CHƯƠNG 21 - VIỆT HIẾN 2050 - MẠNG LƯỚI DOANH NGHIỆP VIỆT TOÀN CẦU

NGƯỜI VIỆT TOÀN CẦU

 CHƯƠNG 21

 MẠNG LƯỚI DOANH NGHIỆP VIỆT TOÀN CẦU

 1\. Từ cộng đồng người Việt đến cộng đồng có năng lực kinh tế

Một cộng đồng muốn tồn tại lâu dài không thể chỉ dựa vào ký ức, tình cảm, ngôn ngữ và các hoạt động văn hóa. Những yếu tố ấy tạo nên sự gắn bó, nhưng chưa đủ để tạo ra năng lực phát triển.

Cộng đồng còn cần khả năng sản xuất, kinh doanh, đầu tư, đổi mới công nghệ, quản trị, kết nối thị trường, tạo việc làm và tích lũy nguồn lực. Nếu thiếu những năng lực này, cộng đồng có thể rất đông, có nhiều tổ chức và nhiều hoạt động, nhưng vẫn phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài để thực hiện những mục tiêu của chính mình.

Vấn đề không nằm ở số lượng người Việt đang sinh sống tại nhiều quốc gia. Vấn đề là những con người ấy có thể kết nối với nhau để tạo ra giá trị mới hay không.

Một doanh nhân ở Hoa Kỳ có thể sở hữu công nghệ nhưng thiếu năng lực sản xuất. Một doanh nghiệp ở Đức có nhà máy nhưng cần thị trường mới. Một kỹ sư ở Nhật Bản có kinh nghiệm chuyên môn nhưng không có vốn để phát triển sản phẩm. Một doanh nhân tại Singapore có khả năng kết nối thương mại nhưng cần một đội ngũ kỹ thuật đáng tin cậy.

Nếu mỗi người hoạt động riêng lẻ, nhiều cơ hội có thể bị bỏ lỡ. Nếu họ có một cơ chế kết nối phù hợp, những nguồn lực vốn phân tán có thể bổ sung cho nhau.

Vì vậy, một trong những cấu phần quan trọng của Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu phải là Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu.

Mục tiêu của mạng lưới không phải xây dựng một nền kinh tế khép kín dành riêng cho người Việt. Mục tiêu là giúp doanh nhân và doanh nghiệp có liên hệ với cộng đồng tăng năng lực cạnh tranh, mở rộng hợp tác và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế thế giới.

Đây là bước chuyển từ một cộng đồng có quan hệ với nhau sang một cộng đồng có khả năng cùng nhau tạo ra giá trị kinh tế.

 2\. Doanh nghiệp tạo giá trị, mạng lưới tạo thêm giá trị từ sự kết nối

Trước hết, cần xác định đúng vai trò của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp là một chủ thể kinh tế độc lập. Doanh nghiệp tồn tại để cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ, đáp ứng nhu cầu thị trường, tạo doanh thu, tạo lợi nhuận, trả lương, đầu tư, đổi mới và thực hiện các nghĩa vụ pháp lý.

Doanh nghiệp không mặc nhiên có nghĩa vụ hy sinh lợi ích hợp pháp của mình vì cộng đồng. Chủ doanh nghiệp có quyền tái đầu tư, trả cổ tức, mở rộng hoạt động, thay đổi chiến lược hoặc rút khỏi một dự án theo hợp đồng và pháp luật áp dụng.

Tuy nhiên, khi nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các quốc gia và ngành nghề khác nhau, giữa họ có thể hình thành một nguồn lực lớn hơn tổng những hoạt động riêng lẻ: mạng lưới doanh nghiệp.

Mạng lưới có thể giúp các doanh nghiệp:

* Tìm kiếm khách hàng, nhà cung cấp và đối tác.

* Tiếp cận thị trường mới và hiểu rõ hơn các quy định sở tại.

* Kết nối nhân tài, chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhà đầu tư.

* Chia sẻ kinh nghiệm quản trị, công nghệ và tổ chức sản xuất.

* Phối hợp trong các dự án xuyên quốc gia.

* Hỗ trợ thế hệ doanh nhân trẻ tiếp cận kinh nghiệm thực tế.

* Tìm kiếm cơ hội đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm.

Giá trị của mạng lưới không chỉ nằm ở những giao dịch trực tiếp. Nó còn nằm ở việc giảm chi phí tìm kiếm thông tin, giảm thời gian tìm đối tác, tăng độ tin cậy và giúp các bên nhận ra những cơ hội mà khi hoạt động riêng lẻ họ khó nhìn thấy.

Một doanh nghiệp có thể tự phát triển một sản phẩm. Nhưng để biến sản phẩm ấy thành một hoạt động kinh doanh toàn cầu, doanh nghiệp có thể cần thêm nghiên cứu, vốn, sản xuất, logistics, pháp lý, tiếp thị và hệ thống phân phối.

Mạng lưới có thể giúp kết nối những năng lực đó mà không cần sở hữu hay điều hành tất cả.

Doanh nghiệp tạo giá trị bằng hoạt động kinh tế. Mạng lưới tạo thêm giá trị bằng cách làm cho các năng lực độc lập có thể phối hợp với nhau.

 3\. Liên kết để bước vào thị trường thế giới

Đây là ranh giới chiến lược của toàn bộ mô hình.

Nếu mạng lưới chỉ khuyến khích người Việt mua hàng của người Việt, thuê người Việt và giao dịch với người Việt, nó có thể tạo ra một thị trường nội bộ nhất định. Nhưng nếu đó trở thành mục tiêu cuối cùng, mạng lưới sẽ tự giới hạn quy mô và khả năng cạnh tranh của mình.

Một doanh nghiệp Việt tại Đức không nên chỉ phục vụ cộng đồng Việt ở Đức. Doanh nghiệp ấy cần có khả năng tiếp cận khách hàng Đức, thị trường châu Âu và các thị trường quốc tế phù hợp.

Một doanh nghiệp Việt tại Hoa Kỳ không nên chỉ xem cộng đồng Việt là nguồn khách hàng. Doanh nghiệp ấy cần tham gia vào hệ sinh thái kinh doanh sở tại, cạnh tranh bằng chất lượng, giá thành, công nghệ và uy tín.

Một doanh nghiệp tại Singapore có thể sử dụng lợi thế của môi trường thương mại quốc tế để kết nối các đối tác ở nhiều nước. Nhưng lợi thế ấy chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu thực tế của từng thị trường.

Do đó, hướng phát triển phải là:

Người Việt liên kết với nhau → tiếp cận thị trường sở tại → kết nối các thị trường quốc tế → tham gia và nâng cấp chuỗi giá trị toàn cầu.

Cộng đồng có thể tạo ra niềm tin ban đầu và mở cánh cửa hợp tác. Nhưng niềm tin cộng đồng không thể thay thế năng lực sản phẩm, chất lượng dịch vụ, điều kiện hợp đồng hay trách nhiệm pháp lý.

Mạng lưới càng trưởng thành, các doanh nghiệp tham gia càng có khả năng vượt khỏi phạm vi cộng đồng và trở thành những chủ thể cạnh tranh bình đẳng trong nền kinh tế thế giới.

4\. Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu là gì?

Có thể định nghĩa:

Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu là hệ thống liên kết tự nguyện giữa các doanh nhân, doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia, nhà nghiên cứu và tổ chức hỗ trợ kinh doanh có liên hệ với Cộng đồng Việt Nam Toàn cầu, nhằm kết nối tri thức, thị trường, nhân tài, vốn và công nghệ; phát triển các quan hệ hợp tác; mở rộng cơ hội kinh tế; và nâng cao năng lực cạnh tranh trong phạm vi pháp luật áp dụng.

Định nghĩa này chứa đựng ba nguyên tắc.

Thứ nhất, mạng lưới là một cơ chế kết nối, không phải một doanh nghiệp khổng lồ đứng trên tất cả doanh nghiệp thành viên.

Thứ hai, tham gia mạng lưới không làm mất quyền tự chủ của doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp vẫn tự quyết định chiến lược, quản lý tài chính, ký kết hợp đồng, chịu rủi ro và thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình.

Thứ ba, mạng lưới không nhất thiết phải thuộc về một tổ chức duy nhất. Nó có thể được hình thành từ nhiều hiệp hội, doanh nghiệp, nền tảng chuyên môn, quỹ đầu tư, trường đại học và tổ chức hỗ trợ kinh doanh cùng phối hợp.

Điều quan trọng không phải là tất cả đều nằm dưới một cơ cấu chỉ huy. Điều quan trọng là các cơ chế kết nối có thể hoạt động đáng tin cậy, minh bạch và hiệu quả.

 5\. Ai có thể tham gia mạng lưới?

Mạng lưới không chỉ dành cho chủ doanh nghiệp.

Thành phần tham gia có thể bao gồm doanh nhân, người sáng lập, chủ sở hữu, nhà quản lý, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ, tập đoàn, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hợp pháp, chuyên gia pháp lý, tài chính, kế toán, marketing, công nghệ, logistics, nhân sự và sở hữu trí tuệ.

Mạng lưới cũng cần có chỗ cho sinh viên, người mới tốt nghiệp, nhà nghiên cứu, kỹ sư, nhà sáng chế và những người đang chuẩn bị khởi nghiệp.

Đặc biệt, không nên giới hạn hợp tác chỉ trong cộng đồng người Việt. Những cá nhân và tổ chức quốc tế có năng lực, có nhu cầu hợp tác và đáp ứng các điều kiện phù hợp cũng có thể tham gia.

Đây là nguyên tắc mở cửa về năng lực: căn tính có thể tạo ra mối liên hệ ban đầu, nhưng giá trị hợp tác được xác định bằng năng lực, sự tin cậy, mục tiêu chung và điều kiện thỏa thuận.

Một người có thể là người Việt, công dân Hoa Kỳ, doanh nhân tại Đức, nhà đầu tư ở Nhật Bản và thành viên của một mạng lưới doanh nghiệp toàn cầu. Những căn tính ấy không nhất thiết mâu thuẫn với nhau.

Trái lại, việc hiểu nhiều ngôn ngữ, thị trường, hệ thống pháp luật và văn hóa kinh doanh có thể tạo ra lợi thế kết nối. Tuy nhiên, lợi thế ấy chỉ trở thành giá trị kinh tế khi được chuyển hóa thành năng lực thực tế.

Đa căn tính có thể tạo lợi thế. Năng lực mới biến lợi thế ấy thành giá trị.

6\. Mạng lưới phải bắt đầu từ lợi ích thực tế

Không thể xây dựng một mạng lưới doanh nghiệp bền vững chỉ bằng lời kêu gọi đóng góp cho cộng đồng.

Doanh nhân cần biết việc tham gia mạng lưới có thể giúp họ giải quyết vấn đề gì.

Họ có thể tìm được khách hàng mới không? Có thể tìm nhà cung cấp đáng tin cậy không? Có thể tiếp cận chuyên gia pháp lý tại một thị trường xa lạ không? Có thể tuyển được nhân tài, tìm nguồn vốn hợp pháp hoặc tìm đối tác nghiên cứu không? Có thể giảm thời gian và chi phí khi mở rộng hoạt động sang một quốc gia khác không?

Nếu mạng lưới trả lời được những câu hỏi ấy bằng kết quả thực tế, doanh nghiệp sẽ có lý do để tham gia.

Khi doanh nghiệp nhận được giá trị, họ có thể tiếp tục đóng góp thời gian, kinh nghiệm, quan hệ hoặc nguồn lực tài chính theo khả năng và mục tiêu của mình.

Quá trình này tạo thành một vòng tuần hoàn:

Giá trị thực tế → tham gia → hợp tác thành công → gia tăng niềm tin → đóng góp tự nguyện → mạng lưới mạnh hơn → giá trị lớn hơn.

Đây là cơ chế phát triển từ lợi ích và niềm tin, không phải từ nghĩa vụ tình cảm.

Một mạng lưới không thể yêu cầu doanh nghiệp phải hy sinh lợi ích hợp pháp để chứng minh lòng trung thành. Cũng không thể xem doanh nhân thành công là nguồn tiền mặc nhiên của cộng đồng.

Tình đồng bào có thể khuyến khích sự sẻ chia, nhưng không thể thay thế sự tự nguyện, hợp đồng rõ ràng và trách nhiệm giải trình.

7\. Từ quan hệ cá nhân đến hạ tầng kết nối chuyên nghiệp

Một mạng lưới yếu dựa chủ yếu vào câu nói: “Tôi quen người này.”

Một mạng lưới trưởng thành phải tiến đến khả năng trả lời: “Vấn đề này cần năng lực gì, ở đâu có thể tìm thấy năng lực ấy, và làm thế nào để hai bên hợp tác đáng tin cậy?”

Muốn đạt được điều đó, mạng lưới cần có hạ tầng thông tin và các quy trình chuyên nghiệp.

Có thể phát triển danh mục doanh nghiệp, bản đồ ngành nghề, cơ sở dữ liệu chuyên gia, hệ thống giới thiệu đối tác, kho kiến thức thị trường, diễn đàn chuyên môn và các chương trình kết nối đầu tư.

Nhưng một danh bạ có nhiều tên chưa phải là một mạng lưới có năng lực.

Cần có cơ chế xác minh thông tin, cập nhật dữ liệu, phân biệt thông tin tự khai với thông tin đã được kiểm chứng, ghi nhận lĩnh vực hoạt động và làm rõ phạm vi mà một thành viên sẵn sàng hợp tác.

Nếu có hệ thống đánh giá, tiêu chí đánh giá phải minh bạch, có căn cứ và cho phép sửa chữa thông tin sai. Không nên biến đánh giá nội bộ thành công cụ trả đũa đối thủ hoặc loại bỏ người bất đồng.

Dữ liệu doanh nghiệp và chuyên gia cũng phải được quản trị phù hợp với quyền riêng tư, sự đồng ý của người cung cấp và pháp luật liên quan. Việc tham gia mạng lưới không đồng nghĩa với việc phải công khai toàn bộ khách hàng, tài chính, bí quyết kinh doanh hoặc các quan hệ riêng tư.

Mục tiêu của hạ tầng thông tin là giúp các bên tìm được nhau và đánh giá cơ hội hợp tác tốt hơn, không phải kiểm soát hoạt động của họ.

8\. Bản đồ năng lực doanh nghiệp Việt toàn cầu

Một nhiệm vụ có thể triển khai là xây dựng Bản đồ Năng lực Doanh nghiệp Việt Toàn cầu.

Bản đồ này không nhằm kiểm soát doanh nghiệp, mà nhằm biến thông tin phân tán thành khả năng kết nối.

Có thể phân loại theo địa lý, ngành nghề, quy mô, năng lực chuyên môn, nhu cầu hợp tác và phạm vi thị trường.

Về địa lý, bản đồ có thể bao gồm Bắc Mỹ, châu Âu, Đông Á, Đông Nam Á, Úc, Trung Đông và những khu vực khác.

Về ngành nghề, có thể bao gồm công nghệ, sản xuất, tài chính, logistics, y tế, giáo dục, nông nghiệp, thực phẩm, xây dựng, dịch vụ, công nghiệp sáng tạo và trí tuệ nhân tạo.

Về quy mô, có thể phân biệt doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp lớn, tập đoàn, quỹ đầu tư và các tổ chức hỗ trợ.

Nhưng bản đồ chỉ có ích nếu dữ liệu được cập nhật và phục vụ những mục tiêu cụ thể. Một doanh nghiệp cần tìm nhà sản xuất linh kiện phải có khả năng lọc ra những đơn vị có năng lực tương ứng, thay vì chỉ nhận được một danh sách dài.

Cũng cần phân biệt ba loại thông tin:

* Thông tin công khai về doanh nghiệp.

* Thông tin do thành viên tự nguyện cung cấp để tìm đối tác.

* Thông tin kinh doanh bí mật hoặc dữ liệu cá nhân cần được bảo vệ.

Không phải thông tin nào mạng lưới có thể thu thập cũng là thông tin mạng lưới được quyền công khai hoặc chia sẻ.

Một bản đồ năng lực tốt giúp người tham gia biết ai có thể làm gì, nhưng vẫn tôn trọng quyền tự quyết và quyền bảo mật của từng chủ thể.

 9\. Mỗi quốc gia sở tại là một cửa ngõ, không phải một khuôn mẫu

Cộng đồng người Việt tại các quốc gia khác nhau có thể mở ra những cơ hội khác nhau cho mạng lưới toàn cầu.

Hoa Kỳ có thể đem lại cơ hội tiếp cận các trường đại học, hệ sinh thái khởi nghiệp, nguồn vốn, công nghệ và thị trường lớn. Đức có thể tạo điều kiện kết nối với những lĩnh vực công nghiệp, kỹ thuật, tiêu chuẩn và chuỗi cung ứng châu Âu. Nhật Bản có thể mở ra cơ hội hợp tác trong sản xuất, kỹ thuật và quản trị chất lượng. Hàn Quốc có những thế mạnh đáng chú ý về công nghệ, công nghiệp và các ngành sáng tạo. Singapore có thể đóng vai trò quan trọng trong thương mại, tài chính và logistics khu vực.

Đó là những khả năng cần được khảo sát, chứ không phải những đặc tính cố định của từng quốc gia. Thị trường thay đổi theo thời gian; cơ hội cụ thể còn phụ thuộc vào ngành nghề, năng lực của doanh nghiệp và điều kiện pháp lý.

Nguyên tắc cốt lõi không phải là gán cho mỗi quốc gia một vai trò bất biến. Đó là giúp người Việt hiểu môi trường nơi mình sống, nhận diện lợi thế thực tế và kết nối lợi thế ấy với các thị trường khác.

Một cộng đồng tại nước ngoài không chỉ là nơi người Việt sinh sống. Nếu có đủ năng lực, nó còn có thể trở thành một cửa ngõ tri thức, kinh doanh và hợp tác quốc tế.

Tuy nhiên, cửa ngõ chỉ có giá trị khi kết nối được với nền kinh tế sở tại. Nếu mạng lưới chỉ giao dịch trong phạm vi cộng đồng, nó sẽ bỏ lỡ phần lớn tiềm năng của vị trí địa lý và kinh nghiệm quốc tế mà các thành viên đang có.

 10\. Từ doanh nghiệp riêng lẻ đến chuỗi cung ứng toàn cầu

Một trong những giá trị lớn nhất của mạng lưới là khả năng hình thành các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Hãy hình dung một sản phẩm được nghiên cứu tại Hoa Kỳ, thiết kế tại Đức, sử dụng linh kiện từ Nhật Bản, sản xuất tại Việt Nam, vận chuyển qua một trung tâm logistics ở Singapore và tiêu thụ tại châu Âu cùng Bắc Mỹ.

Đây là một mô hình minh họa, không phải chuỗi cung ứng đã được xác lập. Nó cho thấy một sản phẩm có thể hình thành từ nhiều năng lực ở nhiều quốc gia.

Nếu người Việt có mặt tại một số mắt xích, họ có thể góp phần kết nối những nguồn lực ấy. Nhưng sự hiện diện của người Việt không tự động tạo ra lợi thế. Mỗi mắt xích vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về giá thành, chất lượng, thời gian giao hàng, độ tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp luật liên quan.

Mạng lưới có thể giúp tìm đúng đối tác, chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện rủi ro và phối hợp tốt hơn. Nó không thể thay thế việc thẩm định đối tác, kiểm tra chất lượng hoặc ký kết hợp đồng rõ ràng.

Khi nhiều doanh nghiệp có thể phối hợp qua các biên giới, cộng đồng chuyển từ tập hợp các cơ sở kinh doanh riêng lẻ thành một mạng lưới kinh tế có khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Sức mạnh ấy không đến từ quyền lực chính trị hay ưu đãi dành riêng cho một nhóm người. Nó đến từ khả năng cung cấp giá trị mà thị trường cần.

 11\. Nhân tài là cầu nối giữa doanh nghiệp và tri thức

Mạng lưới doanh nghiệp không thể phát triển bền vững nếu tách rời mạng lưới nhân tài.

Một doanh nghiệp cần kỹ sư để phát triển sản phẩm, chuyên gia tài chính để quản trị vốn, luật sư để hiểu các quy định, nhà nghiên cứu để tạo công nghệ và những người có kinh nghiệm thị trường để mở rộng kinh doanh.

Ngược lại, nhân tài cũng cần môi trường để ứng dụng tri thức, tích lũy kinh nghiệm và tạo ra giá trị.

Mạng lưới doanh nghiệp có thể trở thành cầu nối giữa nhân tài và thị trường thông qua những cơ chế cụ thể:

Sinh viên được tiếp cận chương trình thực tập. Người mới tốt nghiệp có cơ hội tìm việc phù hợp. Chuyên gia có thể tham gia dự án tư vấn hoặc chuyển giao tri thức. Nhà nghiên cứu có thể tìm đối tác để phát triển nguyên mẫu và đánh giá khả năng thương mại hóa. Người khởi nghiệp có thể tìm đồng sáng lập. Doanh nghiệp có thể tìm người quản lý và chuyên gia phù hợp.

Tuy nhiên, kết nối nhân tài không có nghĩa là ưu tiên tuyển dụng người Việt bất kể năng lực.

Căn tính cộng đồng có thể giúp mở ra cơ hội giới thiệu, cố vấn, đào tạo và thực tập. Nhưng quyết định tuyển dụng phải dựa trên yêu cầu công việc, năng lực, phẩm chất và pháp luật áp dụng.

Nếu tuyển dụng chỉ vì quan hệ hoặc căn tính, doanh nghiệp có thể tự làm suy yếu chất lượng của mình. Một mạng lưới muốn vươn ra toàn cầu phải có khả năng nhận diện và phát triển nhân tài, không phải tạo ra một hệ thống thân hữu.

 12\. Đưa thế hệ trẻ vào kinh doanh thực tế

Một cộng đồng kinh tế trưởng thành không chỉ giúp các doanh nghiệp hiện tại phát triển. Nó còn phải tạo cơ hội để thế hệ trẻ học cách xây dựng những doanh nghiệp của tương lai.

Nhưng việc ấy không thể chỉ dừng ở những hội thảo khuyến khích khởi nghiệp.

Người trẻ cần được tham gia các dự án thật, làm việc với khách hàng thật, giải quyết vấn đề thật và học cách chịu trách nhiệm về kết quả.

Mạng lưới có thể tổ chức chương trình thực tập, học nghề, cố vấn, phòng thí nghiệm khởi nghiệp, cuộc thi giải quyết tình huống kinh doanh, dự án nghiên cứu ứng dụng và chương trình đưa công nghệ từ trường đại học ra thị trường.

Một sinh viên có ý tưởng tốt cần được giúp kiểm tra xem vấn đề mình muốn giải quyết có thực sự tồn tại hay không. Một nhóm khởi nghiệp cần học cách tìm khách hàng, tính chi phí, bảo vệ sở hữu trí tuệ, xây dựng sản phẩm và quản trị dòng tiền. Một nhóm nghiên cứu cần hiểu rằng kết quả khoa học có thể có giá trị lớn, nhưng con đường chuyển thành sản phẩm còn đòi hỏi thử nghiệm, vốn, quy định và thời gian.

Doanh nhân thành công có thể mở cửa cho thế hệ sau bằng nhiều cách: giới thiệu một sinh viên, nhận một thực tập sinh, cố vấn một startup, tài trợ nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm hoặc tạo cơ hội tiếp cận thị trường.

Đây không phải nghĩa vụ vô hạn của người thành đạt. Đó là một hình thức đầu tư tự nguyện vào nguồn nhân lực và năng lực kinh tế của tương lai.

Trao lại không chỉ là trao tiền. Trao lại còn là mở cửa, chia sẻ tri thức và tạo điều kiện để người khác tự phát triển năng lực.

13\. Từ vốn cá nhân đến hệ sinh thái đầu tư

Một doanh nhân có thể bắt đầu bằng vốn cá nhân, sau đó hợp tác với đồng sáng lập, tìm nhà đầu tư, thành lập doanh nghiệp đầu tư hoặc tham gia một quỹ.

Qua thời gian, nếu có những cơ chế quản trị phù hợp, các nguồn vốn riêng lẻ có thể góp phần hình thành hệ sinh thái đầu tư rộng hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ những hình thức thường bị gộp chung dưới tên gọi “vốn cộng đồng”:

* Quyên góp cho mục đích xã hội.

* Tài trợ nghiên cứu hoặc giáo dục.

* Cho vay có điều kiện hoàn trả.

* Đầu tư đổi lấy cổ phần hoặc quyền lợi kinh tế.

* Quỹ đầu tư chuyên nghiệp.

* Quỹ từ thiện hoặc quỹ phục vụ mục tiêu công ích.

Mỗi hình thức có mục đích, quyền lợi, nghĩa vụ và chế độ quản trị khác nhau. Không thể dùng một lời kêu gọi chung để thay thế việc xác định rõ bản chất pháp lý của dòng tiền.

Nếu trong tương lai hình thành một Quỹ Việt Toàn cầu, cần trả lời minh bạch ít nhất những câu hỏi sau: pháp nhân nào sở hữu và quản lý quỹ; vốn đến từ đâu; ai có quyền quyết định đầu tư; tiêu chí lựa chọn dự án là gì; ai hưởng lợi; ai kiểm toán; xung đột lợi ích được xử lý ra sao; tài sản được xử lý thế nào khi quỹ chấm dứt hoạt động.

Người quản lý quỹ không phải chủ sở hữu cá nhân của tài sản quỹ. Quyền quản lý phải đi kèm nghĩa vụ trung thành với mục đích của quỹ, nghĩa vụ công khai thông tin phù hợp và trách nhiệm giải trình theo quy định áp dụng.

Người đóng góp vốn cũng không mặc nhiên có quyền chi phối toàn bộ mạng lưới. Quyền biểu quyết, quyền sở hữu và quyền hưởng lợi phải được xác định theo điều lệ, hợp đồng và pháp luật liên quan.

Nguyên tắc nền tảng là:

Tài sản của tổ chức không phải tài sản riêng của người quản lý. Đóng góp tài chính không tự động tạo ra quyền lực cộng đồng.

14\. Từ thương mại đến đổi mới công nghệ

Nếu chỉ tập trung vào mua bán hàng hóa, mạng lưới doanh nghiệp có thể tạo ra những cơ hội kinh tế đáng kể. Nhưng để phát triển năng lực lâu dài, mạng lưới cần kết nối sâu hơn với nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một sản phẩm mới có thể bắt đầu từ một nhu cầu chưa được giải quyết. Nhu cầu ấy dẫn đến ý tưởng, nghiên cứu, thiết kế nguyên mẫu, thử nghiệm, bảo vệ sở hữu trí tuệ, huy động vốn, thành lập doanh nghiệp và tiếp cận thị trường.

Chuỗi phát triển có thể được mô tả như sau:

Nhu cầu → Ý tưởng → Nghiên cứu → Nguyên mẫu → Kiểm chứng → Sở hữu trí tuệ → Vốn → Doanh nghiệp → Thị trường → Mở rộng.

Không phải nghiên cứu nào cũng phải thương mại hóa. Nghiên cứu cơ bản có thể tạo ra tri thức quan trọng mà giá trị ứng dụng chỉ xuất hiện sau nhiều năm. Nhưng khi một kết quả nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng, mạng lưới có thể giúp nhà nghiên cứu tìm đúng doanh nghiệp, nguồn vốn và chuyên gia để đánh giá bước tiếp theo.

Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa mạng lưới doanh nghiệp, mạng lưới công nghệ, mạng lưới tri thức, trường đại học và các tổ chức tài chính.

Không một mạng lưới nào có thể tự mình làm tất cả. Giá trị của hệ sinh thái nằm ở khả năng kết nối các chức năng chuyên biệt mà vẫn giữ được quyền tự chủ của từng bên.

15\. Xuất khẩu năng lực, không chỉ xuất khẩu hàng hóa

Một doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc xuất khẩu sản phẩm do mình sản xuất. Nhưng năng lực kinh tế toàn cầu không chỉ được thể hiện qua số lượng hàng hóa bán ra nước ngoài.

Doanh nghiệp còn có thể cung cấp phần mềm, thiết kế, kỹ thuật, dịch vụ tài chính, tư vấn, giáo dục, y tế, quản trị, nghiên cứu và giải pháp công nghệ.

Ở một tầng phát triển cao hơn, doanh nghiệp có thể sở hữu bằng sáng chế, bản quyền phần mềm, thiết kế công nghiệp, bí quyết kỹ thuật, nhãn hiệu hoặc những tài sản trí tuệ khác có giá trị trên thị trường.

Đó là sự khác biệt giữa việc chỉ tham gia một chuỗi giá trị và việc tạo ra, sở hữu hoặc kiểm soát một phần có giá trị trong chuỗi ấy theo những thỏa thuận hợp pháp.

Tuy nhiên, sở hữu tài sản trí tuệ không tự động bảo đảm thành công. Công nghệ vẫn phải đáp ứng nhu cầu thực tế, có khả năng sản xuất hoặc triển khai, được bảo vệ phù hợp và có mô hình kinh doanh khả thi.

Vì vậy, mục tiêu không phải chỉ làm cho doanh nghiệp Việt bán được nhiều hàng hơn. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, quản trị, sáng tạo và tạo ra giá trị có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

 16\. Sở hữu trí tuệ và quyền lợi của các bên

Khi mạng lưới kết nối nhà nghiên cứu, kỹ sư, doanh nhân, nhà đầu tư và doanh nghiệp, một vấn đề phải được giải quyết từ đầu là quyền sở hữu đối với kết quả hợp tác.

Ai sở hữu công nghệ được tạo ra? Ai có quyền sử dụng? Ai được cấp phép? Ai chịu chi phí bảo vệ sáng chế? Doanh thu được phân chia thế nào? Điều gì xảy ra nếu một bên rút khỏi dự án?

Nếu không xác định rõ những vấn đề này, một dự án có thể bắt đầu bằng thiện chí nhưng kết thúc bằng tranh chấp.

Trước khi hợp tác, các bên cần làm rõ quyền sở hữu trí tuệ có từ trước, kết quả được tạo ra trong dự án, phạm vi sử dụng dữ liệu, quyền công bố, quyền thương mại hóa và cách phân chia lợi ích.

Tùy trường hợp, các bên có thể sử dụng hợp đồng nghiên cứu, thỏa thuận bảo mật, thỏa thuận cấp phép, hợp đồng chuyển giao công nghệ hoặc thỏa thuận cổ đông.

Cũng cần phân biệt việc chia sẻ kiến thức với việc từ bỏ quyền sở hữu. Một người có thể chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn mà không chuyển giao toàn bộ quyền đối với công nghệ của mình.

Nếu các bên chọn mô hình phần mềm mã nguồn mở hoặc một hình thức chia sẻ mở khác, quyền sử dụng và nghĩa vụ vẫn phải được xác định theo giấy phép tương ứng.

Một mạng lưới tốt không dựa vào giả định rằng mọi người sẽ luôn đồng thuận. Nó tạo ra cơ chế để các bên hiểu quyền lợi của nhau trước khi bất đồng xuất hiện.

 17\. Không biến mạng lưới thành cartel hay câu lạc bộ đặc quyền

Liên kết doanh nghiệp có thể tạo ra lợi ích lớn, nhưng cũng có thể trở thành nguồn gốc của đặc quyền nếu thiếu những giới hạn phù hợp.

Các doanh nghiệp trong mạng lưới có thể giới thiệu khách hàng, hợp tác nghiên cứu, cùng đầu tư, phát triển chuỗi cung ứng hoặc chia sẻ những kinh nghiệm được phép chia sẻ.

Nhưng mạng lưới không được trở thành nơi thông đồng giá, phân chia thị trường, thao túng đấu thầu, loại bỏ đối thủ, trao đổi thông tin cạnh tranh nhạy cảm trái pháp luật hoặc tạo ra độc quyền.

Cần phân biệt hợp tác tạo giá trị với phối hợp nhằm bóp méo cạnh tranh. Hai doanh nghiệp có thể cùng phát triển một sản phẩm, nhưng điều đó không có nghĩa họ được tự do thỏa thuận với nhau về giá bán trên toàn thị trường hoặc chia nhau khách hàng theo cách vi phạm pháp luật.

Ngoài luật cạnh tranh, doanh nghiệp còn phải tuân thủ những quy định liên quan đến thương mại, thuế, lao động, sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu, chống hối lộ và các lĩnh vực chuyên ngành tại những nơi họ hoạt động.

Nguy cơ thứ hai không nhất thiết xuất hiện dưới hình thức vi phạm cạnh tranh. Một mạng lưới có thể dần trở thành câu lạc bộ thân hữu: hợp đồng chỉ dành cho người quen, thành viên mới bị loại trừ, thông tin được giữ lại để tạo lợi thế cho một nhóm nhỏ, người phản biện bị gạt ra ngoài và lãnh đạo sử dụng danh nghĩa cộng đồng để gây sức ép.

Khi ấy, mạng lưới không còn là hạ tầng cơ hội. Nó đã trở thành hạ tầng đặc quyền.

Muốn tránh tình trạng này, cần có tiêu chí tham gia minh bạch, cơ chế xử lý khiếu nại, quy tắc xung đột lợi ích, quyền tự do rút lui và giới hạn rõ ràng đối với quyền lực của người điều phối.

Liên kết để mở rộng cơ hội, không liên kết để chiếm đoạt cơ hội của người khác.

 18\. Lợi ích doanh nghiệp và lợi ích cộng đồng

Lợi ích doanh nghiệp và lợi ích cộng đồng có thể hỗ trợ lẫn nhau, nhưng không phải lúc nào cũng trùng khớp.

Một doanh nghiệp phát triển tốt có thể tạo việc làm, đào tạo nhân lực, tạo công nghệ, đóng thuế và mở ra cơ hội cho người trẻ. Nhưng một doanh nghiệp mang tên Việt Nam vẫn có thể vi phạm pháp luật, gian lận, bóc lột lao động, gây ô nhiễm hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Căn tính Việt không miễn trừ trách nhiệm doanh nghiệp.

Khi một doanh nghiệp gặp khó khăn, cộng đồng có thể hỗ trợ bằng cách giới thiệu chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm hoặc kết nối những nguồn lực hợp pháp. Khi xảy ra tranh chấp, cộng đồng có thể khuyến khích đối thoại hoặc hòa giải nếu các bên tự nguyện và hình thức đó phù hợp.

Nhưng cộng đồng không được dùng uy tín tập thể để bao che vi phạm, gây sức ép lên người bị ảnh hưởng hoặc ngăn cản việc thực thi pháp luật.

Nguyên tắc phải là bảo vệ con người, bảo vệ quy tắc công bằng và khuyến khích sửa chữa sai phạm; không bảo vệ một doanh nghiệp chỉ vì doanh nghiệp ấy thuộc cộng đồng.

Tương tự, một doanh nghiệp không nên xem mình là đại diện cho toàn thể người Việt chỉ vì thành công trong kinh doanh. Thành công của một doanh nghiệp là kết quả của nhiều yếu tố, bao gồm năng lực, thị trường, nguồn lực, thời điểm và sự hợp tác của nhiều người.

Uy tín cộng đồng được hình thành từ hành vi của rất nhiều cá nhân và tổ chức. Nó không thể được một doanh nghiệp sở hữu riêng, cũng không thể được dùng như một tấm lá chắn trước trách nhiệm.

 19\. Hội nhập vào xã hội sở tại

Doanh nghiệp Việt ở nước ngoài trước hết là một chủ thể kinh tế hoạt động trong xã hội nơi doanh nghiệp đặt cơ sở.

Doanh nghiệp có khách hàng sở tại, nhân viên sở tại, đối tác sở tại và những nghĩa vụ pháp lý tương ứng. Vì vậy, hội nhập không thể chỉ là sử dụng cộng đồng người Việt làm thị trường.

Một doanh nghiệp muốn phát triển lâu dài cần hiểu nhu cầu của khách hàng địa phương, tôn trọng các quy định, xây dựng quan hệ chuyên nghiệp và tạo ra giá trị cho nền kinh tế nơi mình hoạt động.

Khi doanh nghiệp Việt trở thành một phần có năng lực của thị trường sở tại, thành công của doanh nghiệp cũng góp phần thể hiện khả năng tham gia, sáng tạo và đóng góp của người Việt trong xã hội rộng lớn hơn.

Điều này không đòi hỏi người Việt phải từ bỏ nguồn gốc hoặc các mối liên hệ cộng đồng. Ngược lại, một người có thể gắn bó với cộng đồng Việt và đồng thời là một công dân, doanh nhân hoặc chuyên gia có trách nhiệm trong xã hội sở tại.

Vấn đề không phải chọn một căn tính để loại bỏ căn tính còn lại. Vấn đề là tạo ra những cơ chế hợp tác phù hợp với nhiều môi trường pháp lý, văn hóa và kinh tế khác nhau.

Mạng lưới Việt toàn cầu phải là bàn đạp để hội nhập, không phải một bức tường ngăn cách.

20\. Tình huống nghiên cứu: Một dự án công nghệ xuyên quốc gia

Hãy hình dung một nhóm sinh viên Việt Nam tại Canada phát triển ý tưởng về một sản phẩm trí tuệ nhân tạo. Một giáo sư tại Hoa Kỳ có chuyên môn liên quan. Một kỹ sư ở Nhật Bản hiểu về phần cứng. Một doanh nhân tại Singapore có khả năng tiếp cận thị trường. Một nhà đầu tư tại California có thể cung cấp vốn.

Nếu mỗi người hoạt động riêng lẻ, dự án có thể dừng lại ở ý tưởng. Nếu họ kết nối được với nhau, dự án có cơ hội tiến đến nguyên mẫu, thử nghiệm, doanh nghiệp và thị trường.

Nhưng mạng lưới không thể chỉ giới thiệu các bên rồi mặc nhiên xem dự án sẽ thành công.

Trước khi hợp tác, nhóm cần xác định ai đóng góp công nghệ, ai sở hữu kết quả nghiên cứu, ai chịu trách nhiệm về sản phẩm, nguồn vốn được sử dụng ra sao và quyền lợi của từng bên là gì.

Nếu sản phẩm sử dụng dữ liệu cá nhân hoặc được triển khai trong lĩnh vực có yêu cầu an toàn cao, nhóm còn phải đáp ứng các quy định liên quan. Nếu công nghệ được phát triển bởi nhiều tổ chức, cần làm rõ quyền sở hữu trí tuệ và quyền thương mại hóa.

Mạng lưới giúp dự án tiếp cận các năng lực cần thiết. Nhưng quyết định đầu tư, ký hợp đồng, chịu rủi ro và phân chia lợi ích vẫn thuộc về các bên theo thỏa thuận và pháp luật áp dụng.

Điều quan trọng nhất không phải là dự án ấy mang nhãn hiệu Việt Nam đến mức nào. Điều quan trọng là một cơ chế kết nối đã giúp tri thức, con người, công nghệ, vốn và thị trường có cơ hội phối hợp để tạo ra giá trị mới.

Đó là kết quả mà một mạng lưới doanh nghiệp cần hướng đến.

 21\. Ba phản đề cần giải quyết

Phản đề thứ nhất: Người Việt nên luôn ưu tiên người Việt trong kinh doanh.

Quan niệm này có một phần hợp lý. Quan hệ cộng đồng có thể tạo niềm tin ban đầu, giúp các bên dễ tìm hiểu nhau và giảm một phần chi phí tìm kiếm đối tác.

Nhưng nếu biến sự ưu tiên ấy thành nguyên tắc tuyệt đối, doanh nghiệp có thể bỏ qua đối tác tốt hơn, chấp nhận chất lượng thấp hơn hoặc tạo ra cơ chế thân hữu. Trong một số trường hợp, sự ưu tiên còn có thể xung đột với pháp luật cạnh tranh, quy định tuyển dụng hoặc các nghĩa vụ khác.

Nguyên tắc phù hợp hơn là: có thể mở cửa hợp tác từ sự tin cậy cộng đồng, nhưng quyết định cuối cùng phải dựa trên năng lực, chất lượng, điều kiện hợp đồng và pháp luật.

Phản đề thứ hai: Doanh nghiệp thành công có thể tự lo, không cần cộng đồng.

Điều này đúng ở chỗ doanh nghiệp không có nghĩa vụ vô hạn phải hỗ trợ cộng đồng. Doanh nghiệp thành công có quyền tự quyết định mức độ tham gia.

Nhưng ngay cả một doanh nghiệp mạnh vẫn cần nhân tài, nhà cung cấp, công nghệ, vốn, thị trường, nghiên cứu và đối tác. Không doanh nghiệp nào có thể tự mình tạo ra mọi nguồn lực cần thiết.

Vì vậy, giá trị của mạng lưới không nằm ở việc doanh nghiệp yếu cần được cứu giúp. Giá trị nằm ở việc cả doanh nghiệp nhỏ lẫn doanh nghiệp lớn đều có thể hưởng lợi từ một hệ sinh thái kết nối tốt hơn.

Phản đề thứ ba: Mạng lưới doanh nghiệp sẽ làm người Việt tách khỏi xã hội sở tại.

Nguy cơ ấy có thật nếu mạng lưới được thiết kế như một thị trường khép kín, chỉ giao dịch nội bộ và coi quan hệ cộng đồng là điều kiện để tiếp cận cơ hội.

Nhưng đó không phải hệ quả tất yếu của việc kết nối. Nếu được thiết kế đúng, mạng lưới giúp doanh nghiệp hiểu thị trường sở tại, tìm đối tác quốc tế và mở rộng hợp tác xuyên biên giới.

Sự khác biệt nằm ở mục tiêu và cơ chế vận hành: mạng lưới đóng cửa bảo vệ đặc quyền sẽ làm giảm năng lực hội nhập; mạng lưới mở rộng năng lực cạnh tranh sẽ thúc đẩy hội nhập.

 22\. Thiết kế mạng lưới: Sáu chức năng cốt lõi

Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu có thể được phát triển thông qua sáu chức năng chính.

Thứ nhất, Business Directory — Danh mục doanh nghiệp và chuyên gia.

Giúp các thành viên tìm kiếm doanh nghiệp, chuyên gia và đối tác theo ngành nghề, địa bàn, năng lực và nhu cầu hợp tác.

Thứ hai, Market Gateway — Cửa ngõ thị trường.

Cung cấp thông tin, kết nối chuyên gia và hỗ trợ doanh nghiệp tìm hiểu các điều kiện gia nhập thị trường, tiêu chuẩn, đối tác phân phối và yêu cầu pháp lý.

Thứ ba, Talent Gateway — Cửa ngõ nhân tài.

Kết nối doanh nghiệp với sinh viên, người lao động, chuyên gia, nhà nghiên cứu, người cố vấn và những người có khả năng tham gia dự án.

Thứ tư, Capital Gateway — Cửa ngõ vốn.

Giúp doanh nghiệp và dự án tiếp cận những nguồn vốn hợp pháp, đồng thời làm rõ các điều kiện đầu tư, rủi ro, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên.

Thứ năm, Technology Gateway — Cửa ngõ công nghệ.

Kết nối doanh nghiệp với trường đại học, phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu, nhà sáng chế và đối tác có công nghệ phù hợp.

Thứ sáu, Partnership Gateway — Cửa ngõ hợp tác quốc tế.

Hỗ trợ tìm kiếm đối tác xuyên quốc gia, kết nối chuỗi cung ứng và xây dựng các dự án chung.

Sáu chức năng này không nhất thiết phải do một tổ chức duy nhất vận hành. Mỗi chức năng có thể do một đơn vị chuyên môn đảm nhiệm, trong khi các tổ chức khác tham gia theo những quy tắc chung.

Mô hình phân tán có thể giúp mạng lưới linh hoạt hơn và giảm nguy cơ quyền lực, dữ liệu hoặc nguồn lực bị tập trung vào một đầu mối. Tuy nhiên, phân tán không có nghĩa là thiếu tiêu chuẩn. Các đơn vị vẫn cần quy tắc chung về xác minh thông tin, bảo vệ dữ liệu, xung đột lợi ích và trách nhiệm giải trình.

 23\. Quản trị mạng lưới: Kết nối nhưng không thâu tóm

Một mạng lưới toàn cầu cần có cơ chế quản trị đủ rõ để tạo lòng tin, nhưng không nên biến người điều phối thành người có quyền quyết định thay tất cả thành viên.

Cần phân biệt ít nhất ba loại quyền.

Quyền thứ nhất là quyền điều phối: tổ chức sự kiện, quản lý danh mục, giới thiệu đối tác và hỗ trợ trao đổi thông tin.

Quyền thứ hai là quyền quản lý tài sản của một tổ chức cụ thể, chẳng hạn ngân sách, dữ liệu hoặc quỹ đầu tư thuộc tổ chức đó.

Quyền thứ ba là quyền quyết định kinh doanh: lựa chọn đối tác, ký hợp đồng, đầu tư, tuyển dụng và chịu rủi ro.

Ba loại quyền này không tự động thuộc về cùng một người hay một cơ quan.

Người điều phối mạng lưới không có quyền ra lệnh cho doanh nghiệp ký hợp đồng. Người quản lý một quỹ không có quyền sử dụng tiền quỹ như tài sản cá nhân. Người sáng lập mạng lưới cũng không mặc nhiên sở hữu dữ liệu, quan hệ hoặc cơ hội kinh doanh của tất cả thành viên.

Để duy trì tính tự chủ, mạng lưới cần có điều lệ hoặc quy tắc vận hành công khai; tiêu chí tham gia và rút lui rõ ràng; cơ chế xử lý khiếu nại; quy định về xung đột lợi ích; và cách thức đánh giá hoạt động của người điều phối.

Nếu một tổ chức có quyền quản lý dữ liệu hoặc tài sản, phạm vi quyền đó phải được xác định cụ thể. Nếu có quỹ, phải có cơ chế kiểm toán phù hợp. Nếu có hoạt động giới thiệu đầu tư hoặc môi giới, phải tuân thủ các quy định chuyên ngành áp dụng.

Nguyên tắc cốt lõi là:

Kết nối để tạo thêm khả năng hợp tác, không tập trung quyền lực để chi phối những người hợp tác.

 24\. Đo lường sức mạnh bằng kết quả, không bằng số lượng thành viên

Một mạng lưới có hàng nghìn doanh nghiệp đăng ký chưa chắc đã tạo ra giá trị kinh tế đáng kể.

Số lượng thành viên chỉ cho biết quy mô danh nghĩa. Nó không cho biết mạng lưới có thực sự giúp doanh nghiệp giải quyết vấn đề hay không.

Cần đo lường những kết quả như:

* Số quan hệ hợp tác được hình thành và duy trì.

* Số doanh nghiệp tiếp cận được thị trường mới.

* Số dự án xuyên quốc gia được triển khai.

* Số việc làm và cơ hội thực tập được tạo ra.

* Số startup được hỗ trợ và số doanh nghiệp phát triển thành công.

* Số công nghệ được chuyển giao hoặc thương mại hóa.

* Giá trị đầu tư được huy động qua những cơ chế hợp pháp.

* Số doanh nghiệp tham gia các chuỗi cung ứng quốc tế.

* Số người trẻ được cố vấn hoặc tiếp cận kinh nghiệm kinh doanh thực tế.

* Mức độ hài lòng của thành viên và tỷ lệ hợp tác tiếp tục sau lần kết nối đầu tiên.

Các chỉ số phải được diễn giải thận trọng. Chẳng hạn, một khoản đầu tư không đồng nghĩa với một dự án thành công; số việc làm được báo cáo không tự động phản ánh chất lượng việc làm; số hợp đồng không cho biết hợp đồng có tạo ra giá trị bền vững hay không.

Vì vậy, đánh giá nên kết hợp dữ liệu định lượng với phản hồi của thành viên và kiểm chứng phù hợp. Các báo cáo cũng cần bảo vệ thông tin kinh doanh bí mật.

Có thể cô đọng công thức đánh giá như sau:

Sức mạnh mạng lưới = Khả năng kết nối × Giá trị tạo ra × Độ tin cậy × Khả năng mở rộng.

Đây là công thức khái niệm, không phải một chỉ số toán học đã được chuẩn hóa. Nó nhấn mạnh rằng nếu một yếu tố quan trọng gần như bằng không, quy mô của những yếu tố còn lại cũng khó chuyển thành sức mạnh bền vững.

25\. Mạng lưới doanh nghiệp và Việt Nam

Mạng lưới doanh nghiệp toàn cầu có thể mở ra những con đường hợp tác với Việt Nam: đầu tư, thương mại, nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung cấp và đưa doanh nghiệp vào chuỗi giá trị quốc tế.

Nhưng những cơ hội này chỉ có thể phát triển bền vững khi được xây dựng trên cơ sở tự nguyện, minh bạch và tôn trọng pháp luật áp dụng.

Không nên biến doanh nghiệp thành công cụ chính trị. Không nên xem hoạt động kinh doanh là nghĩa vụ chứng minh lòng trung thành với một phe phái. Cũng không nên mặc nhiên cho rằng một doanh nghiệp có liên hệ với cộng đồng phải đầu tư vào một địa điểm hay một dự án cụ thể.

Mỗi doanh nghiệp phải tự đánh giá cơ hội, rủi ro, môi trường pháp lý và khả năng sinh lợi. Nếu quyết định đầu tư, doanh nghiệp cần thẩm định dự án, xác lập hợp đồng và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Đối với Việt Nam, mục tiêu hợp tác không nên chỉ là thu hút vốn hoặc yêu cầu chuyển giao công nghệ. Cần tạo điều kiện để các bên cùng phát triển năng lực, đào tạo con người, xây dựng chuỗi cung ứng, nghiên cứu và tham gia thị trường quốc tế.

Đóng góp cho quê hương có thể được thực hiện bằng vốn, tri thức, công nghệ, quan hệ, kinh nghiệm và cơ hội. Nhưng đóng góp chỉ bền vững khi các bên có quyền tự chủ và những quy tắc hợp tác đủ rõ ràng.

 26\. Từ doanh nhân đến người kiến tạo hệ sinh thái

Một doanh nhân có thể bắt đầu bằng việc tạo ra một sản phẩm hoặc cung cấp một dịch vụ. Khi doanh nghiệp phát triển, họ có thể tạo việc làm, đào tạo nhân lực, đầu tư vào công nghệ và mở rộng hoạt động sang những thị trường mới.

Ở một giai đoạn khác, doanh nhân có thể tham gia xây dựng hệ sinh thái: hỗ trợ startup, đầu tư vào nghiên cứu, kết nối các doanh nghiệp hoặc tạo ra những cơ chế giúp thế hệ sau tiếp cận cơ hội.

Có thể hình dung một tiến trình:

Người kinh doanh → Người tạo việc làm → Người phát triển công nghệ → Người xây dựng hệ sinh thái → Người đầu tư cho thế hệ sau → Người kiến tạo di sản kinh tế.

Không phải doanh nhân nào cũng phải đi đến tầng cuối. Một doanh nghiệp nhỏ tạo ra sản phẩm tốt, trả lương công bằng và tồn tại bền vững đã có giá trị riêng.

Điều cộng đồng cần làm không phải áp đặt một hình mẫu đạo đức lên tất cả doanh nhân, mà tạo điều kiện để những người muốn đi xa hơn có thể thực hiện điều đó.

Di sản kinh tế không chỉ là tài sản để lại. Nó còn có thể là công nghệ được tạo ra, nhân tài được đào tạo, doanh nghiệp được xây dựng, cơ hội được mở rộng và những quy tắc tốt giúp người khác tiếp tục phát triển sau khi người sáng lập không còn trực tiếp điều hành.

Một cộng đồng mạnh không chỉ có những doanh nhân thành công. Nó còn có khả năng tạo ra những điều kiện để thành công không phụ thuộc mãi vào một vài cá nhân xuất chúng.

 27\. Điều khoản Việt Hiến đề xuất

Các điều khoản dưới đây là những nguyên tắc nền tảng được đề xuất cho Việt Hiến trong phạm vi cộng đồng. Chúng không thay thế pháp luật của các quốc gia nơi doanh nghiệp hoạt động, cũng không tự tạo ra quyền pháp lý vượt quá thẩm quyền của tổ chức ban hành.

Điều 1. Tự do kinh doanh

Cộng đồng tôn trọng quyền tự do kinh doanh, sáng tạo, đầu tư và hợp tác của con người trong phạm vi pháp luật áp dụng.

Điều 2. Khuyến khích mạng lưới doanh nghiệp

Cộng đồng khuyến khích hình thành các mạng lưới doanh nhân và doanh nghiệp Việt Toàn cầu nhằm kết nối tri thức, nhân tài, vốn, công nghệ và thị trường.

Điều 3. Cạnh tranh lành mạnh

Các hoạt động kinh doanh thuộc mạng lưới phải tuân thủ pháp luật cạnh tranh và những quy định pháp luật có liên quan.

Điều 4. Không độc quyền và không thông đồng trái pháp luật

Không tổ chức nào được sử dụng danh nghĩa cộng đồng để tạo độc quyền, loại bỏ cạnh tranh hợp pháp hoặc thực hiện hành vi thông đồng trái pháp luật.

Điều 5. Tự chủ doanh nghiệp

Việc tham gia mạng lưới không làm mất quyền tự chủ hợp pháp của doanh nghiệp, chủ sở hữu hoặc cơ quan quản trị doanh nghiệp.

Điều 6. Minh bạch tài sản và nguồn vốn

Tài sản, nguồn vốn và các khoản đóng góp do tổ chức cộng đồng quản lý phải được phân định rõ về mục đích, quyền quản lý, quyền hưởng lợi và trách nhiệm giải trình.

Điều 7. Không mua quyền lực cộng đồng

Việc đóng góp tài chính không mặc nhiên tạo thêm quyền biểu quyết hoặc quyền quản trị cộng đồng. Những quyền hợp pháp gắn với khoản đầu tư vào một pháp nhân cụ thể phải được xác định riêng theo điều lệ, hợp đồng và pháp luật áp dụng.

Điều 8. Công bằng về cơ hội

Mạng lưới khuyến khích mở rộng cơ hội nghề nghiệp, kinh doanh, đầu tư, nghiên cứu và khởi nghiệp trên cơ sở tiêu chí minh bạch, phù hợp và không trái pháp luật.

Điều 9. Hội nhập quốc tế

Mạng lưới hướng tới nâng cao năng lực của doanh nghiệp và nhân tài Việt Nam để tham gia thị trường sở tại và thị trường toàn cầu.

Điều 10. Hợp tác quốc tế

Mạng lưới được khuyến khích hợp tác với cá nhân và tổ chức quốc tế trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, tôn trọng quyền lợi các bên và tuân thủ pháp luật áp dụng.

Điều 11. Bảo vệ thông tin

Thông tin cá nhân, dữ liệu kinh doanh, bí mật thương mại và tài sản trí tuệ phải được sử dụng theo thỏa thuận hợp pháp và các quy định liên quan.

Điều 12. Trách nhiệm độc lập

Mỗi doanh nghiệp và tổ chức tham gia mạng lưới chịu trách nhiệm đối với hoạt động, cam kết và nghĩa vụ pháp lý của mình. Danh nghĩa cộng đồng không miễn trừ trách nhiệm ấy.

Điều 13. Quản trị có trách nhiệm giải trình

Các tổ chức điều phối mạng lưới phải công khai quy tắc vận hành, phạm vi quyền hạn, cơ chế xử lý khiếu nại và những thông tin cần thiết để thành viên giám sát hoạt động theo quy định phù hợp.

Những điều khoản này không nhằm bảo đảm lợi nhuận hoặc loại bỏ rủi ro kinh doanh. Chúng nhằm tạo ra một môi trường kết nối có trật tự, nơi cơ hội được mở rộng nhưng quyền lực không bị sử dụng tùy tiện.

 28\. Tuyên ngôn Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu

Chúng ta không xây dựng một thị trường đóng cửa dành riêng cho người Việt. Chúng ta xây dựng một mạng lưới giúp người Việt có thêm năng lực bước vào thị trường của thế giới.

Chúng ta không dùng tình đồng bào để thay thế năng lực. Chúng ta dùng những mối liên hệ cộng đồng để mở thêm cơ hội hợp tác, rồi để chất lượng, chữ tín và trách nhiệm quyết định giá trị của sự hợp tác ấy.

Chúng ta không biến doanh nhân thành người phải tài trợ vô hạn cho cộng đồng. Chúng ta tạo ra một cộng đồng đủ giá trị để những người có nguồn lực muốn tự nguyện đầu tư vào tương lai chung.

Chúng ta không bảo vệ doanh nghiệp khỏi cạnh tranh. Chúng ta giúp doanh nghiệp có thêm tri thức, nhân tài, công nghệ, vốn và thị trường để cạnh tranh tốt hơn.

Chúng ta không lấy căn tính Việt làm giấy phép cho đặc quyền. Chúng ta xây dựng uy tín bằng việc giữ lời hứa, tôn trọng hợp đồng, minh bạch, đổi mới và chịu trách nhiệm.

Chúng ta không chỉ xuất khẩu hàng hóa. Chúng ta còn phát triển và cung cấp tri thức, dịch vụ, công nghệ, sáng tạo và năng lực quản trị.

Chúng ta không biến mạng lưới thành một trung tâm chỉ huy. Chúng ta kết nối những doanh nghiệp tự chủ, những con người có năng lực và những tổ chức có trách nhiệm.

Chúng ta không xem thành công của một cá nhân là thành công của tất cả. Chúng ta tạo điều kiện để những thành công riêng lẻ có thể góp phần hình thành một hệ sinh thái rộng lớn hơn.

Và chúng ta không xây dựng sức mạnh bằng cách đóng cửa trước thế giới. Chúng ta xây dựng sức mạnh bằng khả năng học hỏi, hợp tác, sáng tạo và cạnh tranh trong thế giới ấy.

Mỗi doanh nghiệp thành công bằng năng lực của mình là một điểm sáng. Nhiều doanh nghiệp kết nối được với nhau tạo thành một mạng lưới. Một mạng lưới biết kết nối với thế giới có thể trở thành một nguồn lực kinh tế lâu dài.

 29\. Kết luận: Từ cộng đồng đến năng lực kinh tế toàn cầu

Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu không được xây dựng để người Việt chỉ giao dịch với nhau. Nó được xây dựng để người Việt có thêm năng lực giao dịch, hợp tác và cạnh tranh với thế giới.

Không đóng cửa để bảo vệ nhau, mà liên kết để cùng bước ra ngoài.

Không xin đặc quyền, mà xây dựng năng lực cạnh tranh.

Không tập trung mọi nguồn lực vào một trung tâm, mà kết nối vốn, nhân tài, công nghệ và thị trường thành nhiều dòng chảy có khả năng bổ sung cho nhau.

Không tạo ra một tổ chức điều khiển mọi doanh nghiệp, mà hình thành những cơ chế giúp các doanh nghiệp tự chủ có thể hợp tác hiệu quả hơn.

Không biến tình đồng bào thành nghĩa vụ tài chính vô hạn, mà tạo ra những điều kiện để sự đóng góp tự nguyện trở thành một phần của quá trình phát triển chung.

Từ chương này có thể rút ra một quy luật: doanh nghiệp tạo ra giá trị kinh tế; mạng lưới làm giảm chi phí kết nối; hệ sinh thái tăng khả năng phối hợp; thị trường toàn cầu mở rộng cơ hội; tri thức và công nghệ nâng cao năng suất; còn pháp quyền, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh giúp bảo vệ giá trị khỏi bị chiếm đoạt hoặc sử dụng sai mục đích.

Vì vậy, sức mạnh kinh tế của cộng đồng không chỉ nằm ở số người Việt sở hữu doanh nghiệp. Nó nằm ở khả năng biến những doanh nghiệp độc lập thành một hệ thống hợp tác có năng lực cạnh tranh, có trách nhiệm và có thể phát triển qua nhiều thế hệ.

Có thể cô đọng tiến trình ấy thành công thức:

CÁ NHÂN → DOANH NHÂN → DOANH NGHIỆP → MẠNG LƯỚI → CHUỖI GIÁ TRỊ → HỆ SINH THÁI → THỊ TRƯỜNG TOÀN CẦU.

Và:

NHÂN TÀI + TRI THỨC + VỐN + CÔNG NGHỆ + MẠNG LƯỚI + THỊ TRƯỜNG = NĂNG LỰC KINH TẾ VIỆT TOÀN CẦU.

Nhưng năng lực chỉ có thể trở thành sức mạnh bền vững khi được đặt trong một hệ thống có trách nhiệm:

NĂNG LỰC + CẠNH TRANH LÀNH MẠNH + PHÁP QUYỀN + MINH BẠCH = SỨC MẠNH KINH TẾ BỀN VỮNG.

Một người Việt ở bất kỳ nơi nào trên thế giới có thể tự xây dựng sự nghiệp của mình. Nhưng khi có những cơ chế kết nối tốt, người ấy còn có thể trở thành một nút cầu nối tri thức, thị trường, công nghệ và cơ hội giữa nhiều quốc gia.

Đó là ý nghĩa sâu xa của Mạng lưới Doanh nghiệp Việt Toàn cầu: không làm cho mọi người trở nên giống nhau, không buộc mọi doanh nghiệp đi theo một con đường, mà giúp những năng lực khác nhau có cơ hội gặp nhau và tạo ra những giá trị mà từng bên khó có thể tạo ra một mình.

Từ cộng đồng đến năng lực. Từ năng lực đến doanh nghiệp. Từ doanh nghiệp đến mạng lưới. Từ mạng lưới đến thị trường toàn cầu.

Đó không chỉ là con đường phát triển kinh tế. Đó còn là cách một cộng đồng phân tán về địa lý có thể tạo ra sức mạnh chung mà vẫn tôn trọng quyền tự chủ của từng con người và từng doanh nghiệp.

Hoàng Phong Nhã

Posted in: VIỆT HIẾN 2050