

quyền truy cập;

thì đó chưa phải một thể chế trưởng thành.

Phải có:

Biên bản bàn giao nhiệm kỳ.

Bao gồm:

tài sản;

tài chính;

tài khoản;

hợp đồng;

dự án;

dữ liệu;

hồ sơ pháp lý;

nghĩa vụ;

khoản nợ;

thiết bị;

tài sản trí tuệ.

Nguyên tắc:

NGƯỜI CÓ NHIỆM KỲ; TÀI SẢN CÓ CHỦ THỂ PHÁP LÝ; THỂ CHẾ CÓ TÍNH LIÊN TỤC.

XXVII. Xung đột lợi ích

Một lãnh đạo cộng đồng có thể đồng thời là:

doanh nhân;

nhà đầu tư;

nhà tài trợ;

chủ doanh nghiệp;

người thân của nhà cung cấp.

Điều đó không tự thân là sai.

Điều cần kiểm soát là:

việc dùng quyền lực cộng đồng để tạo lợi ích riêng.

Ví dụ:

Một thành viên Hội đồng sở hữu một công ty xây dựng.

Cộng đồng cần xây Nhà Việt Toàn cầu.

Công ty đó có thể tham gia nếu:

công khai xung đột;

không tự quyết;

có quy trình lựa chọn;

có tiêu chí;

có giá cả hợp lý;

có kiểm tra;

có trách nhiệm giải trình.

Không nên:

cấm mọi người có doanh nghiệp tham gia cộng đồng.

Mà phải:

ngăn họ dùng quyền lực cộng đồng để ưu đãi chính mình.

XXVIII. Sáu câu hỏi đối với mọi tài sản cộng đồng

Mỗi tài sản lớn phải trả lời:

1. Ai tạo ra?

2. Ai sở hữu hợp pháp?

3. Ai quản lý?

4. Ai được hưởng lợi?

5. Ai kiểm tra?

6. Nếu tổ chức giải thể thì tài sản đi đâu?

Nếu một tài sản không trả lời được sáu câu hỏi này:

cấu trúc quản trị chưa đủ rõ.

XXIX. Ba hệ thống phải được tách

Để phát triển về sau, Việt Hiến nên xây dựng ba hệ thống hồ sơ:

1. Sổ tài sản

Ghi:

tiền;

bất động sản;

quỹ;

thiết bị;

đầu tư;

tài sản trí tuệ.

2. Sổ giao dịch

Ghi:

thu;

chi;

hợp đồng;

tài trợ;

đầu tư;

giao dịch bên liên quan.

3. Sổ quyền lực

Ghi:

ai có quyền;

quyền từ đâu;

thời hạn;

phạm vi;

điều kiện;

cơ chế kiểm soát.

Nguyên tắc:

TÀI SẢN ≠ GIAO DỊCH ≠ QUYỀN LỰC.

XXX. Lợi ích và cơ hội phải tạo ra năng lực

Cộng đồng không nên trở thành nơi:

mọi người chờ nhận lợi ích.

Mục tiêu phải là:

biến lợi ích thành năng lực.

Một học bổng:

→ tạo cơ hội học tập.

Một chương trình mentor:

→ tạo năng lực.

Một mạng lưới doanh nghiệp:

→ tạo cơ hội.

Một quỹ nghiên cứu:

→ tạo tri thức.

Một chương trình lãnh đạo:

→ tạo người lãnh đạo.

Một Nhà Việt Toàn cầu:

→ tạo không gian kết nối.

Do đó:

LỢI ÍCH TỐT NHẤT LÀ LỢI ÍCH LÀM CHO CON NGƯỜI CÓ KHẢ NĂNG TẠO RA GIÁ TRỊ MỚI.

XXXI. Từ hỗ trợ đến tự chủ

Một cộng đồng mạnh không muốn tạo ra:

những người phụ thuộc vĩnh viễn.

Chuỗi phát triển phải là:

CỨU TRỢ → CƠ HỘI → ĐÀO TẠO → NĂNG LỰC → VIỆC LÀM → TỰ CHỦ → ĐÓNG GÓP

Người nhận hôm nay có thể là:

người trao ngày mai.

Đó là vòng tuần hoàn lành mạnh:

NHẬN → TRƯỞNG THÀNH → TẠO GIÁ TRỊ → TRAO LẠI.

XXXII. Lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng không đối lập

Một kỹ sư thành công:

→ cá nhân được lợi.

Nhưng nếu người đó đào tạo người trẻ:

→ cộng đồng được lợi.

Một doanh nghiệp phát triển:

→ chủ doanh nghiệp được lợi.

Nhưng nếu doanh nghiệp tạo việc làm:

→ xã hội được lợi.

Một nhà khoa học thành công:

→ cá nhân được lợi.

Nhưng công trình tạo ra công nghệ:

→ nhân loại được lợi.

Vì vậy:

CÁ NHÂN MẠNH → CỘNG ĐỒNG MẠNH → CƠ HỘI NHIỀU HƠN → CÁ NHÂN MẠNH HƠN.

Đây là vòng tuần hoàn mà Việt Hiến phải khuyến khích.

XXXIII. Lợi ích cộng đồng không nhất thiết chỉ dành cho thành viên

Một cộng đồng trưởng thành không đóng kín giá trị của mình.

Một hội thảo khoa học có thể mở cho học giả quốc tế.

Một trung tâm văn hóa Việt có thể đón người không phải người Việt.

Một công trình nghiên cứu có thể phục vụ xã hội sở tại.

Một sáng kiến công nghệ có thể phục vụ nhân loại.

Vì vậy:

Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu không chỉ hỏi người Việt nhận được gì từ cộng đồng.

Mà còn phải hỏi:

Thế giới nhận được gì từ cộng đồng Việt Nam?

Đây là bước chuyển từ:

cộng đồng tự bảo tồn

sang:

cộng đồng tạo giá trị cho xã hội và nhân loại.

XXXIV. Cộng đồng như một phòng thí nghiệm xã hội

Một lợi ích đặc biệt của cộng đồng là:

cơ hội thực hành.

Một sinh viên luật có thể nghiên cứu quy chế.

Một sinh viên quản trị có thể tham gia dự án.

Một kỹ sư có thể xây dựng nền tảng.

Một chuyên gia tài chính có thể tham gia ngân sách.

Một nhà nghiên cứu có thể khảo sát.

Một chuyên gia AI có thể thử nghiệm công nghệ.

Nhưng phải phân biệt:

thực hành cộng đồng

với:

hành nghề được pháp luật cấp phép.

Cộng đồng không phải là:

nhà nước thu nhỏ.

Không ai được dùng cộng đồng để giả danh:

tòa án;

cơ quan công quyền;

bác sĩ;

luật sư;

kiểm toán viên;

cơ quan cấp phép.

Cộng đồng là:

trường học của năng lực xã hội.

XXXV. Những gì phải bình đẳng và những gì có thể khác nhau

Đây là ma trận cần được khóa để các chương sau không mâu thuẫn:

Nội dung

Thành viên chính thức cùng tư cách

Phẩm giá

Bình đẳng

Quyền con người

Bình đẳng

Tự do căn bản

Bình đẳng

Bảo vệ khỏi trả đũa

Bình đẳng

Quyền khiếu nại

Bình đẳng

Quyền tiếp cận thông tin quản trị căn bản

Bình đẳng theo quy định

Quyền biểu quyết

Bình đẳng: một người — một phiếu

Quyền ứng cử

Bình đẳng về nguyên tắc, nếu đáp ứng cùng điều kiện chức vụ

Dịch vụ

Có thể khác

Mức phí

Có thể khác

Ưu đãi dịch vụ

Có thể khác

Học bổng

Theo tiêu chí

Tài trợ dự án

Theo tiêu chí

Thu nhập

Không nhất thiết giống

Thành tích

Không giống

Mức đóng góp

Không giống

Danh dự/giải thưởng

Có thể khác

Chức vụ

Khác theo bầu cử/bổ nhiệm

Quyền lực chức vụ

Khác theo thẩm quyền, nhưng có giới hạn

Quyền sở hữu tài sản cộng đồng

Không phát sinh từ tư cách thành viên

Đây chính là:

Bình đẳng về quyền — khác biệt về lợi ích hợp pháp.

XXXVI. Quy luật vận hành của xã hội

Từ Chương 14 có thể rút ra một quy luật:

CỘNG ĐỒNG CÀNG TẠO RA GIÁ TRỊ, CÀNG CÓ SỨC HÚT; CÀNG CÓ SỨC HÚT, CÀNG CÓ NGƯỜI THAM GIA; CÀNG CÓ NGƯỜI THAM GIA VÀ CÓ NIỀM TIN, CÀNG CÓ NĂNG LỰC TẠO RA GIÁ TRỊ LỚN HƠN.

Vòng tích cực:

GIÁ TRỊ → THAM GIA → NIỀM TIN → GẮN BÓ → ĐÓNG GÓP → NĂNG LỰC → GIÁ TRỊ LỚN HƠN

Nhưng có một vòng suy thoái:

ĐẶC QUYỀN → ĐỘC QUYỀN → MẤT CÔNG BẰNG → MẤT NIỀM TIN → RÚT LUI → SUY YẾU

Và vòng nguy hiểm nhất:

TÀI SẢN → QUYỀN LỰC → LỢI ÍCH RIÊNG → ĐỘC QUYỀN → CHIẾM ĐOẠT

Việt Hiến phải thiết kế để ngăn vòng thứ ba.

XXXVII. Bốn đường ranh đỏ

Việt Hiến phải giữ bốn đường ranh:

1. LỢI ÍCH THÀNH VIÊN ≠ ĐẶC QUYỀN

2. ĐÓNG PHÍ ≠ MUA QUYỀN LỰC

3. ĐÓNG GÓP ≠ SỞ HỮU CỘNG ĐỒNG

4. TÀI SẢN CỘNG ĐỒNG ≠ TÀI SẢN CÁ NHÂN

Từ đó hình thành nguyên tắc tổng quát:

CÓ THỂ KHÁC NHAU VỀ LỢI ÍCH; KHÔNG ĐƯỢC KHÁC NHAU VỀ PHẨM GIÁ.

CÓ THỂ KHÁC NHAU VỀ ĐÓNG GÓP; KHÔNG ĐƯỢC MUA BÁN QUYỀN QUẢN TRỊ.

XXXVIII. Thiết kế điều khoản hiến định

Điều 1 — Giá trị cộng đồng

Cộng đồng có trách nhiệm tạo ra các điều kiện để con người phát triển năng lực, tiếp cận cơ hội, kết nối nguồn lực, gìn giữ văn hóa và đóng góp cho xã hội.

Điều 2 — Bình đẳng về quyền thành viên

Các thành viên chính thức có cùng tư cách quản trị được hưởng bình đẳng các quyền thành viên căn bản theo Việt Hiến và quy chế hợp pháp.

Điều 3 — Khác biệt về lợi ích hợp pháp

Các lợi ích, dịch vụ, cơ hội hoặc chương trình có thể được phân bổ khác nhau trên cơ sở mục tiêu chính đáng, tiêu chí công khai, nhu cầu, năng lực, mức độ tham gia, đóng phí, đóng góp hoặc thỏa thuận hợp pháp.

Điều 4 — Không biến khác biệt lợi ích thành khác biệt phẩm giá

Sự khác biệt về lợi ích, tài sản, thu nhập, đóng góp, thành tích hoặc chức vụ không được tạo ra thứ bậc về phẩm giá con người.

Điều 5 — Quyền quản trị bình đẳng

Các thành viên có cùng tư cách biểu quyết được hưởng quyền biểu quyết bình đẳng; nguyên tắc cơ bản là:

một người — một phiếu.

Điều 6 — Không mua quyền quản trị

Việc đóng phí, tài trợ hoặc đóng góp không tự động tạo thêm quyền biểu quyết, quyền đại diện, quyền ứng cử, quyền bổ nhiệm hoặc quyền kiểm soát tài sản cộng đồng.

Điều 7 — Dịch vụ có thu phí

Cộng đồng và các tổ chức thuộc hệ sinh thái có thể cung cấp dịch vụ có thu phí trong phạm vi pháp luật áp dụng. Việc trả phí tạo quyền lợi theo dịch vụ hoặc hợp đồng, không tạo đặc quyền về phẩm giá hoặc quyền lực cộng đồng.

Điều 8 — Tài sản cộng đồng

Tài sản được xác lập là tài sản của cộng đồng hoặc tổ chức phải được quản lý bởi chủ thể pháp lý thích hợp và không được tùy tiện chuyển thành tài sản cá nhân của người quản lý.

Điều 9 — Đóng góp

Đóng góp về tiền, tài sản, tri thức, thời gian hoặc công sức có thể được ghi nhận và có thể tạo quyền lợi theo thỏa thuận hợp pháp, nhưng không mặc nhiên tạo thêm quyền quản trị.

Điều 10 — Xung đột lợi ích

Người có lợi ích cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp trong một quyết định phải công khai xung đột lợi ích và chịu cơ chế hạn chế tham gia quyết định phù hợp.

Điều 11 — Minh bạch

Thành viên có quyền tiếp cận thông tin quản trị căn bản theo Việt Hiến và quy chế hợp pháp; quyền này không được biến thành một dịch vụ chỉ dành cho người trả phí.

Điều 12 — Cơ hội và năng lực

Cộng đồng khuyến khích các chương trình biến hỗ trợ thành cơ hội, cơ hội thành năng lực và năng lực thành khả năng tự chủ.

Điều 13 — Không ai sở hữu cộng đồng

Không cá nhân, gia đình, doanh nghiệp, nhà tài trợ, tổ chức hoặc nhóm sáng lập nào có quyền coi Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu hoặc tài sản cộng đồng là tài sản riêng của mình.

XXXIX. Tình huống tổng hợp — Một người có thể có nhiều vai trò

Giả sử một người:

là thành viên chính thức;

đóng phí thành viên;

tài trợ 100.000 USD;

là chủ doanh nghiệp;

đồng thời được bầu vào Hội đồng Việt Hiến.

Người đó có bốn loại quan hệ khác nhau.

Với tư cách thành viên

Có:

quyền thành viên.

Với tư cách người trả phí

Có:

quyền dịch vụ theo gói.

Với tư cách nhà tài trợ

Có:

quyền lợi và sự ghi nhận theo thỏa thuận hợp pháp.

Với tư cách thành viên Hội đồng

Có:

quyền và trách nhiệm của chức vụ.

Không được trộn bốn vai trò thành một.

Đặc biệt:

100.000 USD không làm tăng số phiếu của người đó.

Và:

chức vụ Hội đồng không biến tài sản cộng đồng thành tài sản riêng.

Đây chính là bản chất của một thể chế trưởng thành:

một con người có thể có nhiều vai trò; nhưng quyền phát sinh từ từng vai trò phải được phân định.

XL. Bài học cho Việt Hiến

Việt Hiến không nên xây dựng cộng đồng theo mô hình:

ai đóng nhiều thì có nhiều quyền.

Cũng không nên xây dựng theo mô hình:

ai tham gia lâu thì có nhiều quyền.

Càng không nên xây dựng theo mô hình:

ai sáng lập thì có quyền suốt đời.

Mà phải xây dựng:

quyền theo tư cách;

dịch vụ theo giao dịch;

ghi nhận theo đóng góp;

quản trị theo ủy quyền;

tài sản theo chủ thể pháp lý;

trách nhiệm theo quyền lực.

Đó là một cấu trúc rất khác với một cộng đồng dựa trên quan hệ cá nhân.

XLI. Công thức trung tâm của Chương 14

Có thể cô đọng toàn bộ chương bằng công thức:

TƯ CÁCH → QUYỀN

PHÍ → DỊCH VỤ

ĐÓNG GÓP → GHI NHẬN

NĂNG LỰC → CƠ HỘI

BẦU CỬ / ỦY QUYỀN → QUẢN TRỊ

TÀI SẢN → TRÁCH NHIỆM QUẢN LÝ

Và đường ranh:

KHÔNG DÙNG TIỀN ĐỂ MUA QUYỀN LỰC.

KHÔNG DÙNG TÀI SẢN ĐỂ MUA ĐẶC QUYỀN.

KHÔNG DÙNG CHỨC VỤ ĐỂ SỞ HỮU TÀI SẢN.

XLII. Tuyên ngôn của Chương 14

Cộng đồng phải đáng tham gia.

Không ai phải tham gia chỉ vì mình là người Việt.

Nhưng mỗi người Việt phải có lý do để muốn tham gia.

Lý do ấy có thể là:

một người thầy;

một cơ hội;

một người bạn;

một đối tác;

một công việc;

một dự án;

một mạng lưới;

một trung tâm văn hóa;

một phòng thí nghiệm;

một doanh nghiệp;

một quỹ;

một ý tưởng;

một tương lai.

Cộng đồng có thể tạo ra dịch vụ.

Có thể thu phí.

Có thể xây dựng tài sản.

Có thể huy động vốn.

Có thể ghi nhận người đóng góp.

Có thể tạo ra những lợi ích khác nhau cho những nhu cầu khác nhau.

Nhưng:

phẩm giá không có giá.

quyền con người không phải hàng hóa.

quyền quản trị không phải cổ phiếu.

tài sản cộng đồng không phải tài sản của người lãnh đạo.

đóng góp không phải giấy phép thống trị.

Vì vậy:

Có thể mua một dịch vụ; không thể mua một quyền.

Có thể tài trợ một dự án; không thể mua cộng đồng.

Có thể được ghi nhận vì đóng góp; không thể dùng đóng góp để đứng trên Việt Hiến.

XLIII. Kết luận

Một cộng đồng có thể bắt đầu bằng:

cội nguồn.

Nhưng muốn sống lâu dài phải tạo ra:

giá trị.

Một cộng đồng có thể thu hút bằng:

căn tính.

Nhưng muốn giữ người phải tạo ra:

niềm tin.

Một cộng đồng có thể huy động:

tiền.

Nhưng muốn phát triển phải biến tiền thành:

năng lực và cơ hội.

Một cộng đồng có thể có:

tài sản.

Nhưng muốn bền vững phải đặt tài sản dưới:

thể chế và trách nhiệm giải trình.

Một cộng đồng có thể có:

người đóng góp rất khác nhau.

Nhưng muốn giữ phẩm chất hiến trị phải bảo đảm:

phẩm giá và quyền quản trị căn bản không bị mua bán.

Vì vậy, nguyên tắc cuối cùng của Chương 14 là:

BÌNH ĐẲNG VỀ PHẨM GIÁ — BÌNH ĐẲNG VỀ QUYỀN CĂN BẢN — BÌNH ĐẲNG VỀ QUYỀN QUẢN TRỊ TRONG CÙNG MỘT TƯ CÁCH — KHÁC BIỆT VỀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP — KHÁC BIỆT VỀ ĐÓNG GÓP — KHÁC BIỆT VỀ THÀNH TÍCH.

Và toàn bộ cấu trúc có thể cô đọng thành:

CỘI NGUỒN → CON NGƯỜI → QUYỀN → CƠ HỘI → NĂNG LỰC → ĐÓNG GÓP → GIÁ TRỊ → VỐN CỘNG ĐỒNG → CƠ HỘI MỚI

Nhưng ở trung tâm của toàn bộ chu trình phải có một giới hạn:

TIỀN CÓ THỂ TẠO RA DỊCH VỤ; KHÔNG ĐƯỢC MUA QUYỀN LỰC.

ĐÓNG GÓP CÓ THỂ TẠO RA DANH DỰ; KHÔNG ĐƯỢC TẠO RA ĐẲNG CẤP CON NGƯỜI.

TÀI SẢN CÓ THỂ TẠO RA SỨC MẠNH; KHÔNG ĐƯỢC TRỞ THÀNH QUYỀN SỞ HỮU CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ.

CHỨC VỤ CÓ THỂ TRAO QUYỀN; NHƯNG QUYỀN LUÔN ĐI KÈM TRÁCH NHIỆM VÀ GIỚI HẠN.

Đó là ranh giới giữa:

một cộng đồng tạo ra giá trị

và:

một cộng đồng bị một nhóm người sở hữu.

Hoàng phong nhã 

HỒ SƠ NGHIÊN CỨU — TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Amartya Sen — Development as Freedom

Sen đặt trọng tâm vào năng lực thực tế của con người, thay vì chỉ đo phát triển bằng thu nhập hoặc lượng tài nguyên được phân phối.

Đối với Việt Hiến, giá trị của cách tiếp cận này nằm ở nguyên tắc:

Lợi ích cộng đồng có giá trị nhất khi nó mở rộng năng lực lựa chọn và hành động của con người.

Đây là cơ sở lý luận cho chuỗi:

CƠ HỘI → NĂNG LỰC → TỰ CHỦ → ĐÓNG GÓP.

2. Pierre Bourdieu — “The Forms of Capital”

Bourdieu phân tích các dạng vốn, trong đó có vốn kinh tế, văn hóa và xã hội.

Đối với Việt Hiến, điều này giúp mở rộng khái niệm tài sản cộng đồng vượt ra ngoài tiền bạc:

con người, tri thức, quan hệ, uy tín, mạng lưới và năng lực kết nối cũng có thể trở thành nguồn lực cộng đồng.

Nhưng Việt Hiến đặt thêm giới hạn:

Vốn xã hội không được biến thành độc quyền quyền lực.

3. Elinor Ostrom — Governing the Commons

Ostrom nghiên cứu cách các cộng đồng xây dựng thể chế để quản trị nguồn lực chung.

Đây là nền tảng quan trọng cho câu hỏi:

Làm thế nào để một cộng đồng có thể quản lý tài sản chung mà người quản lý không trở thành chủ sở hữu?

Vấn đề này sẽ tiếp tục được phát triển ở:

Chương 31 — Tự quản;

Chương 36 — Minh bạch tài chính và tài sản;

Chương 37 — Kiểm soát quyền lực;

Chương 38 — Chống tham nhũng và lợi ích nhóm.

4. U.S. Internal Revenue Service — các nguyên tắc về private benefit, inurement và conflict of interest

Các tài liệu quản trị tổ chức phi lợi nhuận của IRS cung cấp một mô hình so sánh hữu ích về việc phân biệt lợi ích hợp pháp của tổ chức với lợi ích tư nhân không phù hợp, cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Việt Hiến không sao chép luật Hoa Kỳ. Giá trị nghiên cứu ở đây là một câu hỏi phổ quát:

Làm thế nào để nguồn lực được tạo ra vì mục tiêu cộng đồng không bị chuyển hóa thành lợi ích riêng của người kiểm soát tổ chức?

LUẬN ĐỀ CHỐT CỦA CHƯƠNG 14

“Một cộng đồng bền vững phải tạo ra giá trị thực cho con người. Nhưng để giá trị ấy không biến thành đặc quyền, Việt Hiến phải phân định rõ quyền thành viên, lợi ích dịch vụ, đóng góp, tài sản cộng đồng và quyền quản trị. Các thành viên chính thức cùng một tư cách quản trị phải bình đẳng về phẩm giá, quyền căn bản và quyền quản trị thuộc tư cách đó; trong khi lợi ích dịch vụ, cơ hội, thành tích và mức độ đóng góp có thể khác nhau theo những tiêu chí chính đáng. Tiền có thể mua dịch vụ, nhưng không được mua quyền lực; đóng góp có thể tạo danh dự, nhưng không tạo đặc quyền; chức vụ có thể trao quyền, nhưng không trao quyền sở hữu tài sản cộng đồng.”

Công thức cuối cùng

TƯ CÁCH → QUYỀN

PHÍ → DỊCH VỤ

ĐÓNG GÓP → GHI NHẬN

NĂNG LỰC → CƠ HỘI

BẦU CỬ / ỦY QUYỀN → QUẢN TRỊ

TÀI SẢN → TRÁCH NHIỆM QUẢN LÝ

Và nguyên tắc bảo vệ toàn bộ hệ thống:

BÌNH ĐẲNG VỀ QUYỀN — KHÁC BIỆT VỀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP — KHÔNG MUA BÁN QUYỀN LỰC.

Hoàng Phong Nhã 

Posted in: VIỆT HIẾN 2050