CHƯƠNG 1 - TỪ NHÀ KINH TẾ ĐẾN DƯỚI MÁI DINH ĐỘC LẬP

ĐỐI THOẠI VỚI NGUYỄN TIẾN HƯNG

Hồ sơ mật, Kissinger, Đồng minh và sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa

CHƯƠNG I

TỪ NHÀ KINH TẾ ĐẾN DƯỚI MÁI DINH ĐỘC LẬP

1. Một người bước vào lịch sử từ kinh tế học

Nguyễn Tiến Hưng không xuất thân từ quân đội hay ngoại giao.

Ông bước vào đời sống công quyền bằng kinh tế học.

Điều này cần được giữ ở vị trí trung tâm, bởi sau này khi viết về sự sụp đổ của VNCH, ông không chỉ nhìn vấn đề bằng con mắt chính trị mà còn đặc biệt chú ý tới:

• viện trợ;
• ngân sách;
• cán cân thanh toán;
• nhập khẩu;
• lạm phát;
• nhiên liệu;
• khả năng duy trì chiến tranh;
• và quan hệ giữa sức mạnh kinh tế với sức mạnh quân sự.

Nói cách khác, Nguyễn Tiến Hưng nhìn chiến tranh không chỉ từ chiến trường mà còn từ phía sau chiến trường: nền kinh tế có đủ sức nuôi cuộc chiến hay không?

Đây sẽ là một trong những chìa khóa để đọc toàn bộ tác phẩm của ông.

---

2. Hoa Kỳ và bước ngoặt của một nhà kinh tế Việt Nam

Hồ sơ tiểu sử cho thấy ông sang Hoa Kỳ học từ cuối thập niên 1950, lấy bằng cao học và tiến sĩ kinh tế tại University of Virginia, sau đó giảng dạy tại Hoa Kỳ và làm việc cho IMF.

Nhưng chúng ta không nên kể đoạn đời này đơn thuần như một bản CV.

Câu hỏi phải là:

Việc được đào tạo và làm việc trong hệ thống học thuật – tài chính quốc tế của Hoa Kỳ đã ảnh hưởng như thế nào đến cách Nguyễn Tiến Hưng nhìn Việt Nam?

Đây là một câu hỏi cần chứng cứ, không phải suy đoán.

Ta sẽ tìm:

• luận án tiến sĩ;
• các bài viết kinh tế ban đầu;
• công trình Economic Development of Socialist Vietnam, 1955–1980;
• các bài báo trước 1975;
• tài liệu IMF nếu có thể tiếp cận.

Qua đó mới biết Nguyễn Tiến Hưng của những năm 1960 có giống Nguyễn Tiến Hưng của năm 1975 hay không.

---

3. Trước khi vào Dinh Độc Lập: Nguyễn Tiến Hưng đã nghĩ gì về hòa bình?

Đây là một chương nhỏ nhưng tôi đề nghị không được bỏ.

Theo các nguồn hiện có, năm 1972 ông đưa ra sáng kiến “Nam-Bắc Hiệp Thương”, với ý tưởng hợp tác kinh tế giữa hai miền, lấy quan hệ Đông Đức – Tây Đức làm một mô hình tham khảo.

Đây là một chi tiết rất đáng chú ý.

Bởi nếu đúng như nguồn ghi nhận, nó đặt ra một câu hỏi:

Nguyễn Tiến Hưng của năm 1972 có phải chỉ là một người tin rằng chiến tranh phải được tiếp tục cho đến thắng lợi quân sự?

Chưa thể kết luận.

Nhưng chính vì vậy ta phải nghiên cứu.

Cần tìm bản gốc của đề nghị 1972

Không chỉ đọc những gì người khác kể lại.

Phải tìm:

• bài viết nguyên thủy;
• Washington Post ngày 29/9/1972 nếu xác định được;
• phản ứng của chính quyền VNCH;
• phản ứng của Hoa Kỳ;
• phản ứng của phía Bắc Việt Nam nếu có;
• và những gì Nguyễn Tiến Hưng viết sau này về sáng kiến đó.

Nếu tài liệu xác nhận được, đây sẽ là một mảnh ghép rất quan trọng để hiểu con người Nguyễn Tiến Hưng trước 1975.

---

4. Từ phụ tá tái thiết đến Tổng trưởng Kế hoạch

Đến giai đoạn 1973–1975, vai trò của ông thay đổi rõ rệt.

Ông không còn chỉ là một nhà kinh tế bên ngoài chính quyền.

Ông trở thành người tham gia trực tiếp vào bộ máy điều hành.

Một hồ sơ nghiên cứu về chính quyền VNCH giai đoạn 1973–1975, dựa trên Công báo, xác nhận Nguyễn Tiến Hưng giữ chức Tổng trưởng Kế hoạch trong nội các Nguyễn Bá Cẩn.

Một tài liệu Quốc hội Hoa Kỳ năm 1974 còn mô tả ông là một trong những cố vấn được Nguyễn Văn Thiệu tin cậy và ghi nhận chuyến đi của ông tới Washington nhằm vận động viện trợ.

Đây là lúc câu chuyện chuyển từ:

nhà kinh tế sang người tham dự vào cuộc khủng hoảng sinh tồn của một quốc gia.

---

5. “Xin viện trợ” – một từ phải được kiểm tra

Tài liệu Quốc hội Mỹ năm 1974 có một bài báo được đưa vào Congressional Record với ngôn ngữ rất mạnh, gọi hoạt động của chính quyền Sài Gòn là “begging for aid” và mô tả Nguyễn Tiến Hưng như một trong những “American experts” của chính quyền Thiệu.

Ta không được lấy ngôn ngữ đó làm sự thật khách quan.

Nó là ngôn ngữ của một nguồn báo chí được trình vào Quốc hội Mỹ.

Nhưng nó đặt ra một câu hỏi rất quan trọng:

Đến năm 1974, mức độ lệ thuộc của VNCH vào viện trợ Hoa Kỳ thực sự đến đâu?

Đây sẽ là một trong những trục lớn của toàn cuốn sách.

Ta phải đo bằng số liệu.

Không chỉ bằng hồi ký.

---

6. Nguyễn Tiến Hưng đứng ở đâu trong quan hệ Thiệu – Washington?

Đây là câu hỏi trung tâm của Chương I.

Không nên cho là :

“Nguyễn Tiến Hưng là người thân cận nhất của Thiệu.”

nếu không có chứng cứ đủ mạnh.

Cũng không viết:

“Ông chỉ là một viên chức kinh tế.”

vì tài liệu cho thấy ông có vai trò trực tiếp trong vận động viện trợ và quan hệ với Washington.

Chính xác hơn là:

Ông là một quan chức kinh tế cấp cao, đồng thời có vai trò cố vấn và liên lạc với phía Hoa Kỳ trong những năm cuối của VNCH.

Sau đó chứng cứ sẽ quyết định mức độ gần gũi thực sự của ông với Nguyễn Văn Thiệu.

---

7. Một câu hỏi khó hơn: ông biết bao nhiêu?

Đây là điểm tôi muốn khóa thành nguyên tắc xuyên suốt sách.

Nguyễn Tiến Hưng có thể biết rất rõ:

• tình hình kinh tế;
• nhu cầu viện trợ;
• những trao đổi ông trực tiếp tham dự;
• một số thư từ giữa Thiệu và lãnh đạo Hoa Kỳ;
• những gì ông được Tổng thống giao thực hiện.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa ông biết toàn bộ các cuộc thương lượng bí mật giữa Nixon – Kissinger – Lê Đức Thọ, hay toàn bộ tính toán của Quốc hội Hoa Kỳ.

Vì vậy:

Một nhân chứng đứng rất gần trung tâm quyền lực vẫn có thể chỉ nhìn thấy một phần của lịch sử.

Đây không phải là phủ nhận lời kể của ông.

Đó là cách xác định giới hạn nhận thức của một nguồn lịch sử.

---

8. Từ nhân chứng thành tác giả

Sau tháng 4/1975, vị trí của Nguyễn Tiến Hưng thay đổi hoàn toàn.

Ông không còn là người tham gia vào chính sách.

Ông trở thành:

người lưu giữ hồ sơ → người công bố hồ sơ → người giải thích hồ sơ → người tranh luận với những cách giải thích khác về năm 1975.

The Palace File, xuất bản năm 1986 cùng Jerrold L. Schecter, là bước ngoặt lớn đầu tiên. Khi Đồng Minh Tháo Chạy năm 2005 tiếp tục và mở rộng luận đề ấy. Báo Thanh Niên năm 2005 cũng mô tả cuốn sau như sự tiếp nối của The Palace File, dựa trên tài liệu mới và nghiên cứu bổ sung trong hơn một thập niên.

Và từ đây mới xuất hiện câu hỏi lớn nhất:

Nguyễn Tiến Hưng đang ghi lại lịch sử hay đang tranh luận với lịch sử?

Câu trả lời có lẽ là: cả hai.

Nhưng mỗi đoạn văn trong sách phải xác định nó thuộc loại nào.

---

9. Kết luận tạm thời của Chương I

Ta chưa kết luận Nguyễn Tiến Hưng đúng hay sai.

Chương I chỉ cho phép xác định một điều:

Nguyễn Tiến Hưng có một vị trí đặc biệt để kể câu chuyện lịch sử  1973–1975.

Ông:

• được đào tạo và làm việc trong môi trường Hoa Kỳ;
• có kinh nghiệm kinh tế quốc tế;
• trở về tham gia chính quyền VNCH;
• làm việc gần Nguyễn Văn Thiệu;
• giữ chức Tổng trưởng Kế hoạch;
• trực tiếp quan tâm đến viện trợ;
• và sau 1975 trở thành người công bố một lượng đáng kể tài liệu về quan hệ Mỹ–VNCH.

Nhưng:

vị trí đặc biệt không đồng nghĩa với cái nhìn toàn diện.

Đây chính là điểm xuất phát của cuộc đối thoại.

Hoàng Phong Nhã 

---

Tài liệu cần khóa cho Chương I

Tôi đề nghị khi viết bản hoàn chỉnh, chúng ta sẽ ưu tiên theo thứ tự:

Nguồn cấp 1

• hồ sơ cá nhân và văn bản của Nguyễn Tiến Hưng;
• The Palace File;
• Khi Đồng Minh Tháo Chạy;
• Tâm Tư Tổng Thống Thiệu;
• các bài viết của chính ông trước 1975;
• Công báo VNCH;
• hồ sơ Hoa Kỳ.

Nguồn cấp 2

• báo chí đương thời;
• hồi ký các quan chức VNCH và Mỹ;
• nghiên cứu học thuật.

Nguồn cấp 3

• hồi ký cá nhân xuất bản nhiều năm sau;
• bài viết cộng đồng;
• các trang giới thiệu nhân vật.

Và không dùng nguồn cấp 3 để chứng minh một dữ kiện quan trọng nếu có thể truy nguyên về nguồn gốc.

---

Bước tiếp theo

Sau Chương I, tôi đề nghị đi thẳng vào:

CHƯƠNG II

NGƯỜI KINH TẾ VÀ BÀI TOÁN SỐNG CÒN CỦA VNCH

Từ viện trợ, cán cân thanh toán đến chiến tranh

Đây sẽ là chương rất quan trọng, bởi nó cho phép chúng ta kiểm chứng chính lĩnh vực chuyên môn của Nguyễn Tiến Hưng trước khi bước sang những cáo buộc lớn hơn về Nixon, Kissinger và Hoa Kỳ.

Posted in: ĐỐI THOẠI VỚI NGUYỄN TIẾN HƯNG